Supap ve Eksantrik

Konu Anlatımı

Supap ve Eksantrik

Supap ve Eksantrik, Motor Sistemleri ve Bakımı dersi kapsamındaki Motor Bileşenleri ünitesinin temel konularından biridir. Bu konu alanın gerektirdiği bilgi ve becerilerin kazandırılmasına temel oluşturur.

Temel Bilgiler

• Piston biyel ve krank ile hareketi iletir.
• Supaplar gaz giriş-çıkışını kontrol eder.
• Eksantrik mili supapları açar.

Uygulama ve Dikkat Edilmesi Gerekenler

Bu konunun uygulamasında iş güvenliği kurallarına uyulmalı, kullanılan araç ve malzemeler amacına uygun seçilmeli ve yapılan işlemler standartlara göre kontrol edilmelidir. Öğrenilen bilgiler atölye ve iş yeri uygulamalarıyla pekiştirildiğinde kalıcılık artar.

1. Supap Grubu ve Görevleri

Supaplar, silindire hava-yakıt karışımının girmesini ve yanmış gazların çıkmasını sağlar. Emme supabı normalde kapalı, yay basıncıyla yerinde tutulur; açıldığı anda sadece gaz geçişine izin verir. Supap başlığı yüksek sıcaklığa dayanmalı, kafa contası ile sızdırmazlık yapmalı ve yuvasında doğru oturmalıdır.

Supap açma ve kapatma açıları hava dinamiği için ayarlanmıştır: emme supabı üst ölü noktadan önce açılır, alt ölü noktadan sonra kapanır; egzoz supabı ise iş zamanı bitmeden açılmaya başlar. Bu örtüşme sayesinde silindir boşaltılır ve bir sonraki emme için yer açılır. Açma açıları ayarsız kalırsa motor hem güç kaybeder hem de sert çalışır.

2. Eksantrik Mili ve Tahrik

Eksantrik mili, supap yaylarını basınçlayarak supapları açar. Kam (buşgun) profili, supabın ne kadar açık kalacağını ve hızını belirler. Tahrik genellikle zincir veya kayışla yapılır; zincir uzun ömürlüdür ancak gürültülüdür, kayış sessizdir ama periyodik değiştirilmezse kopar ve ağır hasar verir.

Gelişmiş yapılarda çift eksantrik (her supap grubu için ayrı mil), değişken supap zamanlaması ve lift ayarı bulunur. Böylece düşük devirde kararlılık, yüksek devirde nefes alma iyileştirilir. Hidrolik supap boşluğu otomatik ayarlayan yapılarda ayar gerektirmez, ancak yağ basıncı düştüğünde ses yapar.

3. Ayar, Kontrol ve Bakım

Supap boşluğu ölçüldüğünde ölçüm çubuğu veya feeler kullanılır ve motor soğukken istenen değer girilir. Ayar sonrası cıvatalar istenen torkla sıkılır. Zamanlama kayışının işareti dişli üzerinde birebir uyuşmalıdır; bir diş şaşması bile güç kaybına ve bazı durumlarda supap-piston temasına yol açar.

4. Sınav ve Atölye Odaklı Değerlendirme

Sınavda eksantrik mili ile krank arasındaki fark, supap açma-kapama açılarının anlamı ve zamanlama kayışının önemi sorulur. Atölyede ses şikâyeti olan motorda önce supap boşluğu, sonra hidrolik itici ve en sonda zincir/gergi kontrolü yapılır.

Supap Açma ve Kapatma Zamanlaması

Supap açma ve kapatma zamanlaması, motorun verimliliğini ve güvenliğini sağlamak için kritik bir faktördür. Emme supabı, pistonun silindirdeki hareketi ile uyumlu olarak üst ölü noktadan önce açılır ve alt ölü noktadan sonra kapanır. Bu süreçte supapların doğru zamanlaması, silindir boşaltımını ve yeni hava-yakıt karışımının girmesini sağlar. Yanlış zamanlama, motorun güç kaybına ve sert çalışmasına neden olabilir. Supap açma-kapatma açılarının doğru ayarlanması, motorun yüksek devirde de kararlı çalışmasını sağlar.

Supap açma-kapatma açılarının doğru ayarlanması, motorun verimliliğini ve güvenliğini korumak için gerekli bir adımdır. Emme supaplarının açma ve kapatma zamanlaması, piston hareketi ile uyumlu olarak belirlenir. Bu süreçte supapların doğru zamanlaması, silindir boşaltımını ve hava-yakıt karışımının girmesini sağlar. Yanlış zamanlama, motorun güç kaybına ve sert çalışmasına yol açabilir. Supap açma-kapatma açılarının doğru ayarlanması, motorun yüksek devirde kararlı çalışmasını sağlamak için önemlidir.

