Konuşmada Söz Düzeni ve Sunum Yapma

Konu Anlatımı

Konuşma Nedir?

Konuşma, düşüncenin sesli biçimde karşıya aktarılmasıdır; ancak sesli olmak konuşmayı yeterli kılmaz. Konuşma, amaç, alıcı ve duruma uygun kurulmuş bir anlatımdır. Aynı bilgi bir arkadaşa söylenirken samimi, sınıfa sunulurken düzenli, jüriye anlatılırken kanıtlıdır. Bu yüzden konuşmaya başlamadan önce üç soru sorulur: Niye konuşuyorum, kime konuşuyorum ve nerede konuşuyorum.

Konuşmanın yazılı anlatımdan en önemli farkı, anında üretilmesi ve geri çekilememesidir. Bu yüzden konuşma öncesi zihinsel bir plan gerekir. Plan üç bölümlüdür: konuyu ve amacı söyleyen giriş, bilgileri sıralayan gelişme ve sonucu ya da talebi belirten kapanış. Gelişme bölümünde en fazla üç alt başlık tutulur; beşten fazla başlık verilen konuşmada dinleyici ilk iki başlığı unutur.

Söz Alma Kuralları

• Söz alma: Söz, el kaldırma ya da söz isteme yoluyla alınır; başkasının sözü kesilmez.
• Söz sırası: Herkes sırayla konuşur; aynı anda birden fazla kişi sesini yükseltmez.
• Hitap ve sesleniş: Dinleyiciye uygun hitap kullanılır, argo ve aşağılayıcı ifadelerden kaçınılır.
• Süre: Verilen süre aşılır; kısa ve tam cümlelerle anlatım yapılır.
• Dil ve telaffuz: Söz dizimi kurallıdır, özel adlar doğru söylenir.

Sunumun Unsurları

Üç destek sunumu güçlendirir: görsel destek (levha, slayt, harita), beden dili (göz teması, el hareketi, duruş) ve ses özellikleri (vurgu, tonlama, hız). Beden dili, iletişimin önemli bir bölümünü taşıdığı için sırtın dönük durması ya da sürekli yere bakmak anlatımı zayıflatır. Tek tonda ve hızlı konuşma dinleyiciyi yorar; vurgu, anlatımı canlı tutar.

Yönerge Verme

Bir işi yaptırma amaçlı konuşmalarda yönerge, sıralı ve açık olmalıdır. "Önce kitabı kapağı yüzü gelecek şekilde masaya koy, sonra ikinci sayfayı aç" cümlesi, sırayı ve nesneyi belirttiği için uygulanabilir. Belirsiz ifadeler ("bunu yap, bak" gibi) yanlış anlaşılmalara yol açar.

Sınav Odaklı

Konuşma becerisi sorularında ölçütler şunlardır: konuyu sınırlama, sıralı anlatım, süre, dinleyiciyle temas ve düzgün dil. Performans görevlerinde sunumun giriş-gelişme-sonuç düzeni ve görsel destek kullanımı puanlanır.

Konuşma Planlama Stratejileri

Konuşmaları etkili ve anlamlı hale getirmek için planlama kritik öneme sahiptir. Planlama, konuşmanın başlangıcından sonuna kadar her adımda dikkatli bir şekilde ilerlemeyi sağlar. Bu nedenle, konuşma öncesi üç temel soru sorulmalıdır: Niye konuşuyorum, kime konuşuyorum ve nerede konuşuyorum. Bu sorular, konuşmanın amacını, hedef grubunu ve konumunu netleştirmek için kullanılır. Ayrıca, konuşma planı üç bölümlü olmalıdır: giriş, gelişme ve kapanış. Girişte konuyu ve amacını açıklamak, gelişmede bilgileri sıralamak ve kapanışta sonuca veya talebi belirlemek gerekmektedir. Bu yapı, dinleyiciye anlaşılmaz olmayan bir şekilde bilgi aktarır.

Planlama sürecinde, konuşma öncesi zihinsel bir plan oluşturma adımı çok önemlidir. Bu plan, konuşma sırasında dinleyiciye anlamlı ve anlaşılır bir şekilde bilgi aktarabilmek için gerekli olan unsurları içerir. Ayrıca, konuşma planında en fazla üç alt başlık tutulmalıdır. Beşten fazla başlık verilen konuşmada dinleyici ilk iki başlığı unutur. Bu nedenle, konuşma planı içindeki bilgilerin sadece üç alt başlıkta toplanması, dinleyiciye daha iyi bir anlatım sağlar. Bu strateji, konuşma becerisini geliştirmek ve dinleyiciyi etkilemek için kullanılır.

