11. SınıfDemokrasi ve İnsan Hakları
Demokrasi ve İnsan Hakları · 11. Sınıf · DEMOKRASİ VE İNSAN HAKLARININ GELİŞİMİ
Bu bölümde demokrasinin Antik Yunan şehir devletlerinde nasıl doğduğunu, zaman içinde nasıl dönüştüğünü ve günümüzde hangi biçimlerde işlediğini inceleyeceğiz. Doğrudan demokrasi ile temsili demokrasiyi ayırt etmeyi, demokratik kurumları tanımayı ve demokrasinin kökenlerine ilişkin tarihsel bağlamı kavramayı hedefliyoruz.
Konuya başlamadan önce şu kavramları bilmek işimizi kolaylaştırır: şehir devleti, yurttaş, meclis, oy hakkı ve yasa. Ayrıca MÖ 5. yüzyılda Atina'da yaşanmakta olan dönüşümü, yalnızca olaylar olarak değil, yönetim biçiminin değişimi olarak düşünmek gerekir.
Demokrasi, halkın kendisi adına yönetimde söz sahibi olduğu yönetim biçimidir. Sözcük Yunanca demos (halk) ve kratos (yönetim/iktidar) köklerinden gelir. Doğrudan demokrasi, kararın doğrudan yurttaşlar tarafından verildiği yönetim biçimi iken temsili demokrasi, yurttaşların seçtikleri temsilciler aracılığıyla yönetildiği sistemdir. Halk egemenliği ise iktidarın halktan geldiği ilkesidir.
Bir okulda öğrenciler okul yönetmeliğine kimlerin imza atacağına sınıfın tamamıyla oyla karar veriyorsa bu doğrudan katılım örneğidir. Aynı okulda her sınıfın seçtiği temsilcilerden oluşan kurul kararı açıklıyorsa bu temsili katılım örneğidir.
Bir uygulamanın hangi demokrasi biçimine girdiğini anlamak için şu üç adımı izleyebiliriz: Adım 1 kararı kimin aldığına bak; Adım 2 kararı alan bir temsilci mi yoksa doğrudan halk mı ona bak; Adım 3 kararın herkesi bağlayan bir kural olup olmadığını kontrol et. Bu üç adım, tarihsel örneklere de aynı biçimde uygulanır.
Atina'da ekklesia adı verilen halk meclisi, önemli konularda yurttaşları doğrudan bir araya getirirdi. Burada savaş, yasa ve yargıya ilişkin kararlar oylanırdı. Gerekçelerinin herkes tarafından duyulabilmesi için konuşmak zorunluydu; çünkü kararın meşruiyeti açık görüşmeye dayanıyordu. Günümüz parlamentolarında temsilciler karar aldığı için bu tür doğrudan katılım yerini temsili yapıya bırakmıştır.
Demokrasinin yalnızca oylamadan ibaret olduğunu düşünmek yaygın bir yanlıştır; oysa görüşü özgürce ifade etme hakkı, farklı görüşlere saygı ve yasalardan önce salt hukuk anlayışı demokrasinin temelini oluşturur. Bir diğer sık hata, Atina demokrasisini günümüzdeki anlamıyla aynı varsaymaktır; Atina'da kadınlar, köleler ve yabancılar oy hakkına sahip değildi. Doğrudan demokrasi ile temsili demokrasiyi eş anlamlı saymak da önemli bir kavram hatasıdır.
| Özellik | Doğrudan demokrasi | Temsili demokrasi |
|---|---|---|
| Kararı kim verir | Yurttaşlar bizzat | Seçilmiş temsilciler |
| Örnek | Atina halk meclisi | Günümüz parlamentoları |
| Katılım biçimi | Meclise bizzat katılım | Seçim aracılığıyla katılım |
| Zaman ve mekân | Küçük topluluklarda sınırlı | Geniş topluluklarda işlevsel |
Okulunda alınan bir kararın doğrudan ya da temsili demokrasiye girip girmediğini belirle; kararı kimlerin aldığını ve kararın kimleri bağladığını iki cümleyle açıkla.
Demokrasi, halkın yönetime katıldığı ve iktidarın halktan geldiği yönetim biçimidir. Antik Yunan'da doğrudan katılım öne çıkarken günümüzde temsili demokrasi yaygın olarak uygulanmaktadır. Demokrasi yalnızca oylama değil, çoğulculuk ve özgürlüklere dayanan bir sistemdir. Atina örneği kurumsal temelleri oluşturmasına karşın katılımın sınırlı olduğunu da gösterir.
Bu bölümde demokrasinin Antik Yunan şehir devletlerinde nasıl doğduğunu, zaman içinde nasıl dönüştüğünü ve günümüzde hangi biçimlerde işlediğini inceleyeceğiz. Doğrudan demokrasi ile temsili demokrasiyi ayırt etmeyi, demokratik kurumları tanımayı ve demokrasinin kökenlerine ilişkin tarihsel bağlamı kavramayı…
Demokrasi sözcüğü Yunancada halk ve yönetim köklerinden türemiştir.
Doğrudan ve temsili demokrasiyi karıştırmak: Kararı kimin verdiğine bakmak bu hatayı önler. Demokrasiyi yalnızca oylama saymak: Özgür görüş ve çoğulculuk da demokrasinin temelidir.
Demokrasi = demos (halk) + kratos (yönetim) · Doğrudan demokrasi: kararı halk bizzat verir · Temsili demokrasi: kararı temsilciler verir · Halk egemenliği: iktidarın kaynağı halktır
Demokrasi kavramının kökenini ve temel anlamını açıklar. Doğrudan ve temsili demokrasiyi örneklerle ayırt eder. Antik Atina'daki demokratik kurumların işleyişini tanır.
Demokrasi sözcüğünün köklerini oluşturan Yunanca sözcükler aşağıdakilerden hangisidir?
Doğru cevap: D) Demos ve kratos
Demos ve kratos kavramı Demokrasinin Tarihsel Gelişimi konusunun temel bir kavramıdır. Detaylar konu anlatımında verilmiştir.
Atina demokrasisinin tarihsel sınırlılığı aşağıdakilerden hangisiyle açıklanır?
Doğru cevap: B) Yurttaşlık hakkı yalnızca belirli bir gruba tanınmıştır
Yurttaşlık hakkı yalnızca kavramı Demokrasinin Tarihsel Gelişimi konusunun temel bir kavramıdır. Detaylar konu anlatımında verilmiştir.
Ostrakizmonun amacı aşağıdakilerden hangisiydi?
Doğru cevap: C) Tehdit görülen kişiyi sürgün ederek düzeni korumak
Tehdit görülen kişiyi kavramı Demokrasinin Tarihsel Gelişimi konusunun temel bir kavramıdır. Detaylar konu anlatımında verilmiştir.
Konu anlatımları hesapsız okunur. Quiz, slayt ve deneme için hesap gerekir.
Demokrasi ve İnsan Hakları için çalışma yolu
Konu anlatımları hesapsız okunur; quiz, slayt ve deneme için hesap gerekir.
Bu sayfa Demokrasinin Tarihsel Gelişimi konusunun anlatımını, kazanımlarını ve örnek sorularını içerir. Konuyla ilgili tüm sorular için testi çöz, diğer konular için DersTeders ana sayfasına geçebilirsin.
Bu konuyu çalış: hesap aç, ilerlemen kaydedilsin.
Hesap aç