Tiyatro Türleri

Konu Anlatımı

Temel Tiyatro Türleri

Trajedi (Tragedya)

Konusunu tarih veya mitolojiden alan, yüce ve soylu kişilerin hayatını işleyen, acıklı sonla biten türdür. Üç birlik kuralına (yer, zaman, olay) uyar. Kaba söz ve olaylara yer verilmez; üslup ağır ve yücedir. Yunan edebiyatında doğmuştur; temsilcisi Sophokles'tir.

Komedi (Komedya)

Hayatın gülünç yönlerini, kusurları ve çarpıklıkları eleştiren, seyirciyi güldürürken düşündüren türdür. Kişiler sıradan insanlardır; günlük konuşma dili kullanılır. Üç birlik kuralına uyar. Molière komedinin önemli temsilcisidir.

Dram

Trajedi ile komedinin özelliklerini birleştiren, 19. yüzyılda romantizmle ortaya çıkan türdür. Hayatın hem acıklı hem gülünç yönlerini bir arada sunar. Üç birlik kuralına uymak zorunda değildir; üslup doğaldır. Shakespeare dramın önemli ismidir.

Diğer Sahne Türleri

• Opera: Sözlerin tamamı ya da çoğu bestelenmiş, orkestra eşliğinde söylenen sahne eseri.
• Operet: Operanın konuşmalı ve hafif müzikli biçimi.
• Müzikal: Müzik, şarkı ve dansın iç içe olduğu modern sahne türü.
• Pandomim: Sözsüz, yalnızca hareket ve jestle anlatım.
• Skeç: Kısa, güldürü amaçlı oyun.
• Revü: Bir tema çevresinde sıralanan müzikli ve güldürülü gösteriler.
• Kukla ve gölge oyunu: Figürlerle oynatılan gösteriler.

Ne Öğreneceğiz

Trajedi, komedi, dram ve diğer sahne türleri Bu konuda ögrenme çıktıları:

• Trajedi, komedi ve dramı karşılaştırır.
• Diğer sahne türlerini (opera, operet, pandomim) tanır.
• Türlerin seyirci üzerindeki etkisini açıklar.
• Metinden tür çıkarımı yapar.

Ön Bilgi

Bu konuya başlamadan önce temel kavram ve ön koşulları kavramanız yardımcı olacaktır. Konunun çerçevesinde şu kavramlar dikkat ister:

• Trajedi: yüce kişiler · acıklı son · üç birlik · ağır üslup
• Komedi: sıradan kişiler · güldürü + eleştiri · üç birlik · günlük dil
• Dram: her kesimden kişi · acı + güldürü birlikte · üç birlik şart değil · doğal üslup
• Tür sınıflandırmasında belirleyici olan oyuncu sayısı değil, olayın duygusal yapısıdır.
• Komedi, gülünç durumları abartarak toplumsal eleştiriyi kolaylaştırır.

Basit Örnek ve Günlük Yaşam

Günlük yaşamda ve mesleki bağlamda bir uygulama:

Soru: Bir oyunda soylu bir kahramanın kaçınılmaz yıkımı, ağır bir dille ve üç birlik kuralına uyularak anlatılıyorsa hangi türdedir?

1. Yüce kişi + acıklı son + üç birlik = klasik trajedi özellikleri.
2. Sonuç «Trajedi.» olarak yazılır ve sorunun istediği büyüklüğe çevrilir.
3. Sonuç birim ve mertebe kontrolüyle doğrulanır, gerekirse işlem tekrar edilir.

Sonuç/cevap: Cevap: Trajedi.

İleri Örnek

Daha ileri bir uygulama:

Soru: Hem ağlatan hem güldüren bir oyun hangi tür olarak değerlendirilir? Neden?

1. Adım 1:Trajedinin duygusu ile komedinin gülünçlüğü bir aradadır.
2. Adım 2:Bu birleşim dram kavramının temelini oluşturur.
3. Adım 3:Türlerin işlevleri sahnede iç içe geçmiştir.

Sonuç/cevap: Trajedi ile komedinin birleştiği yapı dram olarak adlandırılır.

Adım Adım Çözülmüş Örnek

Örnek 1: Tür Belirleme konusunun adımları:

1. Yüce kişi + acıklı son + üç birlik = klasik trajedi özellikleri.
2. Sonuç «Trajedi.» olarak yazılır ve sorunun istediği büyüklüğe çevrilir.
3. Sonuç birim ve mertebe kontrolüyle doğrulanır, gerekirse işlem tekrar edilir.

Karşılaştırma Tablosu

Sık Yapılan Hatalar

Dramı trajedi sanmak: Dramda güldürü de vardır ve üç birlik şart değildir.

Komediyi değersiz sanmak: Komedi de toplumsal eleştiri taşır.

Operayı yalnızca müzik sanmak: Opera sahne eseridir, konusu ve oyuncuları vardır.

Komedi ile dramı karıştırmak: Dram, trajedi ve komedinin birleşimidir; komedi ise yalnız gülünç ve eleştirel yapıdadır.

Özet

Temel tiyatro türleri trajedi, komedi ve dramdır. Trajedi acıklı ve yücedir; komedi güldürür ve eleştirir; dram ikisini birleştirir. Opera, operet, müzikal, pandomim, skeç ve revü diğer sahne türleridir.

Kendini Dene

Soru: Trajedi, komedi ve dramı; konu, kişiler, üslup, son ve üç birlik kuralı ölçütleriyle karşılaştıran bir tablo hazırla ve her tür için tiyatro tarihinden birer temsilci ekle.

Örnek cevap: Puanlama anahtarı: Trajedi satırında tarih-mitoloji konusu, yüce kişiler, ağır üslup, acıklı son ve üç birlik yazılır (4 puan); komedi satırında gülünç yönlerin eleştirisi, sıradan kişiler, günlük dil, güldürü ve üç birlik belirtilir (4 puan); dram satırında acı ve gülüncün birlikteliği, her kesimden kişi, doğal üslup ve üç birliğin zorunlu olmadığı eklenir (4 puan); temsilciler doğru verilir: Sophokles, Molière (3 puan).