Argümanın Yapısı: Dayanak ve Sonuç Ayrımı

Konu Anlatımı

Bu derste ne öğreneceğiz

Bu derste bir argümanın dayanak ve sonuç olmak üzere nasıl bir yapıya sahip olduğunu öğreneceksiniz. Bir metni okuduğunuzda hangi cümlenin dayanak, hangisinin sonuç olduğunu nasıl ayırt edeceğinizi göreceksiniz. Ayrıca dayanağı ve sonucu gösteren işaret sözcüklerini ve örtük öncülü tanımayı öğreneceksiniz.

Ön bilgi

Günlük konuşmada bir fikir ileri sürdüğümüzde çoğu zaman bunu gerekçeleriyle destekleriz. İleri sürülen fikir sonuç, onu destekleyen gerekçeler ise dayanaktır. Her cümle bir argüman parçası değildir; soru, emir ve açıklama cümleleri dayanak ya da sonuç sayılmaz. Mantığa bu ayrım yapısı görmeyi ve ayrımı doğru yapmayı öğretir.

• Dayanak: sonucu destekleyen cümleler.
• Sonuç: dayanaktan çıkarılmaya çalışılan fikir.
• Belirteç: dayanak veya sonucu gösteren sözcük.
• Örtük öncül: söylenmeyen ama varsayılan dayanak.

Kavramlar ve Temel Tanımlar

Argüman, bir ya da daha çok dayanak cümlesinden bir sonuç cümlesine geçiş yapan yapıdır. Dayanak, sonucu destekleyen ve delil olarak sunulan cümledir. Sonuç ise dayanaklara dayandırılarak ileri sürülen iddiadır. Sonucu gösteren belirteçler arasında bu nedenle, öyleyse, dolayısıyla, tahmin edilebilir; dayanağı gösteren belirteçler arasında çünkü, zira, nedeniyle, dayanak olarak sayılabilir. Örtük öncül ise söylenmese de argümanın çalışması için gerekli varsayılan cümledir.

Basit örnek

Bugün hava kapalı, öyleyse dışarı çıkınca şemsiye al. Burada ilk cümle dayanaktır: havanın kapalı olduğu gözlemini bildirir. Öyleyse sözcüğünden sonra gelen cümle sonuçtur. Gördüğünüz gibi belirteç, sonucun nerede başladığını göstererek ayrımı kolaylaştırır.

Adım adım çözüm

Bir argümanın yapısını çözümlemek için şu adımları izleyin. İlk olarak metni cümle cümle okuyup her birini ayrı ayrı yazın. Ardından bu nedenle, öyleyse, çünkü gibi belirteçleri işaretleyin. Sonra belirteçleri kullanarak hangi cümlenin dayanak, hangisinin sonuç olduğuna karar verin. Ayrıca argümanın çalışması için gerekip de söylenmemiş olan örtük öncülü düşünüp yazın.

İleri örnek

Bu canlı hücre içerir çünkü büyür, enerji tüketir ve çoğalır. Burada dayanaklar önce gelir, sonuç son cümlededir; çünkü sözcüğü öncesindeki cümle sonucu bildirir. Ayrıca şu örtük öncül vardır: büyüyen, enerji tüketen ve çoğalan şeyler canlıdır. Bu öncül söylenmemiştir ama dayanaklarla sonucu birbirine bağlar ve bu nedenle fark edilmelidir.

Kavram karşılaştırma tablosu

Aşağıdaki tablo dayanak ile sonucu işaret, işlev ve destek ilişkisi açısından karşılaştırır.

Sık yapılan hatalar

Sık yapılan hatalardan biri dayanağı sonuç sanmaktır; dayanak savı destekleyan cümledir, sonuç ise bu dayanaktan çıkarılan cümledir. Bir diğer hata belirteçlere dikkat etmemektir; çünkü, öyleyse gibi sözcükler ayrımı büyük ölçüde kolaylaştırır. Ayrıca örtük öncülü fark etmemek de yaygındır; söylenmeyen öncül dayanakla sonucu birbirine bağladığı için göz ardı edilmemelidir.

Özet

Argüman dayanak cümlelerinden sonuç cümlesine geçiş yapan bir yapıdır; dayanak sonucu destekler, sonuç bu dayanağa dayandırılarak ileri sürülür. Çünkü, zira, öyleyse, dolayısıyla gibi belirteçler ayrımı kolaylaştırır. Örtük öncül ise söylenmemiş olsa bile argümanın çalışması için gerekli varsayılan cümledir ve bu nedenle yapıyı değerlendirirken dikkate alınmalıdır.

Kendini dene

Kısa bir hikâye ya da haber metninden bir argüman seçip dayanak ve sonucunu ayır. Ardındanda o argümanın çalışması için gereken örtük öncülü yazman isteniyor.