10. SınıfTürk Dili ve Edebiyatı
Söz Sanatları — Çalışma Sayfası
Kazanımlar, önemli noktalar ve sık yapılan hatalar tek sayfada.
Bu konuda öğrenecekleriniz
- Söz sanatlarının anlama katkısını açıklar.
- Teşbihin dört ögesini metinde gösterir.
- İstiareyi teşbihten ayırt eder.
- Kinaye, mecaz-ı mürsel, tenasüp ve tecahül-i ârifi örneklerle tanır.
Önemli noktalar
- Teşbih: benzetme (4 öge) · İstiare: teşbihin kısalmış hâli
- Kinaye: gerçek + mecaz birlikte, asıl anlam mecaz
- Mecaz-ı mürsel: ad aktarma (parça-bütün, yer-kişi)
- Tenasüp: ilgili kelimeler bir arada · Tecahül-i ârif: bilmez görünme
- Cinas, sesleri benzer anlamları farklı kelimelerin bir arada kullanılmasıdır.
- Telmih, bilinen bir olay veya kişiyi hatırlatma yoluyla anlam kazandırır.
Formüller ve kurallar
- Teşbih: benzetme (4 öge) · İstiare: teşbihin kısalmış hâli
- Kinaye: gerçek + mecaz birlikte, asıl anlam mecaz
- Mecaz-ı mürsel: ad aktarma (parça-bütün, yer-kişi)
- Tenasüp: ilgili kelimeler bir arada · Tecahül-i ârif: bilmez görünme
- Teşbih: benzetilen + benzetme vasıtası (+ edat)
- Kinaye: sözün hem gerçek hem mecaz anlamda kullanılması
Sık yapılan hatalar
- Her mecazı istiare sanmak: İstiare yalnızca benzetme esasına dayanan mecazdır.
- Kinayede gerçek anlamı yok saymak: Kinayede iki anlam da çağrıştırılır.
- Mecaz-ı mürselde benzetme aramak: Ad aktarması benzetmesiz yapılır.
- Telmih ile kinayeyi karıştırmak: Telmih bir olayı veya kişiyi hatırlatırken, kinaye sözün iki anlamda birden kullanılmasıdır.
- Yaygın hata 5: Söz Sanatları konusunda dikkat edilmesi gereken nokta 5.
Hızlı tekrar ipuçları
- "Bir şey başka bir şeye benzetiliyor mu?" sorusu teşbihi; "ögelerden biri gizli mi?" sorusu istiareyi buldurur.
- Tecahül-i ârifte mutlaka bir "bilmez görünme" ifadesi vardır: "bilmem", "nedir acaba" gibi.
- Tenasüp varlığını anlamak için aynı anlam alanındaki kelimeleri işaretle.
- 'gibi' gördüğünde önce teşbishi işaretle; sıfat kullanımlarında istiâreyi de gözden geçir.
- 'Hem gerçek hem mecaz' ifadesi geçiyorsa terim karmaşası yapma: cevap kinayedir.
Kendini dene
Bu sayfayı okuduktan sonra Söz Sanatları konusunun çözümlü sorularını çöz.