11. SınıfElektrik-Elektronik Teknolojisi
Elektrik İletkenleri ve Kablo Seçimi — Çalışma Sayfası
Kazanımlar, önemli noktalar ve sık yapılan hatalar tek sayfada.
Bu konuda öğrenecekleriniz
- İletken malzemelerinin iletkenlik ve mekanik özelliklerini karşılaştırır.
- Kablo tiplerini, yapılarını ve yalıtım sınıflarını ayırt eder.
- Akım taşıma, gerilim düşümü ve kısa devre koşullarına göre kesit hesaplar.
- Kablo seçiminde döşeme ortamını ve montaj koşullarını değerlendirir.
- Seçilen kablonun teknik gerekçesini yazılı olarak belgeler.
Önemli noktalar
- İletken direnci, özdirenç ile uzunluğun çarpımının kesit alanına bölünmesiyle bulunur.
- Bakırın iletkenliği alüminyumdan yaklaşık 1,5 kat yüksek olduğu için aynı koşulda daha küçük kesit yeter.
- Kesit arttıkça taşıma gücü artar ancak bu artış doğrusal değildir; tablo değerleri kullanılır.
- Boru içi ve sıcak ortam döşemelerinde ısı dağılımı zorlaştığı için taşıma gücü düşük seçilir.
- Aynı kanalda çok sayıda devre taşındığında gruplama faktörü izinli akımı düşürür.
- Kısa devre anında kablo kesiti yüksek ısıl ve mekanik zorlanmaya dayanmalıdır.
- Koruma iletkeni faz iletkenine göre eşit ya da daha küçük seçilebilir, asgari bir alt sınır vardır.
- Alüminyum bağlantılarda biyometal pabuç kullanılması zorunlu bir uygulamadır.
Formüller ve kurallar
- Hat akımı (üç faz): In = P ÷ (√3 × U × cosφ × verim)
- Gerilim düşümü (tek faz): ΔU = 2 × ρ × L × I ÷ S
- Gerilim düşümü (üç faz): ΔU = √3 × ρ × L × I ÷ S
- Gerekli kesit: S = 2 × ρ × L × I × 100 ÷ (ΔU yüzdesi × U)
- Gruplama sonrası izinli akım: Iizinli = Itablo × gruplama faktörü
- Kesit eşdeğerliği: bakır kesiti = alüminyum kesiti ÷ 1,6
Sık yapılan hatalar
- Kesiti yalnız güç değerine göre seçmek: Güç hesabı yalnız hat akımını verir; gerilim düşümü ve kısa devre dayanımı da doğrulanmalıdır.
- Gerilim düşümü hesabında yolu bir kez saymak: Tek fazlı devrelerde akım gidiş ve dönüş yolunda ilerlediği için formülde iki katı alınmalıdır.
- Alüminyum ile bakırın kesitini eşit almak: Aynı kesitte alüminyum daha fazla direnç gösterir, yaklaşık 1,6 kat büyük kesit gerekir.
- Gruplama faktörünü hesaba katmamak: Aynı kanalda çok sayıda devre taşınacaksa izinli akım azaltılmadan kablo aşırı ısınır.
- Kablo kesitini tablo değerinden büyük okumak: Tablo değerleri belirli montaj ortamı içindir; sıcak ve kapalı ortamda düşük değerler esas alınır.
Hızlı tekrar ipuçları
- Seçim yaparken önce hat akımını hesapla, sonra üç koşulun kesitlerini karşılaştır.
- Uzun hatlarda gerilim düşümünü ihmal etme; kısa devre anında ise koruma cihazıyla uyumu denetle.
- Alüminyum kullanacaksan bağlantı elemanını baştan biyemetal pabuçlu olarak planla.
- Proje üzerinde seçilen kesiti gerekçesiyle birlikte yaz; denetimde bu gerekçe sorulur.
Kendini dene
Bu sayfayı okuduktan sonra konu anlatımını tekrar oku ve kendi cümlelerinle özetle.