11. SınıfKimya Teknolojisi
UV-Görünür Bölge — Çalışma Sayfası
Kazanımlar, önemli noktalar ve sık yapılan hatalar tek sayfada.
Bu konuda öğrenecekleriniz
- UV-görünür bölgede elektron geçişlerini, kromofor kavramını ve kesim dalga boyunu açıklar.
- Beer-Lambert yasasını kullanarak absorbans, transmittans ve derişim ilişkilerini hesaplar.
- Spektrofotometrenin bileşenlerini (kaynak, monokromatör, hüvet, detektör) görevleriyle belirtir.
- En az beş noktalı kalibrasyon eğrisi kurup bilinmeyen numunenin derişimini hesaplar.
- Hüvet seçimi, blank ölçümü ve seyreltme kaynaklı ölçüm hatalarını değerlendirir.
Önemli noktalar
- Ölçüm öncesinde daima blank ile sıfırlama yapılır; blank numunesi yalnız kullanılan çözücüdür.
- Ölçüm lambda-maks değerinde yapılır; burada duyarlılık en yüksektir ve dalga boyu kayması en az etkiler.
- Absorbans arttıkça transmittans azalır; yüksek A değeri ışığın büyük bölümünün soğurulduğunu gösterir.
- UV bölgesinde (400 nm altında) cam hüvet ışığı emer, bu yüzden kuartz hüvet kullanılır.
- Doğrusal aralık aşılırsa absorbans düşük ve yanlışık çıkar; numune seyreltilerek yeniden ölçülür.
- Hüvet optik yüzeyi parmak yağı ve çiziklerden etkilenir; tutarken mat yüzeyden tutulur.
Formüller ve kurallar
- Absorbans: A = - log T (T, 0 ile 1 arasında kesir olarak yazılır)
- Beer-Lambert yasası: A = epsilon · b · c
- Molar absorblanma katsayısı birimi: L · mol(-1) · cm(-1)
- Transmittans oranı: T = 10 üzeri (-A)
- Kalibrasyon eğrisi: A = a + b · c, bilinmeyen için c = (A - a) / b
- Seyreltme: c_asıl = c_ölçülen · (V_son / V_alınan)
Sık yapılan hatalar
- Absorbans ile transmittansı karıştırmak: Yüksek absorbans az ışımaya karşılık gelir; T = 10 üzeri (-A) olduğundan A arttıkça T azalır, ikisi aynı yönde gitmez.
- Blank ölçümünü atlamak: Blank okunmadan yapılan ölçümde çözücü ve hüvet kaynaklı sapma sonuca eklenir, kalibrasyon eğiminin arakesmesi kayar.
- Cam hüvet ile UV bölgesinde ölçüm yapmak: Cam 200-400 nm aralığında ışığı emer; absorbans yapay olarak yüksek çıkar ve sonuç gerçeğin üzerinde bulunur.
- Doğrusal aralık dışında ölçüm: Derişik çözeltide yasa bozulur, eğimden sapılır; numune seyreltilip ölçülerek doğrusallığa dönülür.
- Seyreltme faktörünü ters uygulamak: Ölçülen değer seyreltilmiş çözeltiye aittir; asıl derişim için F ile çarpılır, F ile bölünmez.
Hızlı tekrar ipuçları
- Soruda A verilmiş ve T istenmişse hemen T = 10 üzeri (-A) yaz; T'nin 0 ile 1 arasında kesir olduğunu unutma.
- Kalibrasyon eğrisi sorularında eğimi iki noktadan b = delta A / delta c ile bulup arakesmeyi ayrı yaz, tek adımda karıştırma.
- Seyreltme sorularında faktörü zihinden değil, V_son / V_alınan olarak yazıya dök; sonra çarpmayı yap.
- Hüvet sorularında ayrım anahtarı dalga boyudur: 400 nm altı kuartz, üstü cam hüvet ister.
- Doğrusallık sorularında standart sayısı arttıkça güvenilirlik artar; en az beş nokta ve sıfır dâhil aralık sorularda kuraldır.
Kendini dene
Bu sayfayı okuduktan sonra konu anlatımını tekrar oku ve kendi cümlelerinle özetle.