Mantık · 11. Sınıf · 16 soru
Çözümlü Sorular
Soru 1
Çelişmezlik yasasına göre ne olamaz?
- A) İki farklı şey aynı anda var olamaz
- B) Bir şey aynı anda hem doğru hem yanlış olamaz
- C) Hiçbir şey doğru olamaz
- D) Bütün şeyler doğru olamaz
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Bir şey aynı anda hem doğru hem yanlış olamaz
Bir şey aynı anda hem doğru hem yanlış olamaz; aynı anlamda ve aynı anda iki zıt değer birlikte gerçekleşemez.
Soru 2
Üçüncü çıkarım yasası ne söyler?
- A) Her şey bilinebilir biçimdedir
- B) Her şey belirsizdir
- C) Bir önerme ya doğrudur ya yanlıştır
- D) Her şey çelişkilidir
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Bir önerme ya doğrudur ya yanlıştır
Bir önerme ya doğrudur ya yanlıştır; doğru ile yanlış arasında üçüncü bir doğruluk değeri yoktur.
Soru 3
Sınav var ile sınav yok demek hangi yasaya aykırıdır?
- A) Özdeşlik yasasına
- B) Hiçbir yasaya
- C) Boyut yasasına
- D) Çelişmezlik yasasına
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Çelişmezlik yasasına
Çelişmezlik yasasına aykırıdır; bu iki önerme aynı anda ve aynı anlamda doğru olamaz.
Soru 4
Bir şeyin değerini bilmiyor olmak üçüncü çıkarımı ihlal eder mi?
- A) Hayır doğruluk değeri bilinmese de vardır
- B) Evet arada üçüncü bir durum vardır
- C) Evet belirsizlik bir değerdir
- D) Hayır çünkü hiçbir önerme doğru değildir
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Hayır doğruluk değeri bilinmese de vardır
Hayır doğruluk değeri bilinmese de vardır; bilmemek değerin olmadığını değil onu bilmediğimizi gösterir.
Soru 5
Çelişen iki önermeden biri doğruysa diğeri hakkında ne söylenir?
- A) Diğeri de doğrudur
- B) Diğeri belirsizdir
- C) Diğeri yanlıştır
- D) Diğeri anlamsızdır
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Diğeri yanlıştır
Diğeri yanlıştır; çelisen önermeler birbirini dışladığı için biri doğruysa ötekisi yanlış olmak zorundadır.
Soru 6
Aynı tartışmada iki zıt görüşü savunmak hangi yasayı ihlal eder?
- A) Özdeşliği
- B) Boyut kuralını
- C) Kimlik dışı bir kuralı
- D) Çelişmezliği
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Çelişmezliği
Çelişmezliği ihlal eder; aynı konuda biri doğruyken diğerini de savunmak tutarlılıktan yoksun kalır.
Soru 7
Üç temel akıl yasası arasında olmayan aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Hız yasası
- B) Özdeşlik yasası
- C) Çelişmezlik yasası
- D) Üçüncü çıkarım yasası
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Hız yasası
Hız yasası fizik yasasıdır ve üç temel akıl yasasından biri sayılmaz; ötekilerinin üçü de mantığa aittir.
Soru 8
Bir kapının ya açık ya kapalı olması hangi yasaya örnektir?
- A) Özdeşlik yasasına
- B) Çelişmezlik yasasına
- C) Hiçbir yasaya
- D) Üçüncü çıkarım yasasına
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Üçüncü çıkarım yasasına
Üçüncü çıkarım yasasına örnektir; açık ile kapalı dışında bir üçüncü durum düşünülmez.
Soru 9
Çelişmezlik ile üçüncü çıkarım arasındaki fark nedir?
- A) İkisi tamamen aynı şeydir
- B) Biri birlikte olmayışı verir diğeri ara yol olmadığını söyler
- C) İkisi de aynı zamanı tanımlar
- D) Biri yalnız matematiğe aittir
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Biri birlikte olmayışı verir diğeri ara yol olmadığını söyler
Biri birlikte olmayışı verir diğeri ara yol olmadığını söyler; çelişmezlik hem doğru hem yanlışı, üçüncü çıkarım üçüncü değeri dışlar.
Soru 10
Özdeşlik yasasının mantıktaki temel işlevi nedir?
- A) Tanım ve anlamın tutarlılığını sağlamak
- B) Sayısal hesabı hızlandırmak
- C) Görseli güzelleştirmek
- D) Sonucu gizlemek
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Tanım ve anlamın tutarlılığını sağlamak
Tanım ve anlamın tutarlılığını sağlamak asıl işlevidir; aynı kavramı her yerde aynı anlamda kullanmamızı mümkün kılar.
Soru 11
Bir düşünce sistemi içinde çelişki bulunması neyi gösterir?
- A) Sistemin çok zengin olduğunu
- B) En az bir iddianın doğru olamayacağını
- C) Sistemin kusursuz olduğunu
- D) Hiçbir şeyi çünkü ilgisizdir
Cevabı göster
Doğru cevap: B) En az bir iddianın doğru olamayacağını
En az bir iddianın doğru olamayacağını gösterir; sistemde çelişki varsa tutarlılık bozulmuş demektir.
Soru 12
Aynı anda hem bir önerme doğru hem de yanlış diyen iddiaya ne denir?
- A) Tutarlı açıklama
- B) Eksik tanım
- C) Çelişki
- D) Güçlü argüman
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Çelişki
Çelişki denir; bir önermenin aynı anda hem doğru hem yanlış tutulması çelişmezlik yasasını ihlal eder.
Soru 13
Klasik mantıkta üçüncü çıkarımın sınırı nasıl açıklanır?
- A) Her önerme doğrudur
- B) Hiçbir önerme doğru değildir
- C) Değer bilinmese bile önerme ya doğru ya yanlıştır
- D) Üçüncü değer her zaman vardır
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Değer bilinmese bile önerme ya doğru ya yanlıştır
Değer bilinmese bile önerme ya doğru ya yanlıştır; klasik mantık bu zorunluluğu kabul eder ve üçüncü değeri reddeder.
Soru 14
Üç temel akıl yasası hangi ortak ilkeye hizmet eder?
- A) Şeyleri çoğaltmaya
- B) Düşüncede tutarlılığı ve netliği sağlamaya
- C) Sonucu gizlemeye
- D) Konuyu karmaşıklaştırmaya
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Düşüncede tutarlılığı ve netliği sağlamaya
Düşüncede tutarlılığı ve netliği sağlamaya hizmet eder; bu yasalar akıl yürütmenin sağlam temelini oluşturur.
Soru 15
Özdeşlik yasasının biçimsel gösterimi aşağıdakilerden hangisidir?
- A) A, A'dır
- B) A, A değildir
- C) A ve A değildir
- D) A ya da A değildir
Cevabı göster
Doğru cevap: A) A, A'dır
A, A'dır biçimiyle gösterilir; her şeyin kendisiyle aynı olduğunu bildiren temel ilke budur.
Soru 16
Üç temel akıl yasasının bilinçli kullanımı hangi beceriyi geliştirir?
- A) Sesli okuma becerisini
- B) Ezber gücünü
- C) Hızlı okuma becerisini
- D) Tutarlı konuşma ve yazma becerisini
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Tutarlı konuşma ve yazma becerisini
Tutarlı konuşma ve yazma becerisini geliştirir; kendi düşüncesinde çelişki bırakmamayı öğretir.