10. SınıfTekstil Teknolojisi
Dokumada Gerilim Ayarı — Çalışma Sayfası
Kazanımlar, önemli noktalar ve sık yapılan hatalar tek sayfada.
Bu konuda öğrenecekleriniz
- Çözgü ve atkı geriliminin dokuma üzerindeki etkisini açıklar
- Çekme, gevşeklik ve düzensiz atkı atımının nedenlerini ayırt eder
- Gerginlik ölçüm araçlarını doğru kullanır ve okunan değerleri yorumlar
- Kumaş oluşumundaki sapmaları gerginlik ayarıyla ilişkilendirir
- Ayar sonrası deneme kumaşuyla doğrulama yapar ve kayıt tutar
Önemli noktalar
- Çözgü gerilimi fazla yüksek olduğunda kumaşın boyu kısalır ve çekme belirgin biçimde artar
- Çözgü gerilimi düşük kaldığında atkı boşlukları büyür ve kumaş boyu uzun çıkar
- Atkı geriliminin artması dokunun görünürlüğünü belirgin biçimde artırır
- Gerilim ölçümü makine boştayken ve sarma hareketi durmuşken yapılmalıdır
- Dinamometre ölçümü çerçevenin farklı noktalarında tekrarlanarak dağılım denetlenmelidir
- Ayar tek bir noktada değil, bütün çerçeve ve mekik ayarı birlikte değerlendirilmelidir
- Kenar kılavuzu hizası bozuksa gerilim ayarı doğru yapılsa bile çekme devam edebilir
- Her ayardan sonra kısa bir deneme kumaşı üretilerek sonuç mutlaka doğrulanmalıdır
Formüller ve kurallar
- Gerginlik sapması = (En yüksek ölçüm - En düşük ölçüm) / Ortalama ölçüm x 100
- Ortalama gerginlik = Ölçülen değerlerin toplamı / Ölçüm noktası sayısı
- Çekme yüzdesi = (Kumaş boyundaki kısalma / Kumaş boyu) x 100
- Kumaş genişlemesi = (Ölçülen genişlik - Tasarım genişliği) / Tasarım genişliği x 100
- Atkı yoğunluğu değişimi = Yeni atkı sayısı - Kumaş sıklığı değeri
- Denge sapması yüzdesi = Sapma miktarı / Hedef değer x 100
Sık yapılan hatalar
- Hata: Gerilim ayarını kumaş sarma hareketi sürerken yapmak. Ayar, makine tamamen boştayken yapılmalıdır; hareket sırasında verilen değer kendiliğinden değişir ve kumaş boyunca düzensizlik oluşur.
- Hata: Yalnızca çözgü tarafını ayarlayıp atkı tarafını gözden geçirmek. Kumaş dengesinin kurulması iki iplik grubunun birlikte değerlendirilmesiyle mümkündür.
- Hata: Ölçümü çerçevenin tek noktasından almak. Tek nokta iplikler arasındaki gerginlik farkını göstermez, ölçüm farklı noktalarda tekrarlanmalıdır.
- Hata: Ayar yapıldıktan sonra doğrulama yapmadan üretime devam etmek. Kısa bir deneme kumaşı üretilerek kumaşın boyu ve atkı düzenliliği gözlenmelidir.
- Hata: Mekanik hiza sorunlarını gerilim ayarıyla çözmeye çalışmak. Çerçeve eğikliği ve kılavuz hizası ayrı düzeltme gerektirir.
Hızlı tekrar ipuçları
- Ölçüm noktalarını çerçevenin sol, orta ve sağ bölümlerine eşit aralıklarla dağıtarak ölçün, dağılım daha güvenilir görünür
- Ayarı kademeli olarak ilerletin, büyük değişiklikler kumaşın tüm boyunda dalgalanma yaratır
- Her vardiya başında bir kez kısa bir deneme üretip boy ve atkı düzenini karşılaştırmak erken sapma tespiti sağlar
- Ayara başlamadan önce ipliğin doğru makineye ve doğru sıraya bağlandığını kontrol edin, yanlış sıra gerilim dengesini bozar
Kendini dene
Bu sayfayı okuduktan sonra konu anlatımını tekrar oku ve kendi cümlelerinle özetle.