10. SınıfTürk Dili ve Edebiyatı
Türk Dili ve Edebiyatı · 10. Sınıf · Roman
Her roman bir anlatıcı aracılığıyla okura ulaşır. Anlatıcının bilgisi, konumu ve sesi bakış açısını belirler. Romanlarda temel olarak üç bakış açısı görülür:
Anlatım tekniği seçimi rastgele değildir: Yazar, anlatıcının bilgi alanını ve okurun kahramanlara ne kadar yaklaşacağını belirlemek için iç veya dış anlatımı seçer.
İç anlatımda okur kahramanın zihnine girer; dış anlatımda olay farklı pencerelerden izlenebilir. Serbest teknikte ise düşüncenin kendi akışına bırakılmasıyla bilinç katmanları açığa çıkar.
Bakış açısı anlatıcının konumunu, anlatım tekniği ise olayın nasıl verildiğini gösterir. Bir roman hem hâkim bakış açısıyla yazılabilir hem de anlatma ile göstermeyi dönüşümlü kullanabilir. Bu yüzden soruda yalnız biri soruluyorsa cevap ararken diğer ölçüt göz ardı edilmemelidir.
Romanda önce anlatıcının bilgi alanına bakılır: herkesin içini okuyabiliyorsa hâkim, yalnızca kendi yaşadığını aktarıyorsa kahraman, dışarıdan gözlemliyorsa gözlemci anlatıcı vardır. Ardından cümlelerin özetleyici mi sahneleyici mi olduğu incelenir; sonucu iki ölçüt birlikte verir.
Bakış açısı değiştirilebilir: bazı romanlarda bölümler farklı anlatıcılara emanet edilir ve aynı olay birkaç pencereden anlatılır. Bu yapıda her bölümün kendi içinde tutarlı olması, bütünün ise karşılaştırmalı okunması gerekir. Tek bir zamire bakılarak bütün roman hakkında hüküm kurmak hatalıdır.
Anlatma, geniş zaman atlamalarında ve olayların özetlendiği yerlerde kullanılır; böylece yıllar birkaç cümleyle geçilir. Gösterme ise belirli bir anı durdurur: mekân, ışık, konuşma ve jest tek tek verilir; okur sahneyi kendisi kurar.
İç monolog ile bilinç akışını ayıran şey düzendir. İç monologda kişi kendi kendine belli bir sıra hâlinde konuşur; bilinç akışında ise çağrışım esastır, cümleler kısalır ve noktalama seyrekleşir. Geriye dönüş her ikisinden de farklı bir zamansal düzlemdir; geçmişe dönüş açıkça işaretlenir.
Montaj tekniğinde farklı anlar yan yana getirilerek aradaki anlam boşluğu okurun yorumuna bırakılır. Teknik sorularında şıklar okunurken cümlenin hangi işlevi yerine getirdiği esas alınır: özetliyorsa anlatma, canlandırıyorsa gösterme, içeriden seslendiriyorsa monolog vardır.
Romanda anlatıcının bilgi sınırı, bakış açıları ile anlatma, gösterme, betimleme ve bilinç akışı teknikleri Bu konuda ögrenme çıktıları:
Bu konuya başlamadan önce temel kavram ve ön koşulları kavramanız yardımcı olacaktır. Konunun çerçevesinde şu kavramlar dikkat ister:
Günlük yaşamda ve mesleki bağlamda bir uygulama:
Soru: "İçeri girdiğimde herkes bana bakıyordu; kalbimin attığını duyabiliyordum." cümlesi hangi bakış açısına sahiptir?
Sonuç/cevap: Cevap: Kahraman anlatıcı bakış açısı.
Daha ileri bir uygulama:
Soru: Kahramanın yalnız kendi kendine konuşması ile iki kişinin konuşması arasındaki fark nedir?
Sonuç/cevap: Tek konuşmacı monolog, iki veya daha fazla konuşmacı diyalogdur.
