Veritabanı Yedekleme ve Felaket Kurtarma

Konu Anlatımı

Veritabanı Yedekleme ve Felaket Kurtarma

Veritabanındaki veri, kurumun en değerli varlıklarından biridir. Donanım arızası, yanlış bir silme işlemi ya da güvenlik olayı veriyi kalıcı olarak ortadan kaldırabilir. Yedekleme, verinin bir kopyasını güvenli bir ortamda saklamaktır; geri yükleme ise bu kopyayı gerektiğinde veritabanına geri koymaktır. Yedekleme tek başına yeterli değildir; kopyanın gerçekten kullanılabilir olduğu bilinmelidir.

Yedekleme Türleri

Tam yedek, seçili veritabanının tamamını kopyalar ve geri yüklemeyi tek başına mümkün kılar ancak zaman ve alan maliyeti yüksektir. Artan yedek, bir önceki tam yedekten sonra değişen veriyi alır; sürekli tam yedekten daha ekonomiktir ancak yalnızca tam yedekle birlikte kullanılabilir. Günlük kayıt yedeği ise işlem günlüğünü izleyerek belirli bir ana kadar dönülebilmesini sağlar.

• Tam yedek: her şeyi kopyalar, en uzun geri yükleme süresi.
• Artan yedek: yalnızca değişen kısımları kopyalar, tam yedekle zincirlenir.
• Günlük kayıt yedeği: en son ana dönüş sağlar, sürekli izlemeye açıktır.

Zamanlama ve Veri Kaybı

Yedekleme sıklığı verinin değişme hızına ve kabul edilen veri kaybı aralığına göre belirlenir. Yedekler günde bir kez alınıyorsa, yedekten hemen sonra yapılan bir yazma işleminde gün içi veri kaybı en fazla bir yedeğin aralığı kadar olur. Bu nedenle kritik verilerde daha sık yedekleme ya da günlük kayıt yedeği tercih edilir. Saklama süresi ise işin kritiklik derecesi, yasal zorunluluklar ve maliyet birlikte düşünülerek belirlenir.

Geri Yükleme Doğrulaması

Alınan yedeklerin hiç denenmemiş olması, en tehlikeli durumlardan biridir. Dosya bozuk ya da eksik olabilir, şifreli yedekte anahtar kaybolmuş olabilir. Geri yükleme testleri, yedeğin ayrı bir ortamda açılıp kontrol edilmesini sağlar. Testlerin düzenli aralıklarla yapılması, felaket anında sürpriz yaşanmasını önler.

Bütünlük ve Güvenlik

Uzak depoya aktarılan yedeğin aktarım sırasında bozulmadığı, hesaplanan bir sağlama değeri karşılaştırılarak doğrulanır. Yedek dosyası şifrelendiğinde, dosyayı ele geçiren kişi içeriği göremez; buna karşılık geri yükleme için doğru anahtarın saklanması gerekir. Yedeklerin birbirinden ayrı ortamlarda tutulması, ana depoda oluşacak bir sorunun tüm kopyaları aynı anda etkilemesini engeller.

Geri Yükleme Seçenekleri ve Riskler

Geri yükleme yaparken hedefin mevcut durumu önemlidir; mevcut verinin üzerine yazmak veri kaybına yol açabilir. Yalnızca bir tablo geri yüklendiğinde ilişkili diğer tablolar eski hâlde kaldığı için tutarsızlık oluşabilir. Bu nedenle hangi kapsamda geri yükleme yapılacağı önceden belirlenmeli ve işlem sonrası bütünlük denetimi yapılmalıdır. Uygulama sürümü ile veritabanı şemasının uyumu da geri yükleme sonrası hataları önler.

Felaket Kurtarma Planı

Felaket kurtarma planı, kesinti olayında hangi adımların izleneceğini önceden tanımlar. Planın ilk adımı, yedeğin doğrulanmış bir kopyasının ve gereken erişim bilgilerinin hazır olduğunu teyit etmektir. Ardından geri yükleme ortamı kurulur, veri geri alınır ve uygulama doğrulanır. Plan, sorumluları ve süre sınırlarını içerdiği gibi olay sonrası değerlendirme adımını da içermelidir.

Ne Öğreneceğiz

Yedekleme türlerini, yedekleme zamanlamasını, geri yükleme pratiğini ve felaket kurtarma planını uygulayarak veri kaybını en aza indiren süreçleri tasarlar. Bu konuda ögrenme çıktıları:

• Yedekleme kavramını ve türlerini açıklar.
• Tam, artan ve günlük kayıt yedeklerini ayırt eder.
• Yedekleme zamanlamasını veri kaybı hedefine göre hesaplar.
• Geri yükleme testinin gerekliliğini çıkar.
• Yedek dosyasının bütünlüğünü denetler.
• Felaket kurtarma planının adımlarını sıralar.

Ön Bilgi

Bu konuya başlamadan önce temel kavram ve ön koşulları kavramanız yardımcı olacaktır. Konunun çerçevesinde şu kavramlar dikkat ister:

• Yedekleme, verinin güvenli bir kopyasını saklamaktır; geri yükleme bu kopyayı geri koymaktır.
• Artan yedek tek başına kullanılamaz, mutlaka tam yedekle birlikte zincirlenir.
• Veri kaybı aralığı, yedekleme sıklığına ve yedekleme süresine doğrudan bağlıdır.
• Yedek alınmadan hiç denenmemişse yedekleme tamamlanmış sayılmaz.
• Yedek dosyası şifrelenirse geri yükleme için anahtarın güvenli saklanması gerekir.
• Felaket kurtarma planı sorumluları, adımları ve süre sınırlarını içermelidir.

