11. SınıfElektrik-Elektronik Teknolojisi

Kontaktör ve Röle — Çalışma Sayfası

Kazanımlar, önemli noktalar ve sık yapılan hatalar tek sayfada.

Bu konuda öğrenecekleriniz

Kontaktör ve rölelerin yapılarını, kontak tiplerini ve IEC 60947-4-1 kullanım kategorilerini (AC-1, AC-3, AC-15) açıklar.
Üç fazlı asenkron motorun nominal akımını güç, gerilim, cosφ ve verim verilerinden hesaplar.
Termik röle ile elektronik motor koruma rölesinin ayar değerlerini motor etiket verisine göre belirler.
Aşırı akım koruması ile kısa devre korumasının görevlerini ve seçicilik (koordinasyon) ilişkisini ayırt eder.
Kumanda devresinde mühürleme kontağı ve emniyet kontaklarının yerini tek hat şeması üzerinde gösterir.

Kontaktörün AC-3 değeri motorun çalışma akımından küçük seçilemez; AC-1 değeri yalnızca dirençli yükler içindir.
Termik röle ayarı motor etiket akımına eşitlenir, akım büyüklüğü değil motor verisi ayar noktasını belirler.
Mühürleme kontağı start butonuna paralel, stop butonu devreye seri bağlanır; bu sıra emniyet için değişmez.
Kısa devreyi röle değil sigorta veya kesicinin manyetik kadehi söndürür; ikisi ayrı ayrı ayarlanır.
Elektronik motor koruma rölesinde termik ve manyetik kadehler bağımsızdır, birinin ayarı diğerini etkilemez.
Koruma cihazının kısa devre dayanımı (ICU), besleme noktasındaki kısa devre akımından az olamaz.
Bobin gerilimi kesildiğinde kontaktör açılır; istenmeyen yeniden kalkışı önlemek için gerilim düştüğünde enerji verme (undervoltage) kilitlenmesi kullanılır.

In = P / (√3 × U × cosφ × η) — üç fazlı asenkron motorun nominal akımı (P watt, U volt, In amper).
√3 = 1,732 — üç faz gerilim-akım bağıntılarında kullanılan katsayı.
I_kalkış ≈ (6-8) × In — direkt yol vermede motorun kısa süreli kalkış akımı aralığı.
I_termik = (1,0-1,1) × In — termik rölenin ayar akımı motor nominal akımına eşitlenir.
I_manyetik ≈ (8-15) × In — elektronik motor koruma rölesinin anlık (kısa devre) ayarı.
Sınıf 10 röle: 7,2 × In akımında en fazla 10 saniyede açar (IEC 60947-4-1).
P = √3 × U × In × cosφ × η — güç bağıntısının In için yeniden düzenlenmiş hâli.
Type 2 koordinasyon: kısa devreden sonra koruma cihazı değişmeden çalışmayı sürdürür (IEC 60947-4-3).

Kontaktörü AC-1 değeriyle seçmek: Isıtıcı için seçilen AC-1 değeri motor uygulamasında yanıltır; motor için AC-3 esas alınır çünkü yük hem yüklenir hem boşaltılır.
Termik röle ayarını devreye akımına değil motor akımına göre yapmamak: Ayar, kalkış anındaki akıma göre düşürülürse motor normal yükte sürekli açar; yükseltilirse sargı ısınır ve izolasyon kısalır.
Manyetik ayarı kısa devre akımına eşitlemek: Manyetik eşik kalkış akımının üstünde ve kısa devre akımının altında tutulur; kısa devre akımına eşitlenirse hem kalkışta hem de hatalı açmada davranışı belirsizleşir.
Stop butonunu paralele, start butonunu seriye bağlamak: Bu bağlantıda buton bırakıldığında devre kapanmaz; stop seride, start paralel (mühürleme kontağı ile) olmalıdır.
Kısa devre görevini termik röleye vermek: Bimetalli yaprak milisaniyelik akımla açılamaz; kısa devre sigorta veya kesicinin manyetik korumasıyla söndürülür.
Koruma cihazının ICU değerini hesaba katmamak: ICU, şebekeden gelen kısa devre akımından düşük seçilirse cihaz kısa devrede hasar görür, koordinasyon bozulur.

Soruda güç kW verilmişse önce watt'a çevirin; 5,5 kW ifadesi 5500 W yazılmazsa sonuç on kat şaşar.
cosφ ve verim verilmemişse soruya tekrar bakın; çoğu hata bu iki çarpanın atlanmasından doğar, akım olduğundan büyük çıkar.
Kalkış akımı ile kısa devreyi ayırt ederken önce 6-8 kat aralığını kontrol edin, sonra manyetik eşiği karşılaştırın.
Ayarlama sorularında seçenekleri In değerinin katları olarak düşünün: termik için 1 kat, manyetik için yaklaşık 10 kat beklentisi vardır.
Koruma koordinasyonu sorularında sırayı izleyin: alt cihaz açmalı, üst cihaz açmamalı; Type 1 ve Type 2 farkını ezberlemeyin, Type 2'de cihaz hasarsız kalır.

Bu sayfayı okuduktan sonra konu anlatımını tekrar oku ve kendi cümlelerinle özetle.