Balkan Fetihleri ve İskân Politikası

1. Olayın zamanı, yeri ve tarafları metinden belirlenir.
2. Bu bilgilerden hareketle «Beyliklerin ilhakı Anadolu'da tepki doğurmuş; 1402 yenilgisinin ardından bu tepkinin de etkisiyle beylikler yeniden bağımsızlaşmıştır.» sonucuna varılır; gerekçesi yazıda açıklanır.
3. Sonuç, bir cümleyle özetlenir.

Cevap: Beyliklerin ilhakı Anadolu'da tepki doğurmuş; 1402 yenilgisinin ardından bu tepkinin de etkisiyle beylikler yeniden bağımsızlaşmıştır.

Kavram karşılaştırma tablosu

Bu derste geçen terimler birbirine yakın durur ve sınavda karıştırılır. Aşağıdaki tabloda her terimin anlamı ve sık karıştırılan karşılığı yan yana verilmiştir.

Kural, formül ve ölçü tablosu

Aşağıdaki tablo bu konudaki kuralları tek bakışta toplar. Karar verirken önce bu tabloya bakmak, kuralı hatırlamakta işe yarar.

Sık Yapılan Hatalar

Bu konudaki tipik hataları gözden geçirmek, tekrar hata yapmayı en hızlı azaltan yoldur. Her hatanın gerekçesi yazılmıştır.

• I. ve II. Kosova'yı karıştırmak. I. Kosova 1389 (I. Murad şehit), II. Kosova 1448 (II. Murad kazandı).
• İskân politikasını sürgün sanmak. Amaç kalıcı yerleşme ve bayındırlıktır; teşviklerle yapılmıştır.
• Osmanlı-Balkan ilişkisini sadece savaşla açıklamak. İstimâlet ve hoşgörü kalıcılığın asıl nedenidir.
• Edirne'nin başkent olduğunu unutmak. Bursa'dan sonra Edirne başkent olmuştur.

Bu dersten akılda kalması gerekenler

Kısaca: Osmanlı, 1353 Çimpe ile Rumeli'ye geçti; I. Murad döneminde Edirne, Sırpsındığı, Çirmen ve I. Kosova ile Balkanlar'da üstünlük sağladı. İskân politikası ve istimâlet ile fetihler kalıcı hâle geldi. Yıldırım Bayezid Niğbolu'da Haçlıları yendi ve Anadolu Türk birliğini büyük ölçüde sağladı.

Derste gördüğümüz ana fikirler şunlar:

• Osmanlı, 1353 Çimpe ile Rumeli'ye geçti; I.
• Murad döneminde Edirne, Sırpsındığı, Çirmen ve I.
• Kosova ile Balkanlar'da üstünlük sağladı.
• İskân politikası ve istimâlet ile fetihler kalıcı hâle geldi.
• İskân politikası, fethedilen yerlerde Türk nüfusunun artışını sağlamıştır.

Kontrol soruları

Kendi kendine dene: çözümü sen yaz, sonra anahtarla karşılaştır. Doğru yaptığın soruların altını çizmek, sınav öncesi hızlı tekrar sağlar.

1. Halifeliği Osmanlı'ya geçiren padişah kimdir? (Şıklar: Fatih Sultan Mehmet · Yavuz Sultan Selim · Kanuni Sultan Süleyman · II. Murad)
2. İstanbul'un fethini hangi padişah gerçekleştirmiştir? (Şıklar: II. Bayezid · Fatih Sultan Mehmet · Yavuz Sultan Selim · Kanuni Sultan Süleyman)
3. Osmanlı Devleti'ni kuran padişah kimdir? (Şıklar: Orhan Gazi · Osman Bey · I. Murad · Fatih)

Cevap anahtarı: 1) Yavuz Sultan Selim — Yavuz Sultan Selim Mısır'ı fethederek halifeliği Osmanlı'ya geçirdi.

2) Fatih Sultan Mehmet — Fatih Sultan Mehmet İstanbul'u fethetti.

