11. SınıfElektrik-Elektronik Teknolojisi

Motor Kumanda Devreleri — Çalışma Sayfası

Kazanımlar, önemli noktalar ve sık yapılan hatalar tek sayfada.

Bu konuda öğrenecekleriniz

Motor kumanda devresinin elemanlarını cihaz kodlarıyla tanır ve tipik bir pano kumanda şemasını güç ve kumanda bölümlerine ayırarak okur.
Direkt, yıldız-üçgen ve Soft Starter yol verme yöntemlerini kalkış akımı, tork ve eleman sayısı açısından karşılaştırır.
Kilitlenme (mühürleme) devresini, acil stopun NC ve seri bağlanma kuralını ve yön değiştirme devresindeki çift kilitlemeyi açıklar.
Termik (emosyon) röle ayarını motor nominal akımının 0,95-1,06 katı aralığında ve Y-Δ geçiş süresini kalkış süresine göre belirler.
Kumanda transformatörü gücünü, sigorta akımını, kablo kesitini ve klemens değerini hesaplayarak pano elemanlarını doğru seçer.

Kumanda devresi kumanda transformatörü ile 24 V AC/DC veya 48 V AC seviyesinde beslenir; dokunulabilir gerilim güvenliği bu seçimin temel nedenidir.
Kilitlenme kontağı start butonuna paralel, stop ile acil stop kontakları bobin devresine seri bağlanır; bu sıra emniyet gereği değiştirilemez.
Acil stop NC kontaktır ve seridedir; kola basıldığında tüm kontaktörler enerjisiz kalır, kolun serbest bırakılması yeniden kalkışı önleyecek biçimde kilitlenir.
Yön değiştirme için yalnızca iki faz yer değiştirilir; üç faz da yer değiştirilirse faz sırası aynı kalır ve motorun dönüş yönü değişmez.
Yol verme ve yön kontaktörleri hem elektriksel hem mekanik olarak kilitlenir; aynı anda kapanmaları faz-faz kısa devresi oluşturur.
Y-Δ yol verme yalnızca normal çalışma süresinde üçgen bağlı, altı uçlu ve 400/230 V sargılı motorlarda uygulanır.
PE (koruma iletkeni) sarı-yeşil renkte, kesintisiz ve nötrden ayrıdır; panonun metal gövdesine ve motorun gövde ucuna bağlanır.
Kablo kesiti ve klemens değerleri motorun In değerinden az olamaz; hesap sonucu 1,5-2,5-4-6-10 mm² gibi standart kesitlere yukarı yuvarlanır.

In (Iₙ) = P / (√3 × U × cosφ × η) — motor nominal akımı; kontaktör, termik ayar ve kesit seçimlerinin başlangıç değeridir.
I_ayar = (0,95 - 1,06) × In — termik (emosyon) röle ayar bandı; motor etiket akımı bu bandın içinde alınır.
U_yıldız = U_Δ / √3 — yıldız bağlantısında sargı gerilimi; 400 V şebekede 400 / 1,732 ≈ 230 V olur.
I_kalkış(Y) = I_kalkış(DOL) / 3 ≈ (2-2,7) × In — Y-Δ kalkışında şebekeden çekilen akım direkt kalkışın üçte biridir.
t_geçiş ≥ t_kalkış — Y-Δ geçiş süresi motor akımı In'e inene kadar ayarlanır; tipik ayar aralığı 0,5-10 saniyedir.
S_kumanda ≥ Σ S_bobin ve I_sigorta ≥ 1,25 × (S_kumanda / U_kumanda) — kumanda transformatörü ve sigorta seçimi.
I_sınıra ≈ (2 - 4) × In — Soft Starter'da kalkış akımının sınırlandırıldığı tipik değer aralığı.
S_kablo ≥ In / j, j ≈ 6 A/mm² (pratik kural) — kablo kesiti; klemens akım kapasitesi motor akımından az olamaz.

Acil stopu NO kontakla bağlamak: NO kontak ancak basıldığında devreyi keser; acil stopun görevi kesintiye sürekli hazır beklemek olduğu için normalde kapalı NC kontak kullanılır ve devreye seri bağlanır.
Yön değiştirirken üç fazın yerine getirilmesi: Üç faz da yer değiştirilirse faz sırası aynı kalır ve motor ters dönmez; dönüş yönünü yalnızca iki fazın yer değiştirilmesi değiştirir.
Yön veya yol verme kontaktörleri arasında kilitleme koymamak: İki kontaktör aynı anda kapanırsa fazlar arası kısa devre oluşur; elektrik kontağı tek başına yetmez, mekanik kilitleme de zorunludur.
Termik röle ayarını kalkış akımına göre düşürmek ya da 0,95-1,06 × In bandının dışına çıkmak: Düşük ayar motoru nominal yükte sürekli açtırır, yüksek ayar sargıların aşırı ısınarak izolasyonunun kısalmasına yol açar.
Y-Δ geçiş süresini kalkış süresinden kısa ayarlamak: Motor senkron hıza ulaşmadan üçgen'e geçilirse kalkış akımına yakın yüksek akım yeniden oluşur ve koruma cihazı istenmeyen biçimde açar.
Koruma iletkenini nötrle birleştirmek: TN sistemlerinde PE ile nötr ayrı taşınır; birleştirilmesi koruyucu iletkenin akım taşımasına ve koruma cihazlarının hatalı çalışmasına yol açar.

Şemayı okurken önce güç devresini (kesici, kontaktör, termik röle, motor), sonra kumanda devresini (trafo, sigorta, butonlar, bobin) izleyin; aynı elemanın iki devresi karıştırılmamalıdır.
Stop ve acil stop NC ve seride, start NO ve mühürleme kontağına paraleldir; şemada bu üç bağlantıyı arayıp bulmak sorunun cevabını çoğu zaman doğrudan verir.
Y-Δ sorularında önce In'yi hesaplayın: ana kontaktör In, yıldız kontaktörü 0,58 × In ve kalkış akımı direkt kalkışın üçte biri ile karşılaştırılır.
0,95-1,06 bandını ezberleyin: alt sınır motorun nominalde açmamasını, üst sınır ise sargı sıcaklığını korumak için konmuştur.
Kesit sorularında 6 A/mm² pratik kuralıyla hesaplayın ve sonucu 1,5-2,5-4-6-10 mm² gibi standart kesitlere daima yukarı yuvarlayın.

Bu sayfayı okuduktan sonra konu anlatımını tekrar oku ve kendi cümlelerinle özetle.