Basit Örnek ve Günlük Yaşam

Günlük yaşamda ve mesleki bağlamda bir uygulama:

Soru: Bir veritabanı 12 saatte bir yedekleniyor. Yeni bir yazma işleminden sonra en fazla ne kadar veri kaybolabilir?

1. Adım 1: Yedekleme aralığını belirle.
2. Adım 2: En kötü durumu belirle: yazma işlemi yedekten hemen sonra yapılır.
3. Adım 3: Kayıp aralığını aralıkla eşitle.

Sonuç/cevap: En kötü durumda kayıp, yedekleme aralığı kadar olur ve burada 12 saat bulunur.

İleri Örnek

Daha ileri bir uygulama:

Soru: Veritabanı sunucusu tamamen kullanılamaz hâle geldiğinde ilk adımlar nelerdir?

1. Adım 1: Yedeğin ve erişim bilgilerinin hazır olduğunu teyit et.
2. Adım 2: Geri yükleme ortamını kur.
3. Adım 3: Veriyi geri al, bütünlüğü denetle ve uygulamayı doğrula.

Sonuç/cevap: Plan, bu adımları ve sorumluları önceden tanımlar.

Adım Adım Çözülmüş Örnek

Örnek 1: En Büyük Veri Kaybı konusunun adımları:

1. Adım 1: Yedekleme aralığını belirle.
2. Adım 2: En kötü durumu belirle: yazma işlemi yedekten hemen sonra yapılır.
3. Adım 3: Kayıp aralığını aralıkla eşitle.

Karşılaştırma Tablosu

Sık Yapılan Hatalar

Yedeği aldıktan sonra hiç test etmemek: Denenmemiş bir yedeğin bozuk ya da eksik olması felaket anında ortaya çıkar; geri yükleme pratiği düzenli yapılmalıdır.

Artan yedeği tek başına kullanmaya çalışmak: Artan yedek bir önceki yedeğin üzerine kurulur; tam yedek olmadan geri yükleme yapılamaz.

Tüm kopyaları aynı depoda tutmak: Depoda oluşacak tek bir sorun bütün kopyaları aynı anda etkiler, kurtarma şansı kalmaz.

Yedekleme aralığını veri değişim hızına göre ayarlamamak: Veri hızla değişiyorsa seyrek yedekleme kabul edilemez veri kaybına yol açar.

Yalnızca bir tabloyu geri yükleyip ilişkileri denetlememek: İlişkili diğer tablolar eski hâlde kalırsa tutarsızlık oluşur ve uygulama hata verir.

Özet

Veritabanı yedekleme, verinin güvenli bir kopyasını saklamaktır; geri yükleme ise bu kopyayı veritabanına geri koymaktır. Tam yedek seçili veritabanının tamamını kopyalar ve tek başına geri yüklemeye izin verir; artan yedek yalnızca tam yedekten sonra değişen veriyi alır ve mutlaka tam yedekle zincirlenir; günlük kayıt yedeği ise en son ana dönüş sağlar. Yedeğin işe yaradığı, geri yükleme pratiğiyle kanıtlanır; denenmemiş yedek kullanılamaz sayılır. En büyük veri kaybı yedekleme aralığına eşittir; 12 saatte bir yedeklenen bir sistemde en kötü durumda 12 saatlik veri kaybı olabilir, günde 4 kez yedek alınan bir sistemde ise 24 ÷ 4 = 6 saat aralık bulunur. Yedekleme alanı, tam yedeğin boyutu ile saklanan gün sayısının çarpımına artan yedeklerin eklenmesiyle hesaplanır; 40 GB lık tam yedek ve günlük 10 GB lık artan yedek için yedi günlük plan toplam 40 × 7 = 280 GB tam yedek alanı gerektirir. Yedek dosyalarının şifrelenmesi ele geçirme riskini azaltır ancak anahtarın güvenli saklanması gerekir. Felaket kurtarma planı, yedeğin hazır olduğunu teyit etmekle başlar, geri yükleme ortamını kurar, veriyi geri alır ve uygulamayı doğrular.

Kendini Dene

Soru: Yönerge: Bir kurum için yedekleme ve felaket kurtarma planı yaz. Planda yedekleme türlerinin seçimi, sıklığın belirlenmesi, saklama süresi, yedek konumları ve geri yükleme testlerini ayrı maddeler hâlinde açıkla.

Örnek cevap: Puanlama anahtarı: yedekleme türlerinin seçimi ve gerekçesinin yazılması 5 puan; sıklığın veri kaybı aralığına bağlanmasının yazılması 5 puan; saklama süresinin gerekçeli belirlenmesi 3 puan; yedek konumlarının farklı ortamlarda planlanması 4 puan; geri yükleme testlerinin düzenliliğinin yazılması 3 puan. Toplam 20 puan. Model cevap: Haftalık tam yedek, günlük artan yedek ve günlük kayıt yedeği birlikte kullanılır. Sıklık kabul edilen veri kaybı aralığına göre belirlenir. Saklama süresi kritiklik ve maliyete göre iki yıl olarak planlanır. Yedekler ana merkezden farklı bir merkezde ikinci kopya olarak tutulur. Geri yükleme testleri üç ayda bir yapılır.