Örme Hızını Etkileyen Etmenler

Konu Anlatımı

Örme Hızını Etkileyen Etmenler

Örme hızı, makinenin belirli bir sürede ürettiği ilmek ya da sıra sayısıyla tanımlanır. Hız, doğrudan üretim miktarını etkilediği kadar ürün kalitesi üzerinde de belirleyici bir rol oynar. Bu nedenle hız, rastgele yükseltilerek değil, üretilecek ürünün yapısı ve makine kapasitesi gözetilerek planlanmalıdır.

Hızı Etkileyen Etmen Grupları

Örme hızını etkileyen etmenler üç ana başlıkta toplanır. Makineye ait etmenler; motor gücü, iğ sayısı, kumaş yapısı ve yağlama durumu ile ilgilidir. İpliğe ait etmenler; lif tipi, iplik numarası, büküm miktarı ve nem durumudur. Çevreye ait etmenler ise sıcaklık, nem oranı ve havalandırma koşullarıdır. Bu üç grup birlikte değerlendirildiğinde güvenli bir hız sınırı belirlenebilir.

• Motor ve aktarım gücü: yetersiz kuvvet iğlerin dönmesini engeller
• İğ sayısı: fazla iğ aynı kumaşı birim zamanda daha çok üretir
• Kumaş yapısı: gevşek yapılar yüksek, sıkı yapılar düşük hız ister
• İplik bükümü: yüksek bükümlü iplik işlemesi zorlaşır
• Nem durumu: yüksek nem ipliğin şişmesine ve takılmasına yol açar

Kalite Üzerindeki Etkiler

Hız yükseltildiğinde ilmek oluşumu kısa sürede tamamlanmak zorunda kalır. Bu durum iğ hareketinin dengelenmesini bozar ve kumaş üzerinde leke, çekme ve boy düzensizliği gibi hatalar ortaya çıkabilir. Ayrıca artan sürtünme, iğ ısınmasına ve ipliklerde tüycüklenmeye neden olur. Bu nedenle hız artışı kademeli olarak yapılmalı ve her artıştan sonra ürün gözle ve ölçümle kontrol edilmelidir.

Planlama ve İzleme

Üretim planında hedeflenen hız, ürünün teknik şartnamesiyle sınırlıdır. İlk parti düşük hızda üretilip kalite onaylandıktan sonra kademeli artışa geçilir. Her vardiyada ortalama hız ve duruş sayısı kaydedilir. Hız düşüşü ya da hata artışı görüldüğünde neden araştırılır. Planlanan hız ile gerçekleşen hız arasındaki fark, üretim planının doğruluğunu göstermek için izlenir.

Hız kaybının ölçülmesi de bu planlamanın ayrılmaz parçasıdır. Verim yüzdesi ve duruş oranı, kayıp miktarını sayısal olarak ortaya koyar. Verimi yükseltmek için önce kayıp kaynağının bulunması gerekir. Besleme yolunda biriken tüycükler, iğ takımından kaynaklanan gecikmeler ve ipliğin düzensiz gelişi sık görülen nedenlerdir.

Örme makinesinin enerji tüketimi de hızla doğrudan ilişkilidir. Hız yükseldikçe motor yükü artar ve tüketim çoğalır. Bu ilişki planlamada enerji giderini de göz önünde bulundurmayı gerektirir. Ancak yalnızca enerji giderini düşünerek hızı sınırsız artırmak kalite şartnamesini ihlal eder.

Üretim planında hız değeri, ürün miktarı ile makine kapasitesi arasında denge kurulacak biçimde seçilir. Termin tarihi sıkışmış olsa bile kalite sınırı aşılmaz; bunun yerine fazladan vardiya planlanır. Bu yaklaşım, uzun vadede fire ve yeniden işleme ihtiyacını azaltır.

Özet

Örme hızı, makine gücü, iğ sayısı, kumaş yapısı, iplik özellikleri ile sıcaklık ve nem gibi çevre koşullarından etkilenir. Yüksek hız üretim miktarını artırırken kalite hatalarının ve iğ ısınmasının riskini de beraberinde getirir. Bu nedenle hız, ürün şartnamesine uygun bir sınır içinde kademeli olarak artırılmalıdır. İlk parti düşük hızda üretilip onaylanır, sonraki artışlarda ürün gözle ve ölçümle kontrol edilir. Ortalama hız, duruş sayısı ve hata dağılımı her vardiyada kaydedilerek üretim planıyla karşılaştırılır.

