11. SınıfBiyomedikal Cihaz Teknolojileri
Sterilizasyon ve Dezenfeksiyon Yöntemleri — Çalışma Sayfası
Kazanımlar, önemli noktalar ve sık yapılan hatalar tek sayfada.
Bu konuda öğrenecekleriniz
- Sterilizasyon ile dezenfeksiyon arasındaki farkı açıklayabilmek
- Nemli ısı sterilizasyonunda sıcaklık, basınç ve süreyi ilişkilendirebilmek
- D değeri, z değeri ve F0 hesaplayabilmek
- Biyolojik ve kimyasal indikatör sınıflarını ayırt edebilmek
- Etilen oksit ve kuru ısı yöntemlerinin uygunluk koşullarını yorumlayabilmek
Önemli noktalar
- Sterilizasyon tüm mikroorganizmaları sporlar dâhil ortadan kaldırır; dezenfeksiyon ise sayıyı güvenli düzeye indirir.
- Nemli ısıda sterilizasyon için gerekli ıslaklık, buharın yoğunlaşmasını ve ısıyı yüzeye aktarmasını sağlar.
- Kuru hava sterilizasyonu yüksek sıcaklık ve uzun süre gerektirir; buhar kullanılamayan malzemelerde tercih edilir.
- Etilen oksit uçucu bir gazdır; nem ve sıcaklık uygun değilse spor öldürme etkisi yetersiz kalır.
- Biyolojik indikatör, ısı ve gazın sporları öldürdüğü kanıtladığı için tek başına en güvenilir kabul ölçütüdür.
- Her sterilizasyon yüküne kayıt açılır; yük tipi, sıcaklık, süre, basınç ve indikatör sonucu birlikte değerlendirilir.
Formüller ve kurallar
- Sıcaklık artışı doymuş buharın basıncını artırır: 121 °C için yaklaşık 2 bar, 134 °C için yaklaşık 3 bar mutlak basınç.
- Gösterge basıncı 15 psi ise mutlak basınç yaklaşık 29,7 psi olarak sonuç bulunur ve bu değer 2 bar civarındadır.
- D değeri: belirli bir mikroorganizma için logaritmik olarak 1 basamağı azaltmak (yüzde 90 azalma) için gerekli süre.
- z değeri: D değerinin 10 kat düşmesi için gereken sıcaklık artışı; buhar için yaklaşık 10 °C kabul edilir.
- F0 = t × 10 üzeri (T eksi 121) / z formülüyle hesaplanır ve dakika cinsinden 121 °C eşdeğeri verir.
- Logaritmik öldürme: 5 basamak indirgemede D değeri 5 ile çarpılır; D = 1,5 dakika ise süre 7,5 dakikadır.
- z = (T2 eksi T1) / log10 (D1 / D2) bağıntısıyla iki sıcaklıktaki D değerinden z hesaplanır.
- Isı miktarı: Q = m × c × dT. 2 kg suyu 20 °C den 100 °C ye ısıtmak için yaklaşık 670 kJ gerekir.
- Silindirik hazne hacmi: V = pi × r kare × h. Yarıçapı 15 cm ve yüksekliği 40 cm olan silindir yaklaşık 28,3 litre eder.
- Prionlar için önerilen nemli ısı koşulu 134 °C ve 18 dakikalık tutma süresidir.
Sık yapılan hatalar
- Hata: Dezenfeksiyonun sterilizasyonla aynı işlem olduğu düşünülür. Dezenfeksiyon tüm mikroorganizmaları yok etmez, yalnızca sayılarını azaltır.
- Hata: Otoklavda 121 °C için 2 bar değerinin mutlak basınç olduğu sanılır. Bu değer mutlak basınçtır ve gösterge basıncı yaklaşık 1 bardır.
- Hata: Kuru hava sterilizasyonunda buhar kullanılabileceği düşünülür. Kuru ısı yöntemi yüksek sıcaklık ve uzun süreye dayanır.
- Hata: Biyolojik indikatörün pahalı olduğu için gerekmediği ileri sürülür. Spor öldürme kanıtı başka bir yöntemle tam olarak gösterilemez.
- Hata: Etilen oksit sterilizasyonunda nemin önemsiz olduğu sanılır. Nem, gazın sporlara geçişini ve uçuculuğu artırarak etkiyi belirler.
Hızlı tekrar ipuçları
- Soru mutlaka ısı yöntemi mi, gaz yöntemi mi yoksa kuru ısı mı ayırt edin; her birinin koşulları farklıdır.
- F0 hesabında sıcaklığı 121 °C eşdeğerine çevirmek için 10 üzeri (T eksi 121) / z çarpanını kullanın.
- D değeri sorularında logaritmik indirgeme sayısını D ile çarpın; süre doğrudan çıkar.
- Basınç sorularında doymuş buhar için mutlak basıncı esas alın, gösterge basıncını eklemeyi unutmayın.
- İndikatör sorularında sınıf numarası ile ölçtüğü şeyi birlikte yaz; sınıf 4 biyolojik indikatördür.
Kendini dene
Bu sayfayı okuduktan sonra konu anlatımını tekrar oku ve kendi cümlelerinle özetle.