Örnek 1: Bakış Açısı Belirleme konusunun adımları:
| Kavram | Açıklama |
|---|---|
| Hâkim anlatıcı → üçüncü kişi, sınırsız b | Hâkim anlatıcı → üçüncü kişi, sınırsız bilgi |
| Kahraman anlatıcı → birinci kişi ("ben") | Kahraman anlatıcı → birinci kişi ("ben") |
| Gözlemci anlatıcı → üçüncü kişi, sınırlı | Gözlemci anlatıcı → üçüncü kişi, sınırlı bilgi |
| Anlatma özetler · Gösterme sahneleştirir | Anlatma özetler · Gösterme sahneleştirir |
| Diyalog, hem tiyatro hem romanda kişiler | Diyalog, hem tiyatro hem romanda kişilerin sesini doğrudan aktaran ortak tekniktir. |
| Bakış açısı değişimi, aynı olayın farklı | Bakış açısı değişimi, aynı olayın farklı kişilerden aktarılmasını sağlar. |
Anlatıcıyı yazarla eşitlemek: Anlatıcı, yazarın kurgusal sesidir.
Betimlemeyi gösterme sanmak: Betimleme tanıtır; gösterme olayı sahneler.
Bilinç akışını iç monolog sanmak: Bilinç akışı daha dağınık ve çağrışımsaldır.
Bakış açısı ile anlatım tekniğini birbirine karıştırmak: Bakış açısı anlatıcının konumunu, teknik ise olayın nasıl aktarıldığını ifade eder.
Soru: Bir roman bölümü seç ve orada kullanılan anlatma ile gösterme tekniğini örneklerle karşılaştır. Hangi teknikte okurun ne hissettiğini iki cümleyle yorumla.
Örnek cevap: Puanlama anahtarı: Anlatma tekniği için özetleyen ve kendi sesiyle konuşan anlatıcı örneği yazılır (4 puan); gösterme tekniği için diyalog ve ayrıntıyla canlandırma örneği alınır (4 puan); iki teknik arasındaki fark (özet vs. sahneleme) iki cümleyle açıklanır (4 puan); okurun etkisine dair yorum ve alıntı düzeni (3 puan).
Her roman bir anlatıcı aracılığıyla okura ulaşır. Anlatıcının bilgisi, konumu ve sesi bakış açısını belirler. Romanlarda temel olarak üç bakış açısı görülür: Anlatım tekniği seçimi rastgele değildir: Yazar, anlatıcının bilgi alanını ve okurun kahramanlara ne kadar yaklaşacağını belirlemek için iç veya dış anlatımı…
Anlatıcıyı yazarla eşitlemek: Anlatıcı, yazarın kurgusal sesidir. Betimlemeyi gösterme sanmak: Betimleme tanıtır; gösterme olayı sahneler.
Hâkim anlatıcı → üçüncü kişi, sınırsız bilgi · Kahraman anlatıcı → birinci kişi ("ben") · Gözlemci anlatıcı → üçüncü kişi, sınırlı bilgi · Anlatma özetler · Gösterme sahneleştirir
Romanın anlatıcısını ve bakış açısını belirler. Anlatım tekniklerini metinde ayırt eder. Anlatıcı ile yazarı ayırır.
Anlatıcının kahramanlardan biri olduğu bakış açısı hangisidir?
Doğru cevap: D) Kahraman bakış açısı
Kahraman anlatıcı, olayları kendi ağzından (1. kişi) anlatır.
Yazarın anlatılanları dışarıdan gözlemleyip aktardığı bakış açısı hangisidir?
Doğru cevap: A) Gözlemci (kameramen) bakış açısı
Gözlemci (kameramen) bakış kavramı Romanda Anlatım Teknikleri ve Bakış Açısı konusunun temel bir kavramıdır. Detaylar konu anlatımında verilmiştir.
Kişinin iç dünyasını kesintisiz düşünceler biçiminde aktaran anlatım tekniği hangisidir?
Doğru cevap: B) Bilinç akışı
Bilinç akışı kavramı Romanda Anlatım Teknikleri ve Bakış Açısı konusunun temel bir kavramıdır. Detaylar konu anlatımında verilmiştir.
Konu anlatımları hesapsız okunur. Quiz, slayt ve deneme için hesap gerekir.
Türk Dili ve Edebiyatı için çalışma yolu
Konu anlatımları hesapsız okunur; quiz, slayt ve deneme için hesap gerekir.
Bu sayfa Romanda Anlatım Teknikleri ve Bakış Açısı konusunun anlatımını, kazanımlarını ve örnek sorularını içerir. Konuyla ilgili tüm sorular için testi çöz, diğer konular için DersTeders ana sayfasına geçebilirsin.
Bu konuyu çalış: hesap aç, ilerlemen kaydedilsin.
Hesap aç