Sterilizasyon ve Dezenfeksiyon Yöntemleri

Konu Anlatımı

Sterilizasyon ve Dezenfeksiyon Yöntemleri

Sterilizasyon ve Dezenfeksiyon Yöntemleri konusu, meslek-biyomedikal dersinin programında yer alan temel başlıklardan biridir. Bu bölümde konunun kavramsal çerçevesi kurulur, ön bilgiye dayalı basit bir örnek çözülür, ardından ileri düzeyde adım adım çözümlere geçilir.

Ne Öğreneceğim?

Bu konuda sterilizasyon ile dezenfeksiyon arasındaki farkı, ısıl ve gazlı yöntemlerin çalışma ilkelerini ve D, z ile F0 değerlerinin nas hesaplandığını öğreneceksiniz.

Ayrıca otoklav çevrimlerinde sıcaklık, basınç ve sürenin birlikte nas planlandığını, biyolojik indikatörlerin neden vazgeçilmez olduğunu inceleyeceksiniz.

Ön Bilgi

Mikroorganizmaların bir kısmı besin ve su yoksunluğunda hayatta kalabilen yapılar oluşturur. Sterilizasyon bu nedenle yalnızca büyüme engellemekle kalmaz, kalıcı yapıların da ortadan kaldırılmasını hedefler.

Isıl yöntemlerde öldürme iki aşamalıdır: önce proteinlerin denatürasyonu, ardından enzimlerin ve nükleik asitlerin kalıcı biçimde bozulması. Bu iki aşamanın tamamlanması için hem sıcaklık hem de yeterli süre gerekir.

Temel Kavramlar

Sporlara karşı direnç en yüksek organizmalarda görülür. Bu nedenle sterilizasyon tasarımında references olarak spor biyolojik indikatörleri kullanılır; indikatör sporlarının öldürülüp öldürülmediği değerlendirilir.

Isıl yöntemlerin seçimi malzemenin dayanıklılığına bağlıdır. Termolabil veya nem duyarlı parçalar için gaz veya kimyasal yöntemler, metal ve cam gibi kuru ısıya dayanıklı parçalar için kuru hava yöntemi uygundur.

Basit Örnek

Basit bir örnek D değeri hesabıdır. D değeri 1,5 dakika olan bir spor süresinde bir basamak azalır. Beş basamak azalma istenirse süre, D değerinin 5 katı alınarak 7,5 dakika olarak bulunur.

Beş basamaklık indirgeme, başlangıçtaki spor sayısının yaklaşık yüzde 99,97 azalması anlamına gelir ve yüksek bir güvence sağlar.

İleri Örnek

Daha ileri bir örnek F0 eşdeğeridir. 132 °C uygulayan bir çevrimde 4 dakika tutulduğunda, 121 °C eşdeğeri dakikası hesaplanır. z değeri 10 °C kabul edildiğinde sonuç yaklaşık 50 dakika olarak elde edilir.

Bu değer, yüksek sıcaklıkta kısa sürenin düşük sıcaklıkta uzun süreye denk geldiğini gösterir ve iki çevrimin karşılaştırılmasını sağlar.

Adım Adım Çözüm

1. Adım 1: Sorunun ısıl yöntem mi, gaz yöntemi mi yoksa kuru ısı mı olduğunu belirle.
2. Adım 2: Verilen sıcaklık, süre ve basınç değerlerini yaz.
3. Adım 3: D değeri sorularında logaritmik indirgeme sayısını D ile çarp.
4. Adım 4: F0 sorularında 10 üzeri (T eksi 121) / z çarpanını kullan.
5. Adım 5: Sonucu dakika veya litre biriminde gerekçeli biçimde bildir.

Kendini Dene

• Sterilizasyon ile dezenfeksiyon arasındaki fark nedir?
• D değeri neyi ifade eder?
• z değeri neden önemlidir?
• Biyolojik indikatör neden vazgeçilmezdir?
• Etilen oksitte nem neden önemlidir?

Karşılaştırma Tablosu: Sterilizasyon Yöntemleri

Sık Yapılan Hatalar

Dezenfeksiyonun sterilizasyonla aynı işlem olduğu düşünülür. Dezenfeksiyon tüm mikroorganizmaları yok etmez, yalnızca sayılarını azaltır.

Otoklavda 121 °C için 2 bar değerinin mutlak basınç olduğu sanılır. Bu değer mutlak basınçtır ve gösterge basıncı yaklaşık 1 bardır.

Kuru hava sterilizasyonunda buhar kullanılabileceği düşünülür. Kuru ısı yöntemi yüksek sıcaklık ve uzun süreye dayanır.

Biyolojik indikatörün pahalı olduğu için gerekmediği ileri sürülür. Spor öldürme kanıtı başka bir yöntemle tam olarak gösterilemez.

Etilen oksit sterilizasyonunda nemin önemsiz olduğu sanılır. Nem, gazın sporlara geçişini ve uçuculuğu artırarak etkiyi belirler.

Özet ve Kendini Dene

Özet: Sterilizasyon, bir yüzeydeki tüm mikroorganizmaları sporlar dâhil ortadan kaldırma işlemidir; dezenfeksiyon ise sayıyı güvenli düzeye indirir. Isıl yöntemler arasında nemli ısı, kuru ısı ve basınçlı buhar sayılır. Nemli ısıda doymuş buhar 121 °C ve yaklaşık 2 bar mutlak basınçta, 134 °C ve yaklaşık 3 bar mutlak basınçta kullanılır; buhar yoğunlaşırken yüzeye büyük miktarda ısı aktarır. Kuru hava yöntemi 160 °C ve yaklaşık iki saat gibi yüksek sıcaklık ve uzun süre gerektirir. Etilen oksit uçucu bir gazdır ve nem ile sıcaklığın doğru ayarlanmasına bağlıdır. Sterilizasyon matematiğinde D değeri bir basamağı, z değeri sıcaklık duyarlılığını, F0 ise 121 °C eşdeğerini tanımlar. Uygunluk, kimyasal indikatörlerle; gerçek öldürme ise biyolojik indikatörlerle kanıtlanır.

Ne Öğreneceğiz

Otoklav çevrimleri, etilen oksit, kuru ısı, biyolojik indikatörler ve sterilizasyon matematiğini ele alır. Bu konuda ögrenme çıktıları:

• Sterilizasyon ile dezenfeksiyon arasındaki farkı açıklayabilmek
• Nemli ısı sterilizasyonunda sıcaklık, basınç ve süreyi ilişkilendirebilmek
• D değeri, z değeri ve F0 hesaplayabilmek
• Biyolojik ve kimyasal indikatör sınıflarını ayırt edebilmek
• Etilen oksit ve kuru ısı yöntemlerinin uygunluk koşullarını yorumlayabilmek