Ne Öğreneceğiz

Söz alma, söz sırası ve hitap kurallarını, anlatım planını ve görsel destekli sunum yapma becerisini kazandırır. Bu konuda ögrenme çıktıları:

• Söz alma ve söz sırası kurallarını uygular
• Anlatımını giriş, gelişme ve sonuç bölümüne göre planlar
• Amaç, alıcı ve duruma uygun dil seçer
• Görsel destek ve beden dilini sunumda kullanır
• Sunumunu ölçütlerle değerlendirir

Ön Bilgi

Bu konuya başlamadan önce temel kavram ve ön koşulları kavramanız yardımcı olacaktır. Konunun çerçevesinde şu kavramlar dikkat ister:

• Konuşma anında üretildiği için önceden plan gerekir
• Gelişme bölümünde üçten fazla alt başlık tutulmamalıdır
• Göz teması ve duruş, beden dilinin temelini oluşturur
• Vurgu ve tonlama olmadan tek tonda konuşma dinleyiciyi yorar
• Yönerge verirken sırayı ve nesneyi açıkça belirtmek gerekir

Basit Örnek ve Günlük Yaşam

Günlük yaşamda ve mesleki bağlamda bir uygulama:

Soru: Sınıfta "Kitap Seçimi" konulu iki dakikalık bir konuşma planı hazırlayınız.

1. Girişte konuyu ve amacı tek cümleyle söyle.
2. Gelişmede üç alt başlık belirle: tür, süre, değerlendirme.
3. Kapanışta dinleyiciye bir öneri sun.

Sonuç/cevap: Girişte kitap seçiminin öneminden söz edilir; gelişmede tür seçimi, okuma süresi ve değerlendirme başlıkları anlatılır; kapanışta "bu hafta bir kitap seçin" önerisi yapılır.

Adım Adım Çözülmüş Örnek

Örnek 1 konusunun adımları:

1. Girişte konuyu ve amacı tek cümleyle söyle.
2. Gelişmede üç alt başlık belirle: tür, süre, değerlendirme.
3. Kapanışta dinleyiciye bir öneri sun.

Karşılaştırma Tablosu

Sık Yapılan Hatalar

Konuşma planı ile ezber karıştırılır; plan anahtar kelime, ezber ise tam metin demektir.

Söz, herkesin içinde aniden alınır; oysa söz sırası ve el kaldırma kuralı vardır.

Sunumda görsel destek okunur; destek anlatımı tamamlar, yerine geçmez.

Gelişme bölümünde alt başlıklar çoğaltılır; bu durum dinleyicinin ilgisini dağıtır.

Özet

Konuşma, amaç, alıcı ve duruma uygun kurulmuş sesli anlatımdır ve anında üretildiği için önceden plan ister. Plan giriş, gelişme ve sonuç bölümlerinden oluşur; gelişme bölümünde en fazla üç alt başlık tutulur. Söz alma, söz sırası, hitap, süre ve dil doğruluğu kuralları konuşmayı düzenler; bu kurallara uymayan anlatım etkisini kaybeder. Sunum, görsel destek, beden dili ve ses özellikleriyle güçlendirilir. Yönerge veren konuşmalarda ise sıralı ve açık ifadeler kullanılmazsa iş yapılamaz; bu yüzden her adımın nesnesi ve sırası belirtilir.

Kendini Dene

Soru: Sınıfında yapacağın iki dakikalık bir sunum için plan hazırla; giriş, gelişme (üç alt başlık) ve kapanışı yaz, kullanacağın görsel destek ile beden dilini de belirt.

Örnek cevap: Puanlama anahtarı: Girişte konu ve amaç tek cümlede belirtilir (3 puan); gelişme bölümünde üç alt başlık sırayla yazılır (4 puan); kapanışta sonuç ve dinleyiciye öneri vardır (3 puan); en az bir görsel destek (levha, harita, slayt) belirlenir (2 puan); beden dili ve ses kullanımı (göz teması, vurgu, hız) not edilir (2 puan); planın okunaklılığı (1 puan).