10. SınıfTürk Dili ve Edebiyatı
Türk Dili ve Edebiyatı · 10. Sınıf · Hikâye
Hikâye (öykü), gerçek ya da gerçeğe uygun olayların; kişi, yer ve zamana bağlı olarak kısa ve yoğun bir biçimde anlatıldığı edebî türdür. Hikâyede amaç, uzun bir olay zincirini değil, hayattan alınmış bir kesiti etkili biçimde sunmaktır. Bu yönüyle hikâye, "romanın küçük kardeşi" sayılsa da kendine özgü bir anlatım düzeni ve yoğunluğu vardır.
Merak duygusunu öne çıkaran, olayın serim – düğüm – çözüm sırasıyla geliştiği hikâye türüdür. Olay örgüsü güçlüdür; sonuç genellikle şaşırtıcı ve kesindir. Fransız yazar Guy de Maupassant'ın adıyla anılır. Türk edebiyatındaki temsilcileri Ömer Seyfettin ve Refik Halit Karay'dır.
Olaydan çok, gündelik hayatın bir anını, bir ruh hâlini veya bir izlenimi yansıtır. Serim-düğüm-çözüm düzeni zorunlu değildir; sonu açık bırakılabilir. Rus yazar Anton Çehov'un adıyla anılır. Türk edebiyatındaki temsilcileri Sait Faik Abasıyanık ve Memduh Şevket Esendal'dır.
20. yüzyılda hikâye; bilinç akışı, iç monolog, geriye dönüş gibi tekniklerle zaman ve mekân sınırlarını esnetmiştir. Olayın yerini insanın iç dünyası, çağrışımlar ve duygu yoğunluğu alır. Bu türde kesin bir son yoktur; okur, metni kendi yorumuyla tamamlar.
Bir metnin türü belirlenirken olay örgüsü, kahraman sayısı, zaman-mekân sınırlılığı ve kurgusal olup olmaması birlikte incelenir. Bu ölçütler bir arada değerlendirilmediğinde tür karışıklığı doğar.
Hikâyede olay sayısı az ve belirli bir çerçeve içinde gelişir; roman ise çok olayı, geniş zamanı ve çok sayıda kahramanı kapsar.
Tür ayrımı çoğu zaman hikâye ile anı arasında başlar. Hikâyede olaylar yazar tarafından kurgulanır; kişi, yer ve zaman tasarlanır. Anı türü ise yazarın gerçekten yaşadığı ve hatırladığı olayları aktardığı biçimdir. Bu yüzden "olay gerçekten yaşandı mı, yoksa kurgulandı mı?" sorusu iki türü birbirinden ayırır.
Romanla sınır ise uzunlukta değil kapsamda aranır. Hikâyede tek bir olay çevresinde gelişen sınırlı kişi kadrosu ve dar zaman aralığı vardır; roman çok olayı, çok kişiyi ve yıllara yayılan zamanı bir arada taşır. Bir metin ne kadar uzun olursa olsun, tek bir kesiti anlatıyorsa hikâye sayılabilir.
Sınav için ölçüt: az olay, sınırlı kişi, tek zaman ve yoğun anlatım hikâyeye; çok olay, geniş zaman, kalabalık kişi ve ayrıntılı anlatım romana işaret eder. Bu üç ölçüt birlikte değerlendirilmediğinde yalnızca uzunluğa göre karar vermek hatalı sonuçlara yol açar.
Hikâyenin tanımı, olay ve durum hikâyesi, modern hikâye, romanla farkı Bu konuda ögrenme çıktıları:
Bu konuya başlamadan önce temel kavram ve ön koşulları kavramanız yardımcı olacaktır. Konunun çerçevesinde şu kavramlar dikkat ister:
Günlük yaşamda ve mesleki bağlamda bir uygulama:
Soru: "Adam sabah erkenden kalktı, tren garına yürüdü. Perondaki kalabalığın içinde bir an durdu; kimse onu beklemiyordu ama yine de biletini cebinde sımsıkı tuttu." metni hangi hikâye anlayışına yakındır?
Sonuç/cevap: Cevap: Durum hikâyesi (Çehov tarzı).
Daha ileri bir uygulama:
Soru: Yazarın çocukluğundan bir anıyı anlattığı metin ile aynı dönemi kurgusal bir olay örgüsüyle anlatan metni tür yönünden karşılaştırınız.
Sonuç/cevap: Anı gerçekçi ve yaşananı aktarır; hikâye kurgusal ve tasarlanmış olayı aktarır.
Örnek 1: Tür Belirleme konusunun adımları:
| Kavram | Açıklama |
|---|---|
| Hikâye: kısa, az kişi, tek olay çevresi, | Hikâye: kısa, az kişi, tek olay çevresi, yoğun anlatım, kesit |
| Roman: uzun, çok kişi, geniş olay örgüsü | Roman: uzun, çok kişi, geniş olay örgüsü, ayrıntılı anlatım, bütün |
| Ortak nokta: ikisi de olay, kişi, mekân | Ortak nokta: ikisi de olay, kişi, mekân ve zaman üzerine kurulur |
| Olay hikâyesinde girişim ve gelişme bell | Olay hikâyesinde girişim ve gelişme bellidir; durum hikâyesinde olaydan çok durum anlatılır. |
| Anı türü yaşanmışlığa, hikâye türü ise k | Anı türü yaşanmışlığa, hikâye türü ise kurgusallığa dayanır. |
Her kısa metni hikâye sanmak: Kısalık tek başına hikâye olmayı sağlamaz; olay, kişi, mekân ve zaman gerekir.
