11. SınıfCoğrafya

Sanayileşme Süreci: Örnek Ülkeler — Çalışma Sayfası

Kazanımlar, önemli noktalar ve sık yapılan hatalar tek sayfada.

Bu konuda öğrenecekleriniz

Sanayileşmenin tarım toplumundan sanayi toplumuna ve oradan bilgi toplumuna uzanan aşamalarını sıralar.
İlk, ikinci ve üçüncü dalga sanayileşme örneklerini ülkelerle birlikte tanır ve karşılaştırır.
İthal ikame ve ihracat yönelimli sanayileşme yaklaşımlarının farklarını ortaya koyar.
Devletin, teknoloji transferinin ve eğitimin sanayileşmedeki rolünü sorgular.
Sanayileşmeyi engelleyen etkenler ile çevresel ve sosyal bedelleri birlikte değerlendirir.

Sanayileşme tek bir anda olmaz; aşamalı, uzun yıllara yayılan ve toplumun tamamını değiştiren bir süreçtir.
Ülkeler aynı anda sanayileşmez; ilk dalga, ikinci dalga ve üçüncü dalga biçiminde farklı zamanlarda gerçekleşir.
Doğal kaynak zenginliği tek başına sanayileşme için yeterli değildir; sermaye, eğitim ve istikrar da gerekir.
Doğu Asya yükselişinde eğitime yapılan yatırım, yüksek tasarruf ve ihracata yönelik üretim birlikte etkili olmuştur.
Sanayileşme gelir artışı sağlarken gelir eşitsizliği, işsizlik, kirlilik ve hızlı şehirleşme gibi bedeller de getirir.
Teknoloji transferi, geç sanayileşen ülkelerin teknik ve beceri açığını hızla kapatmasını sağlar.

Sanayileşme = tarımdan sanayiye ağırlık kayması + kentleşme + nitelikli iş gücü
Üretim verimi = (teknoloji + beceri) / (sermaye + doğal kaynak)
İthal ikame oranı = yerli üretimle karşılanan ithal malın payı
İhracat yönelimi = dış talebe göre kurulan üretim kapasitesi
Teknoloji transferi = yabancı makine + üretim yöntemi + yerli iş gücü
Sanayi dalı = ağır sanayi (demir-çelik, kimya, çimento) + hafif sanayi (gıda, giyim, tekstil)
Sanayileşme engeli = sermaye eksiği + küçük pazar + beşerî sermaye eksiği + istikrarsızlık
Üçüncü dalga = hafif sanayi önceliği + ithal ikame + dışa açılma

Hata: Sanayileşmeyi tek bir ülkenin olayı sanmak. Süreç bütün ülkelerde farklı zamanlarda ve farklı hızlarda yaşanmıştır, her ülkenin kendine ait bir seyri vardır.
Hata: Doğal kaynak zenginliğini sanayileşmenin tek koşulu saymak. Kaynağı bol olan ülkeler yeterli sermaye ve eğitim olmadığı için geç sanayileşebilmiştir.
Hata: Türkiye için 1950 sonrası dönemi dışa açılma dönemi sanmak. Bu dönem liberal politikalarla geçmiştir, dışa açılma ise 1980 sonrasında başlamıştır.
Hata: İthal ikame ile ihracat yönelimini aynı politika gibi göstermek. İthal ikame iç pazarı korur, ihracat yönelimi ise doğrudan dış pazara üretir.
Hata: Sanayileşmeyi yalnız fabrika kurmakla sınırlı saymak. İş gücü eğitimi, altyapı, teknoloji ve kurumsal düzen olmadan kurulan fabrika verimli çalışmaz.

Ülke adını duyduğunuzda önce hangi dalgada yer aldığını belirleyin; ikinci ve üçüncü dalga ayrımı en sık karıştırılan noktadır.
Bir örneğin ağır mı hafif sanayi mi olduğunu, işlediği hammaddeye bakarak kolayca anlarsınız.
İthal ikame iç pazara, ihracat yönelimi dış pazara yöneliktir; bu ayrımı aklınızda tutmak şıkları çözer.
Sömürge dönemiyle ilgili sorularda yatırımın nereye yöneldiğini sorgulayın; çıkarma tesisleri ile üretim tesisleri farklıdır.
Sanayileşmenin hem faydası hem bedeli vardır; sıralama sorularında önce etkeni sonra sonucu ayırın.