11. SınıfFizik
Prizmalar — Çalışma Sayfası
Kazanımlar, önemli noktalar ve sık yapılan hatalar tek sayfada.
Bu konuda öğrenecekleriniz
- Prizma yapısını, tepe açısını ve taban kavramını tanımak
- Işığın prizma içinde nasıl kırıldığını ve neden saptığını açıklamak
- İnce prizma için sapma açısı bağıntısını kullanarak hesap yapmak
- Beyaz ışığın prizmada neden renklere ayrıldığını dispersiyon üzerinden yorumlamak
- Prizma ile düzlem aynası ve mercek arasındaki benzerlikleri karşılaştırmak
Önemli noktalar
- Prizmada ışık tabana doğru sapar, çünkü kalın kısma giden ışık daha az kırılır
- Beyaz ışık prizmadan çıkarken en çok dalga boyu kısa olan mor ışık en çok sapar
- Tepe açısı küçük prizmada sapma azdır, prizma daha az ayırıcıdır
- Prizmanın taban açısı 90 derece olduğunda ışık tabana paralel ilerler ve ayrışmaz
- Optik çelik prizma cam prizmaya göre çok daha az ayrışma gösterir
- Prizma merkezî değil çevresel bir sapma oluşturur, bu yüzden görüntüyü yer değiştirir
Formüller ve kurallar
- ince prizma için sapma açısı: δ = (n − 1) · A (yaklaşık bağıntı)
- Snell yasası: n₁ · sin θ₁ = n₂ · sin θ₂
- kırılma indisi: n = c / v
- ayrışma (dispersiyon) koşulu: n₆ > nᵧ > nᵣ olduğundan mor en çok sapar
- tam iç yansıma koşulu: sin θₛ = n₂ / n₁
- bir prizmada ışığın toplam sapması, giriş ve çıkış açılarının farkıdır
Sık yapılan hatalar
- Hata: Prizmada ışığın tepe ucuna doğru saptığını düşmek yanlıştır, ışık kalın olan tabana doğru sapar
- Hata: Beyaz ışıkta en çok kırılan rengi kırmızı sanmak hatalıdır, en çok saparan renk mavi ve mordur
- Hata: Sapma açısını yalnızca kırılma indisine bağlı sanmak hatalıdır, tepe açısı da etkilidir
- Hata: Prizmanın taban açısı 90 derece olduğunda ayrışma olacağını düşmek yanlıştır, ışık ayrışmaz
- Hata: Prizmanın görüntüyü büyüttüğünü sanmak hatalıdır, prizma yalnızca sapma oluşturur
Hızlı tekrar ipuçları
- Sapma açısını bulurken önce tepe açısını ve kırılma indisini belirleyin
- Kalın prizmalarda yaklaşık bağıntı hatalı olabilir, o durumda Snell yasasını kullanın
- Ayrışma sorularında kırmızı ile moru karıştırmayın, kısa dalga boyu daha çok sapar
- Şekil çiziminde tepe açısını iki yüzeyin uzantılarının kesişiminde gösterin
- Dik prizma sorularında ışığın yüzeylere dik girip dik çıktığını kontrol edin
Kendini dene
Bu sayfayı okuduktan sonra Prizmalar konusunun çözümlü sorularını çöz.