11. SınıfCoğrafya

Sanayileşmenin Mekânsal Etkileri — Çalışma Sayfası

Kazanımlar, önemli noktalar ve sık yapılan hatalar tek sayfada.

Bu konuda öğrenecekleriniz

Sanayi tesisi yer seçimi etkenlerini sıralayıp bir alanın uygunluğunu gerekçelendirebileceksiniz.
Sanayi kümelenmesi ile sanayi kolonu kavramlarını karşılaştırarak aralarındaki farkı açıklayabileceksiniz.
Organize Sanayi Bölgelerinin kuruluş mantığını ve sağladığı ortak avantajları inceleyebileceksiniz.
Sanayileşmenin şehirleşme, göç ve sosyal sonuçlarını mekânsal değişim çerçevesinde değerlendirebileceksiniz.
Sanayileşmenin çevresel maliyetleri ile sanayisizleşme sonrası yeniden yapılanmayı tartışabileceksiniz.

Sanayi tesisi kurulacak yer, ham maddeye yakınlık kadar ulaşım sistemi ve tüketici pazarına erişimle de belirlenir.
Kümelenme, birbirinin girdisini kullanan ya da ortak altyapı ve işgücü havuzundan yararlanan firmaların aynı yerde toplanmasıdır.
Organize Sanayi Bölgesi, altyapısı birlikte karşılanan ve arsaları planlı biçimde parsellenen sanayi alanıdır.
Sanayileşme göçü çeker; göç, konut, okul, sağlık, ulaşım ve altyapı ihtiyacını aynı anda artırır.
Hava, su ve toprak kirliliği ile sanayi katı atıkları, sanayileşmenin çevresel maliyetini oluşturur.
Sanayisizleşme sonrası yeniden yapılanma genellikle hizmet sektörü, kültür ve turizme dayanır.

Yer seçimi puanı = ağırlıklı etken toplamı (ulaşım + su + enerji + ham madde + işgücü + pazar)
Kümelenme kazancı = ortak altyapı, ortak işgücü ve bilgi paylaşımından sağlanan maliyet tasarrufu
Kümelenme yoğunluğu = birbirine bağlı firma sayısı / aynı alandaki toplam firma sayısı
Göçe bağlı nüfus artışı = bölgeye gelen nüfus / bölgenin başlangıç nüfusu
Sanayinin çekicilik etkisi = doğrudan sanayi istihdamı + sanayinin yarattığı hizmet istihdamı
Altyapı yetersizlik oranı = kapasitesi aşılan altyapı hizmeti / toplam altyapı hizmeti
Sanayi katı atık oranı = sanayi kökenli katı atık / toplam katı atık
Yeniden yapılanma göstergesi = hizmet ve turizm istihdamı / eski sanayi istihdamı

Hata: Yer seçiminde yalnız ham madde yakınlığı aranır; oysa ulaşım, enerji, su, işgücü, arazi ve pazar etkenleri de birlikte tartılmalıdır.
Hata: Sanayi kümelenmesi ile sanayi kolonu aynı kavram sanılır; kümelenme farklı dallardan firmaların bir araya gelmesi, kolon ise tek bir dalın uzmanlaşmasıdır.
Hata: Organize Sanayi Bölgesi devletin yaptığı tek bir fabrika alanı sanılır; bu alan altyapısı hazır, parsellenmiş ve birden çok işletmeye açık bir yerleşim alanıdır.
Hata: Sanayileşmenin yalnız işsizliği azalttığı düşünülür; oysa göç, konut sıkıntısı, altyapı yetersizliği ve trafik gibi yeni sorunlar doğar.
Hata: Gelişmekte olan ülkelerde sanayileşmenin güçlü ve sorunsuz olduğu sanılır; bu ülkelerde kurumsal zayıflık, eğitim ve teknoloji eksikliği belirgindir.

Yer seçimi sorusunda tek bir etkeni aramak yerine etkenlerin birlikte tartıldığı düşünülmelidir.
Kümelenme ile sanayi kolonu aynı kavram değildir; kolonda tek dal, kümelenmede birbirini besleyen farklı dallar söz konusudur.
Organize Sanayi Bölgesi ile sanayi sitesi karıştırılmamalı, ikisinin işlevi farklıdır.
Göçün yönü, iş imkânı ve gelir düzeyi yüksek sanayi ve hizmet bölgelerine doğrudur.
Bir sanayi bölgesini değerlendirirken çevresel maliyeti ve sosyal sonuçları da hesaba katmak gerekir.