PLC ve Pano

Konu Anlatımı

PLC ve Pano

PLC ve Pano, Kumanda ve Kontrol Atölyesi dersi kapsamındaki Otomasyon Temelleri ünitesinin temel konularından biridir. Bu konu alanın gerektirdiği bilgi ve becerilerin kazandırılmasına temel oluşturur.

Temel Bilgiler

• Yaklaşım sensörü temassız algılama yapar.
• PLC programlanabilir lojik denetleyicidir.
• Pano montajı standart şemaya uygun yapılır.

Uygulama ve Dikkat Edilmesi Gerekenler

Bu konunun uygulamasında iş güvenliği kurallarına uyulmalı, kullanılan araç ve malzemeler amacına uygun seçilmeli ve yapılan işlemler standartlara göre kontrol edilmelidir. Öğrenilen bilgiler atölye ve iş yeri uygulamalarıyla pekiştirildiğinde kalıcılık artar.

PLC'nin Mimarisi ve Giriş-Çıkışları

Programlanabilir mantık kontrol cihazı (PLC), girişleri okuyan, programı çalıştıran ve çıkışları yazan sanayi bilgisayarıdır. Besleme ünitesi, CPU, program belleği, dijital giriş (DI), dijital çıkış (DO), analog giriş (AI) ve analog çıkış (AO) modüllerinden oluşur. Dijital girişler genellikle 24 V DC ile çalışır; röle çıkışları her iki polaritede yüke dayanırken transistor çıkışları hızlı fakat akım sınırlıdır.

Giriş ve çıkışlar şemada I0.0, I0.1, Q0.0 biçiminde etiketlenir; her klemens numarası hem şemada hem pano üzerinde aynı olmalıdır. Büyük yükler doğrudan PLC çıkışına bağlanmaz, ara röle ya da kontaktör kullanılır.

Ladder Mantığı ve Kumanda Örüntüleri

1. Seri bağlantı (AND): koşulların hepsi sağlanmalıdır (iki stop butonu seri).
2. Paralel bağlantı (OR): koşullardan biri yeterlidir (iki start butonu paralel).
3. Mühürleme: start basıldığında çıkış kendi girişini besleyerek süreklilik sağlar; stop basınca zincir açılır.
4. Zamanlayıcı ve sayaç: TON/TOF gecikme, CTU ise olay sayımı için kullanılır.

Kural: Acil durdurma NC kontak olarak seri bağlanır; kablo koparsa sistem durur (güvenli tasarım).

Pano İmalatı, Etiketleme ve Standartlar

Pano imalatında tek hat şeması ile kumanda şeması birlikte okunur; kablolar her iki uçta da şemadaki numarayla etiketlenir, klemens sıralaması şemayla aynıdır. Düşük gerilimli pano sistemleri IEC 61439-1/-2 kapsamında doğrulanır; IP sınıfı ortama göre seçilir (kuru iç mekân IP40-54, tozlu/sulu ortam IP65). Kablo kanalı doluluğu üretici değerine göre genellikle %50 sınırında tutulur, havalandırma açıklıkları kapatılmaz.

Test, Devreye Alma ve Sınav Odaklı Notlar

Devreye alma sırası: enerji vermeden süreklilik ve kısa devre testi → I/O nokta doğrulaması (her buton ve sensör tek tek) → boş PLC testi → yükleme testi. Büyük akım taşıyan baralar ve bağlantı noktaları termal kamera ile kontrol edilir. Sınavlarda mantık kapıları, mühürleme, güvenli kumanda kuralı ve modül seçimi birlikte sorulur.

Ne Öğreneceğiz

Kumanda ve Kontrol Atölyesi dersi kapsamında PLC ve Pano konusu. Bu konuda ögrenme çıktıları:

• PLC ve Pano ile ilgili temel kavramları açıklar.
• PLC ve Pano konusunun Kumanda ve Kontrol Atölyesi dersi içindeki yerini ve önemini belirtir.
• Konuyla ilgili araç, gereç ve malzemeleri amacına uygun seçer.
• İş sağlığı ve güvenliği kurallarına uygun çalışır.
• Öğrendiği bilgi ve becerileri atölye/iş yeri uygulamalarında kullanır.

