Yangın, Doğal Afet ve İlk Yardım Uygulamaları

Konu Anlatımı

Bu derste ne öğreneceğiz

Bu bölümde yangın, deprem, sel ve fırtına gibi durumlarda kişinin ve topluluğun nasıl davranması gerektiğini öğreneceğiz. Yangın söndürme aletinin temel kullanımını, acil çıkış ve toplanma alanı düzenini ve afet öncesinde yapılacak hazırlıkları inceleyeceğiz. Yanık, kanama ve kırık gibi durumlarda uygulanacak ilk yardım adımlarını ve yapılmaması gereken müdahaleleri belirleyeceğiz. Amaç, panikle değil önceden düşünülmüş bir planla hareket edebilmektir.

Ön bilgi

Konuya başlamadan önce yangının yanması için yakıt, oksijen ve ısı gerektirdiğini ve bu üçünden birini ortadan kaldırmanın söndürmeye yardımcı olduğunu bilmek yararlı olur. Ayrıca depremde eşyaların devrilmesi ve cam kırıklarının en sık yaralanma nedenleri olduğunu hatırlamak gerekir.

• Yangın söndürme aleti: Söndürme maddesini basınçla püskürten taşınabilir ekipman.
• Yanık: Isı, kimyevi madde, elektrik veya ışınların cilt ve dokulara verdiği hasar.
• Kırık: Kemiklerin sürekliliğinin bozulması.
• Toplanma alanı: Acil tahliye sonrasında güvenli biçimde beklenen güvenli nokta.

Kavramlar ve Temel Tanımlar

Yangın güvenliğinde temel kural, söndürme işini denemeden önce güvenli çıkışı sağlamak olmalıdır. Söndürme aleti kullanılacaksa rüzgârın arkasındaki yönde durulmalı ve aletin püskürtme borusu alevin tabanına yönlendirilmelidir. Sigara içilmemeli, asansör kullanılmamalı ve kapılar arkasından kapatılarak dumanın yayılması yavaşlatılmalıdır. Deprem sırasında temel kural çök, kapan, tutun biçiminde uygulanır; sağlam bir masanın altına çökmek, baş ve boyun bölgesini korumak ve sabit bir yapı parçasına tutunmak temel dayanağı oluşturur. Asansör ve merdiven kullanılmamalı, balkona çıkılmamalı ve sarsıntı bitene kadar yerinden hareket ettirilmemelidir. Sel ve fırtına durumunda ise yüksek ve sağlam bir noktaya çıkmak, akarsu ve dere yataklarından uzak durmak ile elektrik hatlarına temasta bulunmamak esastır.

Basit örnek

Yemek yaparken tenceredeki yağ tutuşursa ilk davranış ocağı kapatmak ve tencayı kapağıyla örtmek olmalıdır. Ateş kontrol altına alınamazsa güvenli çıkış yolu kullanılarak binadan çıkılmalı ve itfaiye aranmalıdır. Yangın büyüdüğünde içeriye girerek eşya kurtarmaya çalışmak ciddi hayat riski oluşturur.

Adım adım çözüm

Bir afet durumunda izlenecek sırayı şöyle adımlayabiliriz. Adım 1: Tehlikenin türünü belirle ve durumu sakin biçimde değerlendir. Adım 2: Hemen güvenli bir yöne çık ve asansör kullanmaktan kaçın. Adım 3: Aile ve arkadaşlarını toplayarak toplanma alanına yönel. Adım 4: Yangın ve sıcak tehlikesi varsa giysilerin yanmamasına dikkat et. Adım 5: Gerekirse acil çağrıyı yap ve durumu yetkililere bildir. Adım 6: Yaralılara ilk yardım uygula ve ekipleri bekle. Bu sıra, hayatı ve yaralanmaları en aza indirmek için bilinçli olarak kurulmuş bir plandır.

İleri örnek

Bir apartmanda düşük yoğunluklu bir yangın çıkar ve duman merdiven boşluğuna yayılır. Doğru davranış, bulunduğu katın kapısını kapalı tutmak, eşer kapı kenarındaki ıslak havluyla dumanın altında sürünerek çıkmak ve merdiven boşluğuna açılan kapıları arkadan kapatmaktır. Dumanın zehirli gazlar içerdiği ve görüşü azalttığı bilinci hareketi yönlendirir. Çıkış mümkün değilse kapalı kalınan odaya yönelik pencereden dışarıya işaret verilir ve ekipler beklenir. Buradaki temel ilke, daha çok hasar oluşmadan güvenli çıkışı sağlamak ve ekibi erken bilgilendirmektir.

Kavram karşılaştırma tablosu

Sık yapılan hatalar

Yangına su ile müdahale etmek yaygın bir hatadır; elektrik kaynaklı yangında su iletken olduğundan elektrik çarpması riski oluşturur. Asansör kullanmak, dumanın en tehlikeli gazları içerdiği ortamlarda merdiven boşluğundan kaçmamak ve bulunduğu yere kilitlenmek sonuçları ağırlaştırır. Depremde balkona çıkmak, yıkılan yapıya girmek ve sarsıntı sürerken dışarı koşmak sakıncalı davranışlardır. Yanıklarda buz, diş macunu, yağ veya sarımsak kullanmak en etkisiz ve hatta zararlı uygulamalardan bazılarıdır; doğrusu temiz ve serin akışkan veri ile soğutmak ve kirlenmeyi önleyerek örtmektir. Kırık ve çıkık durumlarında düzeltme girişimi ve çok sıkı bağlama, ek hasara yol açabileceğinden yapılmamalıdır.

Özet

Afet ve acil durumlarda temel davranış, sakin kalmak, güvenli çıkışı sağlamak, doğru hizmeti aramak ve yaralılara bilinçli ilk yardım uygulamaktır. Yangında kaynağı kesmek ve gerekirse itfaiyeyi çağırmanın yanında asansör kullanmamak temel kuraldır. Depremde çök, kapan, tutun uygulanması yapısal hasar ve cam kırıkları riskini azaltıcı biçimde düşünülmelidir. Yanık, kanama ve kırık müdahalelerinde yapılmaması gereken uygulamaları bilmek, hızlı ama zararsız yardımın anahtarıdır.

Kendini dene

Evinde veya sınıfta yangın ve deprem durumlarına ilişkin iki ayrı çıkış tarifi çıkar. Her tarif için en az üç adım yaz ve toplanma alanını belirt. Ardından acil durum çantasında bulunması gereken beş maddeyi sırala.