11. SınıfBiyoloji

Endokrin Sistem — Çalışma Sayfası

Kazanımlar, önemli noktalar ve sık yapılan hatalar tek sayfada.

Bu konuda öğrenecekleriniz

Endokrin sistemin görevini sinir sistemiyle karşılaştırarak açıklar.
Başlıca endokrin bezleri ve salgıladıkları hormonlarla eşleştirir.
Negatif geri bildirim mekanizmasını örnek üzerinden adım adım tanımlar.
Kan şekeri ve kalsiyum dengesinin hormonal düzenlenmesini açıklar.
Hormon eksikliği ve fazlalığına bağlı gelişen hastalıkları belirtileriyle ilişkilendirir.
Homeostazinin sinir ve endokrin sistemle ortak düzenlendiğini örnekler.

Hipofiz bezi, diğer endokrin bezleri düzenlediği için başlangıç bezi olarak adlandırılır.
Pankreastaki beta hücreleri insülin, alfa hücreleri glukagon salgılar.
Açlık kan şekeri normalde 70-100 mg/dL aralığındadır.
Geri bildirim mekanizması negatif yönlüdür ve hormonal dengeyi korur.
Büyüme hormonu çocuklukta fazlaysa devlik, azsal ise cücelik görülür.
İnsülin yetersizliğinde kan şekeri yükselir, glukoz idrarla atılır (diyabetes mellitus).
Parathormon kan kalsiyumunu, kalsitonin ise kemiklere depolanmasını artırır.

Hormonlar iç salgı bezlerinden kana salınır ve kan yoluyla hedef organa ulaşır.
Sinir sistemi hızlı ve kısa süreli, endokrin sistem yavaş ama uzun süreli yanıt üretir.
Negatif geri bildirim: hormon etkisi artarsa salınımı azalır, azalırsa salınımı artar.
Kan şekeri denetimi: insülin düşürür, glukagon yükseltir; iki hormon karşıt etkilidir.
Kalsiyum denetimi: parathormon yükseltir, kalsitonin düşürür.
Tiroid hormonlarının yapısında iyot bulunur; iyot eksikliğinde guatr görülür.
Hormon etkisi için hedef hücrede o hormona özgü alıcı (reseptör) bulunmalıdır.

Hormon salgısını bezin kendisine bağımsız sanmak: Çoğu bez hipofizin TSH benzeri uyarı hormonlarıyla çalışır; salınım genellikle merkezden gelen uyarıya bağlıdır.
Geri bildirim mekanizmasını pozitif yönlü düşünmek: Düzenleme genellikle negatiftir: etki artınca salınım azalır, denge korunur; pozitif geri bildirim çoğu sistemde istisnadır.
İnsülin ile glukagonun görevini karıştırmak: İnsülin kan şekerini düşürür, glukagon yükseltir; ikisi birbirinin tersi etki gösterir ve dengeyi birlikte kurar.
Parathormon ile kalsitonini aynı görevde sanmak: Parathormon kan kalsiyumunu yükseltirken kalsitonin düşürür; ikisi karşıt etkilidir.
Hormonun her hücrede etki göstereceğini sanmak: Hormon yalnızca üzerinde özel alıcı bulunan hedef hücre ve organlarda etki gösterir.

Bez-hormon eşleşmelerini organ bazında ezberle: tiroid-tiroksin, pankreas-insülin-glukagon, paratiroid-parathormon, böbreküstü-adrenalin.
Geri bildirim sorularında döngüyü yaz: etki arttı mı azaldı mı? Sonucun salınımı ters yönde etkilediğini her zaman kontrol et.
Kan şekeri sorularında iki hormonu birlikte düşün: yemekten sonra insülin, açlıkta glukagon öne çıkar.
Guatr-iyot, cücelik-devlik, kretinizm gibi hastalık eşleşmeleri kısa ve net oldukları için sınavda tekrar eder; tek satır not al.
Sinir ve endokrin sistem karşılaştırmalarında hız-eşleme yap: sinir hızlı ve kısa süreli, endokrin yavaş ve uzun süreli etkilidir.