Ön Bilgi

Bu konuya başlamadan önce temel kavram ve ön koşulları kavramanız yardımcı olacaktır. Konunun çerçevesinde şu kavramlar dikkat ister:

• Yaklaşım sensörü temassız algılama yapar.
• PLC programlanabilir lojik denetleyicidir.
• Pano montajı standart şemaya uygun yapılır.
• Röleli çıkış her iki polaritede yaklaşık 2 A taşır; transistörlü çıkışlar yaklaşık 0,5 A ile sınırlıdır.
• Büyük yükler doğrudan PLC çıkışına bağlanmaz; ara röle ya da kontaktör ara eleman olarak kullanılır.

Basit Örnek ve Günlük Yaşam

Günlük yaşamda ve mesleki bağlamda bir uygulama:

Soru: Yaklaşım sensörü temassız algılama yapar.

1. Konuyu tanımla ve ilgili kavramları belirle.
2. Doğru yöntem veya hesaplamayı uygula.
3. Sonucu standartlara göre kontrol et.

Sonuç/cevap: Doğru uygulama sonucunda konuyla ilgili kazanım elde edilir.

Adım Adım Çözülmüş Örnek

PLC ve Pano - Örnek 1 konusunun adımları:

1. Konuyu tanımla ve ilgili kavramları belirle.
2. Doğru yöntem veya hesaplamayı uygula.
3. Sonucu standartlara göre kontrol et.

Karşılaştırma Tablosu

Sık Yapılan Hatalar

PLC ve Pano ile ilgili kavramları birbirine karıştırmak: Temel kavramları tablo veya zihin haritasıyla ayırt et.

Uygulamada standartlara ve iş güvenliği kurallarına uymamak: Her adımda güvenlik ve kalite kurallarını uygula.

Kullanılan araç-gereci amacına uygun seçmemek ve bakımını ihmal etmek: Doğru ekipmanı seç, kullanım öncesi ve sonrası kontrol et.

Acil durdurma butonunu NO bağlamak: NO bağlantıda kablo koparsa sistem fark edilmez; emniyet devresinde NC kontak zorunludur.

Özet

PLC ve Pano, Kumanda ve Kontrol Atölyesi dersi kapsamında ele alınan temel konulardan biridir. Yaklaşım sensörü temassız algılama yapar. PLC programlanabilir lojik denetleyicidir. Pano montajı standart şemaya uygun yapılır. Bu bilgiler uygulama ve iş güvenliği kurallarıyla birlikte pekiştirilmelidir.

Kendini Dene

Soru: Bir otomasyon istasyonunda 8 adet sensör (her biri 30 mA) ve 4 adet kontaktör bobini (her biri 0,15 A) kullanılacaktır. Güç kaynağının 1,5 kat kuralına göre gereken en az kapasiteyi, transistörlü bir PLC çıkışına hangi sayıda bobinin doğrudan bağlanabileceğini ve 8 sensör için ilk boş giriş adresini hesaplayarak bir yerleşim planı yazınız.

Örnek cevap: Puanlama anahtarı: Sensör toplam akımının 8 × 0,030 = 0,24 A bulunması ve 1,5 kat kuralıyla 0,36 A gerektiğinin yazılması 6 puan; transistörlü çıkış sınırının 0,5 A olduğu, 0,15 A'lık bobinlerden bir çıkışa 3 adet (0,45 A) bağlanabileceğinin, 4 adedin (0,6 A) bağlanamayacağının hesaplanması 7 puan; 8 girişin I0.0-I0.7 baytını doldurduğu, ilk boş adresin I1.0 olduğunun belirtilmesi 5 puan; planın şema/etiket düzenine uygun ve okunabilir yazılışı 2 puan. Toplam 20 puan.