10. SınıfTürk Dili ve Edebiyatı

Roman ve Hikâye Çözümleme — Çalışma Sayfası

Kazanımlar, önemli noktalar ve sık yapılan hatalar tek sayfada.

Bu konuda öğrenecekleriniz

Roman ile hikâyeyi altı ölçüt bakımından karşılaştırabilir.
Hikâyede anlatıcının önemini açıklayabilir ve birinci, ikinci, üçüncü kişi anlatımını tanıyabilir.
İç bakış açısı ile dış bakış açısını ayırt edebilir.
Kurgu ile gerçeğin farkını açıklayabilir ve kurgusal anlatıcı ile gerçek yazar ayrımını yapabilir.
Roman türlerini listeleyebilir.
Olay ve durum hikâyesi ile fantastik, grotesk, gerçekçi, lirik ve fabl hikâyesini örnekleriyle tanıyabilir.

Romanın olay örgüsü birden çoktur, hikâyeninki tektir.
Kahraman hikâyeye özgüdür; romanda kahraman yoktur.
Hikâyede anlatıcı, kahraman kadar önemlidir.
İç bakış açısında kişinin ruh hâli bilinir, dış bakış açısında yalnızca davranışlar gözlenir.
Kurgu, yazarın kurgusudur; gerçeğin kendisi değildir.
Mağara hikâyesinde kişi kendisini bulduğu yerdeki uygarlıkla yüzleşir.
Fantastikte gerçek dışı ve olağanüstü olaylar, groteskte saçma ve gülünç olaylar anlatılır.
Fabl, hayvanlar konuşturularak ahlak dersi verilen türdür.

Roman: birden çok olay · geniş zaman · çeşitli mekân · çok kişi · kahraman yok · geniş konu
Hikâye: tek olay · dar zaman (saatler, günler) · dar mekân · az kişi · kahraman var · tek konu
Anlatıcı: birinci kişi ben · ikinci kişi sen, siz · üçüncü kişi o
Bakış açısı: iç bakışta ruh hâli bilinir · dış bakışta davranışlar gözlenir
Kurgu = yazarın kurgusu, gerçeğin kendisi değil · kurgusal anlatıcı ile gerçek yazar (kurucu) ayrımı yapılır
Roman türleri: bireyin iç dünyası · toplumsal gerçekçi · tarihî · köy · psikolojik · macera · bilim kurgu · fantastik · dedektif
Olay (kesme) hikâyesi alt türleri: yön değiştirme · öğretici · roman · çevre · mağara (Çin'deki Kurada Yaşayan Hintli)
Mağara hikâyesi = kişinin kendisini bulduğu yerdeki uygarlıkla yüzleşmesi
Diğer hikâye türleri: durum (kesinti) · fantastik · grotesk · gerçekçi · lirik (lirik-monolog) · fabl (masal) · mektup · günlük · gözlem · portre

Kısalık ölçütünü tek başına yeterli saymak: Kısa bir metin hikâye olabilir ama altı ölçüt birlikte değerlendirilmeden tür belirlenemez.
Romanda kahraman bulunduğunu söylemek: Kahraman hikâyeye özgüdür; romanda kahraman yoktur, kişi ve olay ön plandadır.
Kurguyu gerçekle aynı saymak: Kurgu, yazarın kurgusudur ve gerçeğin kendisi değildir; kurgusal anlatıcı ile gerçek yazar ayrımı yapılır.
Fantastik ile grotesk hikâyeyi karıştırmak: Fantastikte gerçek dışı ve olağanüstü olaylar, groteskte ise saçma ve gülünç olaylar anlatılır.
Anlatıcı ile gerçek yazarı aynı kişi saymak: Metinde konuşan kişi kurgusal anlatıcıdır; eseri oluşturan kişi gerçek yazardır.

Bir metnin türünü belirlerken altı ölçütü tek tek sor; tek bir ölçü yeterli olmaz.
Olay örgüsü var mı diye bak; yoksa durum, varsa olay hikâyesi adayıdır.
Saçma ve gülünç olaylar mı, gerçek dışı ve olağanüstü olaylar mı ayırt ederek grotesk ile fantastiği ayır.
Bir metinde ben, sen, siz ya da o zamirlerinden hangisinin geçtiğine bakarak anlatıcı kişisini bul.
Anlatıcının kişinin iç dünyasını bilip bilmediğine bakarak iç ya da dış bakış açısını belirle.
Kurgusal anlatıcı ile gerçek yazarı ayırırken metinde konuşan kişiye odaklan.
Fabl ile masal arasındaki bağı hatırla; hayvanların konuşması bu türün ayırt edici özelliğidir.