Türü uzunluğa göre belirlemek: Ayrım yalnızca uzunluk değil; kapsam, kişi sayısı ve olay genişliğidir.
Durum hikâyesinde serim-düğüm-çözüm aramak: Bu düzen durum hikâyesinde zorunlu değildir.
Hikâye ile anı arasında farkı gözden kaçırmak: Anı yaşanmış gerçekliğe dayanır, hikâyede ise olay yazar tarafından kurgulanır.
Hikâye; kısa, yoğun ve kesit niteliğinde bir anlatı türüdür. Olay hikâyesi merak ve kesin sonuç üzerine kurulurken durum hikâyesi bir anı ve ruh hâlini yansıtır. Modern hikâye ise iç dünyaya, çağrışıma ve zaman kırılmalarına yönelir.
Soru: Olay hikâyesi ile durum hikâyesini; öne çıkan duygu, olay örgüsü ve sonuç yapısı ölçütleriyle karşılaştıran bir tablo hazırla ve her tür için ikişer örnek ver.
Örnek cevap: Puanlama anahtarı: Olay hikâyesi satırında merak duygusu, serim-düğüm-çözüm düzeni ve kesin/şaşırtıcı sonuç yazılır (4 puan); durum hikâyesi satırında izlenim ve durumun öne çıktığı, sonucun kesin olmayabileceği belirtilir (4 puan); temsilciler doğru eşleştirilir: Maupassant-Ömer Seyfettin, Çehov (3 puan); örnekler konuya uygun ve doğru (2 puan); tablo düzeni ve imla doğruluğu (2 puan).
Hikâye (öykü), gerçek ya da gerçeğe uygun olayların; kişi, yer ve zamana bağlı olarak kısa ve yoğun bir biçimde anlatıldığı edebî türdür. Hikâyede amaç, uzun bir olay zincirini değil, hayattan alınmış bir kesiti etkili biçimde sunmaktır. Bu yönüyle hikâye, "romanın küçük kardeşi" sayılsa da kendine özgü bir anlatım…
Hikâye (öykü), gerçek ya da gerçeğe uygun olayların; kişi, yer ve zamana bağlı olarak kısa ve yoğun bir biçimde anlatıldığı edebî türdür. Hikâyede amaç, uzun bir olay zincirini değil, hayattan alınmış bir kesiti etkili biçimde sunmaktır. Bu yönüyle hikâye, "romanın küçük kardeşi" sayılsa da kendine özgü bir anlatım…
Hikâye: kısa, az kişi, tek olay çevresi, yoğun anlatım, kesit
Her kısa metni hikâye sanmak: Kısalık tek başına hikâye olmayı sağlamaz; olay, kişi, mekân ve zaman gerekir. Türü uzunluğa göre belirlemek: Ayrım yalnızca uzunluk değil; kapsam, kişi sayısı ve olay genişliğidir.
Hikâye: kısa, az kişi, tek olay çevresi, yoğun anlatım, kesit · Roman: uzun, çok kişi, geniş olay örgüsü, ayrıntılı anlatım, bütün · Ortak nokta: ikisi de olay, kişi, mekân ve zaman üzerine kurulur · Hikâye ölçütleri: kısa süre + tek olay + sınırlı kahraman + kurgu
Şiirin temel yapısı nedir?
Doğru cevap: A) Dize ve bent
Dize ve bent kavramı Hikâye Türü ve Türleri konusunun temel bir kavramıdır. Detaylar konu anlatımında verilmiştir.
Hikâye türünün temel özelliği hangisidir?
Doğru cevap: D) Kısa ve az kişili olması
Hikâye; kısa, az kişili ve genellikle tek olay çevresinde gelişen bir türdür.
Bir hikâyenin türünü belirlerken en güvenilir ölçüt hangisidir?
Doğru cevap: D) Olayın işleniş biçimi ve kahramanların tutumu
Tür, metnin biçimsel özelliklerinden çok olayın nasıl kurulduğuna ve kahramanların tutumuna göre belirlenir.
Konu anlatımları hesapsız okunur. Quiz, slayt ve deneme için hesap gerekir.
Türk Dili ve Edebiyatı için çalışma yolu
Konu anlatımları hesapsız okunur; quiz, slayt ve deneme için hesap gerekir.
Bu sayfa Hikâye Türü ve Türleri konusunun anlatımını, kazanımlarını ve örnek sorularını içerir. Konuyla ilgili tüm sorular için testi çöz, diğer konular için DersTeders ana sayfasına geçebilirsin.
Bu konuyu çalış: hesap aç, ilerlemen kaydedilsin.
Hesap aç