11. SınıfFizik

Newton'un Hareket Yasaları — Çalışma Sayfası

Kazanımlar, önemli noktalar ve sık yapılan hatalar tek sayfada.

Bu konuda öğrenecekleriniz

Newton'un birinci yasasını eylemsizlik ve net kuvvet kavramıyla ilişkilendirir.
Newton'un ikinci yasasını kullanarak kütle, kuvvet ve ivme büyüklüklerinden birini hesaplar.
Newton'un üçüncü yasasını tepki kuvveti örneğiyle açıklar ve etki-tepki çiftini ayırt eder.
Sürtünme kuvvetini normal kuvvet ve sürtünme katsayısıyla hesaplar.
Serbest cisim diyagramı çizerek düzlemdeki net kuvveti ve yönünü belirler.

İvme her zaman net kuvvetin yönündedir; net kuvvet sıfırsa ivme de sıfırdır.
Etki ve tepki kuvvetleri farklı cisimlere etki ettiği için birbirini dengelemez.
Sürtünme kuvveti normal kuvvetle doğru orantılıdır, cismenin kütlesiyle değil.
Sabit hızla hareket eden cismin net kuvveti sıfırdır; duran cisim için de aynı durum geçerlidir.
Serbest cisim diyagramında her ok, gerçekten etkiyen ayrı bir kuvvettir.
Birimler her zaman N = kg · m/s² birim kontrolünden geçirilmelidir.

Birinci yasa: ΣF = 0 ise cisim duruyorsa kalır, sabit hızla gidiyorsa aynı hızda devam eder.
İkinci yasa: F = m · a, burada F newton (N), m kilogram (kg), a metre/saniye karesi (m/s²).
Üçüncü yasa: F_etki = −F_tepki (aynı büyüklük, zıt yön, farklı cisimlere etkiler).
Ağırlık: G = m · g, yer yüzeyinde g ≈ 9,8 m/s² alınır.
Sürtünme: f = μ · N, hareketli yüzeyde μ = μ_k (dinamik katsayı).
Yatay düzlemde normal kuvvet: N = m · g (başka düşey kuvvet yoksa).
Bağlı cisimlerde ip gerilmesi: T = m · a (ivme ipin yönündeki kütle ile bulunur).

Etki ve tepki kuvvetlerini denge sanmak: Duvara uygulanan kuvvet ile duvarın eli iten tepkisi farklı cisimlere etki eder, toplamları sıfır yapmaz.
Sürtünmeyi kütleye oranlamak: Sürtünme f = μ · N ile bulunur; kütlenin artması yalnızca normal kuvveti artırır, μ sabittir.
Ağırlığı normal kuvvete her zaman eşitlemek: İvmelenen asansörde N = m·g değildir; yukarı ivmede N = m(g + a), aşağı ivmede N = m(g − a) olur.
Sabit hızda net kuvveti pozitif almak: Sabit hız, net kuvvetin ve ivmenin sıfır olduğunu gösterir; iten kuvvet ancak sürtünmeye eşittir.
Sistemde tüm kuvvetleri tek cisme yazmak: İpi geren kuvvet, ipin ucundaki kütleye ayrı ayrı yazılmalı; aksi hâlde gerilme bulunamaz.

Soruyu okur okumaz serbest cisim diyagramı çiz; kuvvetleri yazmak hesap hatalarını yarıya indirir.
Düşey yönde çoğu soruda denge vardır; önce N = m·g veya dengeli denklemi yaz, net kuvveti yatayda ara.
Sabit hız, durma ve eşit ivme ifadelerini görünce net kuvvet sıfırdır diye düşün; sorunun çoğu bu noktada çözülür.
Birim kontrolü yap: F / m sonucu m/s² vermiyorsa formül ya da dönüşüm yanlıştır.
μ ve g değerlerinin soruda verilip verilmediğine bak; verilmemişse 9,8 veya 10 kabulünü şık seçeneklerinden doğrula.