Mantık · 11. Sınıf · 16 soru
Mantık, Dil ve Edebiyatta Eleştirel Okuma konusundan seçilmiş 16 çözümlü soru. Şıkları kendin işaretle, sonra "Cevabı göster" ile doğru cevabı ve açıklamayı gör.
Önce konunun anlatımını okumak istersen Mantık, Dil ve Edebiyatta Eleştirel Okuma konu anlatımı sayfasına gidebilirsin.
Bir sözcüğün birden fazla anlam taşımasına ne denir?
Doğru cevap: D) Belirsizlik
Belirsizlik söz konusudur; bir sözcük bağlama göre farklı karşılık bulursa çıkarım sağlam bir dayanak üzerinde kurulamaz.
Yazılmadığı hâlde çıkarımı ayakta tutan dayanağa ne denir?
Doğru cevap: B) Örtük öncül
Örtük öncül denir; örtük olması etkisini kaldırmaz, sınanması gereken bir dayanak olarak çıkarımın içinde durur.
Metin içinde çelişki olmamasıyla ilgili kavram hangisidir?
Doğru cevap: C) Tutarlılık
Tutarlılık ilgilidir; metin içinde çelişki yoksa ve dayanak sonucu destekliyorsa çıkarım daha güvenilir bir dayanak üzerine kurulur.
Tarif ederken aynı zamanda olumlu ya da olumsuz yargı içeren dil hangisidir?
Doğru cevap: A) Değer yüklü dil
Değer yüklü dil söz konusudur; tarif ile birlikte verilen yargı dayanağı nötr sınamayı zorlaştırır.
Eleştirel okumanın temel adımı aşağıdakilerden hangisidir?
Doğru cevap: D) Savını bir cümlede yazmak
Savını bir cümlede yazmak temel adımdır; metnin ne iddia ettiğini saptamadan dayanakları değerlendirmek mümkün değildir.
Belirsiz bir sözcüğü çözmek için ilk iş olarak ne yapılmalıdır?
Doğru cevap: C) Bağlamı incelemek
Bağlamı incelemek gerekir; anlam alanı metnin içinden belirlenmeden yapılacak çıkarım sağlam bir zemine oturmaz.
Bu ülke düşmanlarla çevrili, demek ki güçlü olmalıyız cümlesindeki örtük öncül nedir?
Doğru cevap: B) Etrafı düşman olan ülkeler güçlüdür
Etrafı düşman olan ülkeler güçlüdür öncülü yazılmadan kullanılmıştır; böyle bir genelleme dayanak gösterilmeden sonuç çıkarılamaz.
Değer yüklü dil neden mantık açısından sakıncalıdır?
Doğru cevap: A) Dayanağı yargıyla karıştırır
Dayanağı yargıyla karıştırır; bir tarif ile birlikte verilen değer, okuyucuyu dayanağı sınamadan sonuca götürebilir.
Metinde tutarlılık denetimi nasıl yapılır?
Doğru cevap: C) Önceki ve sonraki savları karşılaştırarak
Önceki ve sonraki savları karşılaştırarak yapılır; iddia ile dayanak arasında boşluk ya da çelişki varsa bu yolla görülür.
Örtük öncülü çıkarmanın yararı nedir?
Doğru cevap: D) Çıkarımın gerekçesini görünür kılar
Çıkarımın gerekçesini görünür kılar; gizli dayanak açığa alındığında çıkarım denetlenebilir hâle gelir.
Öyküdeki bir karakter metnin başında kurduğu tutuma aykırı davranırsa ne söz konusudur?
Doğru cevap: B) Tutarlılık kopukluğudur
Tutarlılık kopukluğudur; davranışın dayanağı metin içinde belirtilmemişse karakter beklenen yapıdan ayrılır ve farklı değerlendirilir.
Bir metinde iki önerme birlikte doğru olamıyorsa ne gösterir?
Doğru cevap: A) Metnin çelişki taşıdığını
Metnin çelişki taşıdığını gösterir; birlikte doğru olamayan iddialar çıkarımı sağlam bir dayanak üzerinde kuramaz.
Değer yüklü dili tarifçi dilden ayırt etmenin yolu nedir?
Doğru cevap: B) Cümleyi başka bir bağlamda okumak
Cümleyi başka bir bağlamda okumak yoludur; anlam değişmiyorsa sözcük tarifçidir, değişiyorsa yargı yüklü olabilir.
Örtük öncül yanlış ise metnin sonucu ne duruma düşer?
Doğru cevap: C) Sonuç dayanaksız kalır
Sonuç dayanaksız kalır; gizli öncül çökerse onu süren çıkarım kendini gösterecek bir gerekçe bulamaz.
Edebi metinde mantığı kullanmak neyi güçlendirir?
Doğru cevap: A) Karakter davranışlarının gerekçesini anlamayı
Karakter davranışlarının gerekçesini anlamayı güçlendirir; bir sözün metnin neresinde hangi dayanağa dayanarak yapıldığı bu yolla görülür.
Öyküde tutarlılık kavramının sınırlı tarafı hangisidir?
Doğru cevap: D) Karakterler hiç değişemez demektir
Karakterler hiç değişemez demektir sınırlıdır; katı bir tutarlılık arayışı karakterin gelişimini ve metnin değişimini gözden kaçırır.
Soruları çözdükten sonra konuyu pekiştir: önce anlatımı oku, sonra konunun testini çöz.
Bu konuyu çalış: hesap aç, ilerlemen kaydedilsin.
Hesap aç