11. SınıfFelsefe

Çevre Etiği (İnsan Merkezci Etik, Canlı Merkezci Etik, Çevre Merkezci Etik) — Çalışma Sayfası

Kazanımlar, önemli noktalar ve sık yapılan hatalar tek sayfada.

Bu konuda öğrenecekleriniz

İnsan merkezci, canlı merkezci ve çevre merkezci etiği karşılaştırabilmek
Her yaklaşımın temel gerekçelerini ve zayıf noktalarını belirleyebilmek
Ahlaki statü, sorumluluk ve yükümlülük kavramlarını çevre bağlamında kullanabilmek
Çevre etiğinin tarihsel gelişimini ana hatlarıyla açıklayabilmek
Kurumsal, yasal ve bireysel düzlemde etik ilkeleri uygulayabilmek

Çevre etiğindeki üç yaklaşım, birbirini reddeden değil birbirini tamamlayan bir tartışma hattı oluşturur.
Aldo Leopold’un toprak etiği, doğayı birey değil ilişki bütünü olarak düşünmenin ilk kapsamlı örneğidir.
Ağaç kesme kararı, canlı merkezci yaklaşımda bireyin ölçüsüyle, çevre merkezci yaklaşımda sistemin sağlığıyla tartışılır.
Hans Jonas’un sorumluluk ilkesi, gelecek kuşakların çıkarını bugünün kararlarına dahil etmeyi zorunlu kılar.
Çevre etiğinde ahlaki yükümlülük, hukuki yükümlülükten farklıdır; yasayı bilmek ahlaki olarak temizlenmeyi sağlamaz.
Paul Taylor’ın doğaya saygı ilkeleri, doğanın korunmasını bir nezaket sorunu hâline getirir.

Yaklaşım şeması: insan merkezli → canlı merkezli → çevre merkezli
Statü hiyerarşisi: araçsal değer < öz değer < ahlaki özne olma
Sorumluluk ölçeği: bireysel sorumluluk → kurumsal sorumluluk → uluslararası sorumluluk
Etik yöntem: öz değeri esas al + ahlaki yükümlülüğü kabul et = çevre etiği
Gerekçe zinciri: değer → yükümlülük → eylem → sonuç değerlendirmesi
Zamansal denge: bugünkü ihtiyaç = geleceğin kısıtlı seçeneği
Kurumsal denklem: düzenleme + uygulama + denetim = etkili çevre yönetimi
Ahlaki sınır testi: kim etkileniyor? kim karar veriyor? kim yararlanıyor?

Hata: Canlı merkezcilik ile çevre merkezciliğin aynı yaklaşım olduğu düşünülür. Oysa ilk ölçüt canlının kendisi, ikinci ölçüt ise yaşamın bütünüdür.
Hata: Çevre merkezcilik, insanın hiçbir değeri olmadığını savunduğu sanılır. Oysa bu yaklaşım, insana bütün içinde özgün bir yer verir.
Hata: Ahlaki yükümlülüğün yasal yaptırımla aynı olduğu düşünülür. Yasa uyumlu davranış, ahlaki olarak doğru davranış anlamına gelmez.
Hata: Sorumluluğun yalnızca bireye ait olduğu savunulur. Bu durumda yapısal nedenler görünmez hâle gelir ve birey suçlanır.
Hata: Kuramsal tartışmaların doğada hiçbir karşılığı olmadığı düşünülür. Oysa her kuram, bir tutumun meşrulaştırılmasına hizmet eder.

Bir yaklaşımı anlamak için onun doğayı nasıl tanımladığını sorun; tanım, argümanın sonucunu belirler.
Bir kararın ahlaki mi teknik mi olduğunu, kararı veren kişiye bakarak anlayabilirsiniz.
Ağaç kesme örneğinde, yaklaşım değiştikçe hangi ölçütün değiştiğini izleyin.
Yasal yaptırım ile ahlaki yükümlülük arasındaki farkı ayırt etmeyi unutmayın.
Sorunun büyüklüğü ile adaletsizlik oranını karşılaştırın; bu karşılaştırma hangi sorunun öncelikli olduğunu gösterir.