Ne Öğreneceğiz

Örme makinesinde üretim hızını belirleyen makine, iplik ve çevre koşullarına ait etmenlerin etkisi ile hız ayarının planlanmasını kapsayan konudur. Bu konuda ögrenme çıktıları:

• Örme hızını etkileyen etmenleri gruplar hâlinde sınıflandırır
• Makine ayarlarının üretim hızı üzerindeki etkisini açıklar
• İplik özelliklerinin işleyebilirliğe etkisini değerlendirir
• Hız artışında ortaya çıkabilecek hata türlerini tanır
• Üretim planında güvenli hız sınırının belirlenmesine katkı sağlar

Ön Bilgi

Bu konuya başlamadan önce temel kavram ve ön koşulları kavramanız yardımcı olacaktır. Konunun çerçevesinde şu kavramlar dikkat ister:

• Örme hızı üretim miktarını doğrudan belirler ancak kalite üzerinde ters orantılı risk taşır
• Motor ve aktarım gücü yetersizse iğlerin düzgün dönmesi engellenir
• Gevşek yapılı kumaşlar daha yüksek, sıkı yapılı kumaşlar daha düşük hızda üretilir
• Yüksek bükümlü iplik işlemesi zordur ve hız düşürülmelidir
• Yüksek nem oranı ipliğin şişmesine ve makine takılmasına yol açar
• Hız artışı kademeli yapılmalı ve her artıştan sonra ürün kontrol edilmelidir
• İlk parti düşük hızda üretilip kalite onayından sonra artışa geçilmelidir
• Ortalama hız, duruş sayısı ve hata dağılımı her vardiyada kaydedilmelidir

Basit Örnek ve Günlük Yaşam

Günlük yaşamda ve mesleki bağlamda bir uygulama:

Soru: Bir makinede 120 iğ vardır ve iğler saatte 900 devir yapmaktadır. Bir ilmeğin ortalama uzunluğu 0,5 cm olarak ölçülmüştür. Saatlik üretimi hesaplayınız.

1. İğ sayısı ile saatlik devir sayısı çarpılır
2. Bulunan değer ilmek uzunluğu ile çarpılır
3. Sonuç saatlik üretim olarak yorumlanır
4. Duruş ve hız kayıpları oranı ayrıca not edilir

Sonuç/cevap: Saatlik üretim 120 x 900 x 0,5 ile hesaplanır. Bu değer iğlerin durmadan çalıştığı ideal koşul içindir, gerçekte verim oranıyla küçültülür.

İleri Örnek

Daha ileri bir uygulama:

Soru: Atölyede nem oranı yükseldiğinde örme makinesinde hangi sorunlar beklenir?

1. İplik nem alımı gözlenir
2. İplik çapında şişme ve sertleşme beklenir
3. Besleme yolunda takılma riski değerlendirilir
4. Gerekirse hız düşürülür

Sonuç/cevap: Yüksek nem, ipliğin şişerek besleme yolunda takılmasına ve iğlere ek yük bindirmesine yol açar. Bu nedenle ortam nemi izlenir ve gerekirse hız ayarlanır.

Adım Adım Çözülmüş Örnek

Saatlik üretim hesaplama konusunun adımları:

1. İğ sayısı ile saatlik devir sayısı çarpılır
2. Bulunan değer ilmek uzunluğu ile çarpılır
3. Sonuç saatlik üretim olarak yorumlanır
4. Duruş ve hız kayıpları oranı ayrıca not edilir

Karşılaştırma Tablosu

Sık Yapılan Hatalar

Hata: Hızı şartnamede belirtilen değerin üzerine çıkarmak. Ürün yapısını aşan bir hız, leke ve boy düzensizliği gibi kalite hatalarının oluşmasına yol açar.

Hata: Hız artışını tek adımda yapmak. Kademeli artış, hangi hızda hata başladığını tespit etmeyi sağlar ve denetim imkânı verir.

Hata: Ortam nemini izlemeden üretime devam etmek. Nem, ipliğin davranışını doğrudan değiştirdiği için planlanan hız koşulları bozulabilir.

Hata: Duruş sürelerini kaydetmemek. Duruş kaydı olmadan verim kaybının nedeni belirlenemez ve üretim planı güncellenemez.

Kendini Dene

Soru: Bir üründe örme hızını kademeli olarak artırma sürecini ve her adımda yapılacak kontrolleri 5-6 cümleyle açıkla.

Örnek cevap: Puanlama anahtarı: Şartnamedeki hız sınırının belirlenmesi 2 puan; ilk partinin düşük hızda üretilip onaylanması 2 puan; küçük adımlarla artış yapılması 2 puan; her adımda leke, boy ve hata kontrolü yapılması 2 puan; artışların kaydedilmesi 2 puan. Toplam 10 puan.