Eksantrik Mili ve Supap Yayları

Eksantrik mili, supap yaylarını basınçlayarak supapları açma ve kapatma işlemlerini yönetir. Kam profili, supapların açılış hızını ve açılış açısını belirler. Supap yayları, supapların doğru konumda tutulmasını ve hareketini sağlamak için tasarlanmıştır. Eksantrik mili ile supap yaylarının uyumlu çalışması, motorun verimliliğini ve güvenliğini korumak için kritik öneme sahiptir.

Eksantrik mili, supap yaylarını basınçlayarak supapları açma ve kapatma işlemlerini yönetir. Supap yaylarının doğru ayarlanması, motorun verimliliğini ve güvenliğini korumak için gerekli bir adımdır.

Ne Öğreneceğiz

Motor Sistemleri ve Bakımı dersi kapsamında Supap ve Eksantrik konusu. Bu konuda ögrenme çıktıları:

• Supap ve Eksantrik ile ilgili temel kavramları açıklar.
• Supap ve Eksantrik konusunun Motor Sistemleri ve Bakımı dersi içindeki yerini ve önemini belirtir.
• Konuyla ilgili araç, gereç ve malzemeleri amacına uygun seçer.
• İş sağlığı ve güvenliği kurallarına uygun çalışır.
• Öğrendiği bilgi ve becerileri atölye/iş yeri uygulamalarında kullanır.

Ön Bilgi

Bu konuya başlamadan önce temel kavram ve ön koşulları kavramanız yardımcı olacaktır. Konunun çerçevesinde şu kavramlar dikkat ister:

• Piston biyel ve krank ile hareketi iletir.
• Supaplar gaz giriş-çıkışını kontrol eder.
• Eksantrik mili supapları açar.
• Eksantrik mili supapları açar, krank ise pistonu hareket ettirir; ikisi arasındaki devir oranı 2:1'dir.
• Zamanlama kayışı koparsa supaplar açık konumda kalır ve piston supaplarla buluşur; ağır hasar oluşur.
• Aşınmış kam profili ve fazla supap boşluğu, motorda tıkırtı ve güç kaybına yol açar.

Basit Örnek ve Günlük Yaşam

Günlük yaşamda ve mesleki bağlamda bir uygulama:

Soru: Piston biyel ve krank ile hareketi iletir.

1. Konuyu tanımla ve ilgili kavramları belirle.
2. Doğru yöntem veya hesaplamayı uygula.
3. Sonucu standartlara göre kontrol et.

Sonuç/cevap: Doğru uygulama sonucunda konuyla ilgili kazanım elde edilir.

İleri Örnek

Daha ileri bir uygulama:

Soru: Emme supabının üst ölü noktadan önce açılmasının avantajı nedir?

1. Adım 1: Erken açılma ile supap, piston aşağı inmeden hava geçişine izin verir.
2. Adım 2: Silindirde vakum etkisi artarak dolma süresi uzar.
3. Adım 3: Yüksek devirde dahi yeterince hava girer ve güç kaybı azalır.

Sonuç/cevap: Cevap: Dolma süresi uzar, yüksek devirde dolum verimi artar.

Adım Adım Çözülmüş Örnek

Supap ve Eksantrik - Örnek 1 konusunun adımları:

1. Konuyu tanımla ve ilgili kavramları belirle.
2. Doğru yöntem veya hesaplamayı uygula.
3. Sonucu standartlara göre kontrol et.

Karşılaştırma Tablosu

Özet

Supap ve Eksantrik, Motor Sistemleri ve Bakımı dersi kapsamında ele alınan temel konulardan biridir. Piston biyel ve krank ile hareketi iletir. Supaplar gaz giriş-çıkışını kontrol eder. Eksantrik mili supapları açar. Bu bilgiler uygulama ve iş güvenliği kurallarıyla birlikte pekiştirilmelidir.

Kendini Dene

Soru: Bir motorda fazla supap boşluğu ve aşınmış kam profili tespit edildi. Supap boşluğunun ölçülmesi, ayarlanması ve ayar sonrası kontrol adımlarını sırayla anlat.

Örnek cevap: Puanlama anahtarı: ölçümün uygun sıcaklık koşulunda yapılmasının 2 puan; boşluğun yay basıncıyla birlikte değerlendirilmesinin 3 puan; ayar cıvatasının istenen tork ile sıkılmasının 3 puan; fazla boşluğun tıkırtı ve güç kaybına yol açtığının yazılmasının 3 puan; ayar sonrası tekrar ölçüm yapılmasının 2 puan; düzenli anlatım 2 puan.