10. SınıfTürk Dili ve Edebiyatı

Tiyatro ve Makale — Çalışma Sayfası

Kazanımlar, önemli noktalar ve sık yapılan hatalar tek sayfada.

Bu konuda öğrenecekleriniz

Tiyatro türlerini tanıyabilir ve türlerin temel ayırt edici özelliklerini söyleyebilir.
Sahne unsurlarını listeleyebilir ve mizanseninin tanımını yapabilir.
Tiyatro metninin bölümlerini tanıyabilir.
Türk tiyatrosunda halk geleneğinden gelen türleri ayırt edebilir.
Oyun yazıcılığında dikkat edilecek başlıca ölçütleri sıralayabilir.
Makale, deneme ve eleştiri türlerini tanıyabilir ve aralarındaki farkları açıklayabilir.

Facia, trajikomedi olarak trajedi ile komedinin özelliklerini birleştiren türdür.
Mizanseni, oyuncunun ses ve beden hareketleriyle rolü canlandırmasıdır.
Tiyatro metninde sahne, perde, kişi, replik, monolog ve sahne yönergesi bulunur.
Karagöz gölge oyunudur; ortaoyunu ise sahne üzerinde yaşayan gösteridir.
Halk tiyatrosu türleri semai, müfeyiz, Köroğlu ve Dadaloğlu'dur.
Makale bir konuyu bilimsel yöntemle ve özgün bir bakışla inceleyen yazıdır.
Makale nesnel dille yazılır, ben yoktur ve kaynak gösterilir.
Denemede ben vardır ve kaynak gösterme zorunlu değildir.

Tiyatro türleri: trajedi (trajik sonuç) · komedi (gülme ve hafiflik) · pastoral oyun (kırsal yaşam) · halk oyunları · maske oyunları · facia (trajikomedi)
Sahne unsurları: sahne · oyuncu · seyirci · dekor · kostüm · ışık · müzik · efekt · mizanseni
Mizanseni = oyuncunun ses ve beden hareketleriyle rolü canlandırması
Tiyatro metninde: sahne · perde · kişi · replik (diyalog) · monolog · sahne yönergesi
Türk tiyatrosunda halk geleneğinden gelenler: karagöz (gölge oyunu) · ortaoyunu
Halk tiyatrosu türleri: semai · müfeyiz · Köroğlu · Dadaloğlu
Oyun yazıcılığında denetlenen dört nokta: olay örgüsünün sağlamlığı · kişilerin inandırıcılığı · dil ve anlam bütünlüğü · süre ve durum kontrolü
Makale = bir konuyu bilimsel yöntemle ve özgün bir bakışla inceleyen yazı
Makale bölümleri: giriş (özet) – gelişme (alt başlıklar) – sonuç – kaynakça – ekler
Makale dili: nesnel · ölçülü sözcük seçimi · iddia kanıtla desteklenir · kaynak dipnotla gösterilir
Deneme: özgür ve kişisel dil · ben vardır · kaynak gösterme zorunlu değildir | Makale: nesnel dil · ben yoktur · kaynak gösterilir
Eleştiri = bir sanat eserinin olumlu ya da olumsuz yönlerini inceleyen yazı · sanatçı eleştirmeni (tenkitçi) ve sanatçı eleştirmeni (eleştirmen) ayrımı yapılır

Mizanseniyi yalnızca sesle sınırlamak: Mizanseni, oyuncunun ses ve beden hareketleriyle rolü canlandırmasıdır; iki unsur birlikte görev yapar.
Faciayı yalnız trajedi saymak: Facia, trajikomedi olarak trajedi ile komedinin özelliklerini birleştiren türdür.
Makaleye kişisel yargı ve ben zamiri katmak: Makale nesnel dille yazılır ve ben yoktur; iddialar kanıtla desteklenir.
Denemede kaynak göstermeyi zorunlu saymak: Denemede kaynak gösterme zorunlu değildir; makalede ise kaynak gösterilir.
Oyun yazıcılığında yalnız olay örgüsünü denetlemek: Kişilerin inandırıcılığı, dil ve anlam bütünlüğü ile süre kontrolü de birlikte denetlenir.

Mizanseni sorusunda ses ve beden hareketlerinin ikisine birden bak; yalnız ses yeterli değildir.
Tiyatro metninde replik ile monologu ayırmak için konuşan kişi sayısına bak.
Türleri karşılaştırırken sonuca bak: trajik sonuç mu, gülme ve hafiflik mi?
Makale sorusunda üç ipucu arayın: nesnel dil, kanıt, dipnot.
Deneme ile makale farkını üç ölçütle hatırla: dil, ben, kaynak.
Halk geleneğinden gelen gösterileri ayırırken karagözün gölge oyunu olmasına dikkat et.
Oyun yazıcılığında dört noktayı sırayla söyle; eksik bırakılan madde yazı hatasına yol açar.