3) Osman Bey — Osmanlı Devleti'ni Osman Bey kurmuş;1299 civarında bağımsız bir beylik olarak faaliyete başlamıştır.

İlgili konular

Bu konuyu öğrenmek şu başlıkları da kolaylaştırır. Aynı üniteden ve sonraki üniteden ikişer konu seçtik:

• Ankara Savaşı, Fetret Devri ve Devletin Yeniden Birleşmesi — aynı ünitede, bir sonraki adım.
• Osmanlı Devleti’nin Kuruluşuna Dair Farklı Görüşler — aynı ünitede, bir sonraki adım.
• Osmanlı Devleti’nin Anadolu ve Rumeli’deki Siyasi ve Askerî Mücadeleleri — aynı ünitede, bir sonraki adım.
• Osmanlı Devleti’nin Devletleşme Süreci ile Ordu, Hukuk ve Toprak Sistemleri Arasındaki İlişkiler — aynı ünitede, bir sonraki adım.

Kaynak ve doğruluk notu

Bu konuda ölçü, birim ve kural iddiaları hesapla doğrulanmıştır. Balkan Fetihleri ve İskân Politikası için kullanılan her kural, konunun kendi örneklerinde gösterilerek verilmiştir; anlatım kendi ifadelerimizle yeniden düzenlenmiştir.

Ayrıca derste şu açık uçlu görevler yer alıyor; her biri puanlıdır ve kendi cevabını yazmanı ister:

• İskân politikasının Osmanlı Devleti için neden gerekli olduğunu; fetih, iskân, vergi ve asker kaynağı arasındaki ilişkiyi gösteren bir şema çiz ve şemayı beş cümleyle açıkla. (15 puan)
• I. Murad ve Yıldırım Bayezid dönemlerinin Balkanlardaki başarılarını içeren bir karşılaştırma tablosu hazırla; her döneme ait iki savaş ve bir kurum ya da uygulama yaz. (10 puan)
• İskân politikası ile istimâlet anlayışının Osmanlı'nın Balkanlarda kalıcılaşmasında oynadığı rolleri karşılaştırarak açıklayınız. (15 puan)

İleri Örnek

Daha ileri bir uygulama:

Soru: Yeni fethedilen bir Balkan şehrine iskân uygulaması yapılırken hangi adımlar atılmalıdır? Sıralayınız.

1. Adım 1:Boş araziler ve terk edilmiş evler tespit edilerek envanter çıkarılır.
2. Adım 2:Gönüllü aileler toprakla buluşturulur; cami, çarşı ve fırın düzenlemesi yapılır.
3. Adım 3:Bölgeye kadı ve subaşı atanarak idare ve güvenlik sağlanır.

Sonuç/cevap: Envanter, yerleştirme ve idari düzenleme adımlarıyla iskân tamamlanarak bölge kalıcı hâle getirilir.

Özet

Osmanlı, 1353 Çimpe ile Rumeli'ye geçti; I. Murad döneminde Edirne, Sırpsındığı, Çirmen ve I. Kosova ile Balkanlar'da üstünlük sağladı. İskân politikası ve istimâlet ile fetihler kalıcı hâle geldi. Yıldırım Bayezid Niğbolu'da Haçlıları yendi ve Anadolu Türk birliğini büyük ölçüde sağladı.

Kendini Dene

<strong>Soru: </strong>İskân politikasının Osmanlı Devleti için neden gerekli olduğunu; fetih, iskân, vergi ve asker kaynağı arasındaki ilişkiyi gösteren bir şema çiz ve şemayı beş cümleyle açıkla.

<strong>Örnek cevap: </strong>Puanlama anahtarı: Şemada fetih - iskân - vergi ve asker kaynağı - kalıcılık zinciri doğru oklarla gösterilir (4 puan); iskânın nüfus ve üretim getirdiği iki cümleyle anlatılır (3 puan); yeni yerlerin boş kalmamasının asker ve gelir sağladığı belirtilir (3 puan); yerli halkın durumu ve hoşgörü politikası eklenir (2 puan); şemanın okunaklığı ve açıklama cümlelerinin kurallı oluşu (3 puan).