10. SınıfTürk Dili ve Edebiyatı

Âşık ve Divan Edebiyatı — Çalışma Sayfası

Kazanımlar, önemli noktalar ve sık yapılan hatalar tek sayfada.

Bu konuda öğrenecekleriniz

Âşık edebiyatının doğuş dönemini, âşık kavramını ve öğrenilme yolunu açıklayabilir.
Âşık edebiyatında nazım birimi ve ölçüsünü birlikte tanımlayabilir.
Âşık edebiyatının temalarını ve temsilcilerini gösterebilir.
Divan edebiyatının tarih aralığını, çevresini, nazım birimini ve ölçüsünü ayırt edebilir.
Divan edebiyatındaki nazım şekillerini listeleyebilir ve söz sanatlarıyla akımları tanıyabilir.
Âşık ve divan edebiyatını ölçü, birim, dil ve sanat açısından karşılaştırabilir.

Âşık, hem saz çalan hem de halk hafızasından söyleyen kişidir.
Âşık edebiyatında nazım birimi kol, ölçüsü 8'li hece ölçüsüdür.
Âşık edebiyatının dili sade ve halka yakındır; öğrenilmesi çıraklık yoluyla olur.
Divan edebiyatında nazım birimi kendi (mısra), ölçüsü arruzdur.
Dinî-tasavvufi akım ile halka açık akım divan edebiyatının iki temel akımıdır.
Aruzun esası akdad/fetedir ölçüsüdür; ölçü çizgisine birim, birimi tanımlayan ilk çizgiye serefe denir.
Aruzda Arapça ve Farsça sözcükler harf sayısıyla ölçüldüğü için Türkçeye her zaman uymaz.

Âşık = saz çalan ve halk hafızasından (ezberden) söyleyen kişi
Âşık edebiyatı: 13-14. yüzyıldan itibaren Anadolu'da · nazım birimi kol · ölçü 8'li hece ölçüsü
Âşık edebiyatının temaları: aşk · ayrılık · vatan · kahramanlık · gurbet · zulüm · atasözü
Halka açık akım: Âşık Yunus Emre · Dadaloğlu · Karacaoğlan
Divan edebiyatı: 14.-17. yüzyıllar · saray ve çevresi · nazım birimi kendi (mısra) · ölçü aruz
Divan edebiyatının nazım şekilleri: gazel · şarkı · rubâî · kıt'a · kaside · mesnevî · tarih · müamma
Divan edebiyatında söz sanatları: tevriye · istiare · mübalağa · kinaye · tarih · telmih · irşat
Dinî-tasavvufi akım: Mevlana · Yunus Emre · Hacı Bektaş Veli çevresi
Aruz: Arapça ve Farsça kökenli · esası akdad/fetedir · ölçü çizgisine birim · ilk çizgiye serefe
Aruz birimleri: 2 birimli (mübtedâ, fâilât) · 3 birimli (müfâilâtü ma'nâ, müsennâ) · 4 birimli (müsâil, mütelâ)
Aruzda ölçüm: Arapça-Farsça sözcük harf sayısıyla, Türkçe sözcük hece sayısıyla ölçülür

Âşık edebiyatının ölçüsünü arruz sanmak: Âşık edebiyatının ölçüsü 8'li hece ölçüsüdür; arruz ise divan edebiyatının ölçüsüdür.
Âşık edebiyatının nazım birimini mısra saymak: Bu edebiyatta nazım birimi olarak kol adı verilen yapıdan söz edilir, mısra tüm şiirlerin en küçük birimidir.
Divan edebiyatının dilini sade saymak: Sade ve halka yakın dil âşık edebiyatının özelliğidir; divan edebiyatı saray ve çevresinde ağır bir söyleyişle gelişmiştir.
İki akımı aynı saymak: Dinî-tasavvufi akım Mevlana, Yunus Emre ve Hacı Bektaş Veli çevresinde; halka açık akım ise Âşık Yunus Emre, Dadaloğlu ve Karacaoğlan çevresinde gelişmiştir.
Aruzun ölçüm ilkesini karıştırmak: Aruzda Arapça ve Farsça sözcükler harf sayısıyla, Türkçe sözcükler hece sayısıyla ölçülür; bu fark Türkçeye uyumsuzluğun nedenidir.

Âşık ve divan edebiyatını karşılaştırırken önce ölçüye bak: hece mi, aruz mu?
Bir metnin âşık edebiyatına ait olup olmadığını temalarından da denetle: gurbet ve zulüm geçiyor mu?
Nazım birimi sorusunda kol ile mısrayı karıştırma: kol âşık edebiyatına, mısra divan edebiyatına aittir.
Aruz birimlerini sayıyla hatırla: iki birimli, üç birimli ve dört birimli dizilişler.
Divan edebiyatında tarih adının iki yerde geçtiğini fark et: hem nazım şekli hem söz sanatı olarak.
Dönem sorusunda çevre bilgisi çok işe yarar: saray ve çevresi divanı, halk çevresi âşıklığı anlatır.