Dört Zaman

Konu Anlatımı

Dört Zaman

Dört Zaman, Motor Sistemleri ve Bakımı dersi kapsamındaki Motorun Çalışma Prensibi ünitesinin temel konularından biridir. Bu konu alanın gerektirdiği bilgi ve becerilerin kazandırılmasına temel oluşturur.

Temel Bilgiler

• Dört zaman: emme, sıkıştırma, iş, egzoz.
• Benzinli motorda buji ile ateşleme olur.
• Dizel motorda yakıt yüksek basınçla püskürtülür.

Uygulama ve Dikkat Edilmesi Gerekenler

Bu konunun uygulamasında iş güvenliği kurallarına uyulmalı, kullanılan araç ve malzemeler amacına uygun seçilmeli ve yapılan işlemler standartlara göre kontrol edilmelidir. Öğrenilen bilgiler atölye ve iş yeri uygulamalarıyla pekiştirildiğinde kalıcılık artar.

1. Zamanların Sırası ve Görevleri

Dört zamanlı motor, aynı silindirde tekrarlanan emme, sıkıştırma, iş ve egzoz zamanlarıyla çalışır. Emme zamanında piston aşağı iner, emme supabı açılır ve yakıt-hava karışımı silindire girer. Sıkıştırma zamanında her iki supap kapalıdır ve piston yukarı çıkarak karışımı sıkıştırır; krankın iki devri tamamlanınca tek iş zamanı gerçekleşir. İş zamanında açılan egzoz supabı ile yanmış gazlar dışarı atılır.

Bir tam çevrimde krank iki devir (720 derece) döner, bu yüzden dört supap hareketi tek iş zamanına karşılık gelir. Supap açma ve kapatma açıları hava dinamiği için önceden ayarlanmıştır; 1000 devirde saniyede yaklaşık sekiz iş zamanı gerçekleşir, yani tüm olaylar milisaniyelerle ölçülür.

2. Benzinli ve Dizel Ateşlemenin Farkı

Benzinli motorda ateşleme, sıkıştırma sonunda buji tarafından kıvılcım ile sağlanır; karışımın her yerinde aynı anda tutuşması gerekir. Dizel motorda buji ile ateşleme yoktur: hava o kadar sıkıştırılır ki sıcaklık 500 °C üzerine çıkar ve yakıt bu sıcak havaya püskürtülerek kendiliğinden tutuşur. Dizelde yakıt common-rail hattında yaklaşık 1000-2000 bar basınçta tutulur ve çok noktadan püskürtme yapılır.

3. Devir, Zamanlama ve Performans

Krank devri arttıkça dolma süresi kısalır, bu yüzden yüksek devirde hava doldurma verimi düşer ve supap açma açıları önem kazanır. Emme supabı üst ölü noktadan önce açılıp alt ölü noktadan sonra kapanarak süper şarj etkisi yaratır. Zamanlama zinciri veya kayışla sağlanır; kayış koparsa piston ile supap buluşur ve ağır hasar oluşur.

4. Sınav ve Atölye Odaklı Değerlendirme

Sınavda zaman sırası, krankın iki devri ve dizel ateşleme prensibi sık çıkar. Atölyede motor arıza teşhisinde ilk soru duman ve ses rengidir: mavi duman yağ, beyaz duman soğutma suyu, siyah duman ise yakıt fazlalığına işaret eder ve dört zamanın hatalı çalıştığını gösterir.

Ne Öğreneceğiz

Motor Sistemleri ve Bakımı dersi kapsamında Dört Zaman konusu. Bu konuda ögrenme çıktıları:

• Dört Zaman ile ilgili temel kavramları açıklar.
• Dört Zaman konusunun Motor Sistemleri ve Bakımı dersi içindeki yerini ve önemini belirtir.
• Konuyla ilgili araç, gereç ve malzemeleri amacına uygun seçer.
• İş sağlığı ve güvenliği kurallarına uygun çalışır.
• Öğrendiği bilgi ve becerileri atölye/iş yeri uygulamalarında kullanır.

Ön Bilgi

Bu konuya başlamadan önce temel kavram ve ön koşulları kavramanız yardımcı olacaktır. Konunun çerçevesinde şu kavramlar dikkat ister:

• Dört zaman: emme, sıkıştırma, iş, egzoz.
• Benzinli motorda buji ile ateşleme olur.
• Dizel motorda yakıt yüksek basınçla püskürtülür.
• Zaman sırası ezber değil, supap ve supap açma açıları üzerinden okunur: emme, sıkıştırma, iş, egzoz.
• Dizel motorda buji ateşleme için değil, soğuk çalıştırmada yardımcı ısıtma için kullanılır.
• Zamanlama kayışı koparsa piston ile supap temas eder; bu arıza motorda ağır hasarla sonuçlanır.

Basit Örnek ve Günlük Yaşam

Günlük yaşamda ve mesleki bağlamda bir uygulama:

Soru: Dört zaman: emme, sıkıştırma, iş, egzoz.

1. Konuyu tanımla ve ilgili kavramları belirle.
2. Doğru yöntem veya hesaplamayı uygula.
3. Sonucu standartlara göre kontrol et.

Sonuç/cevap: Doğru uygulama sonucunda konuyla ilgili kazanım elde edilir.

İleri Örnek

Daha ileri bir uygulama:

Soru: Dizel motorda hava sıkıştırma sonunda kaç derece civarına çıkmalıdır?

1. Adım 1: Dizel prensibinde ateşleme kıvılcımla değil ısı ile olur.
2. Adım 2: Gerekli sıcaklık değeri yaklaşık 500 °C üzerinde kabul edilir.
3. Adım 3: Sıkıştırma oranı yetersizse hava bu sıcaklığa ulaşamaz ve motor marş almaz.

Sonuç/cevap: Cevap: Yaklaşık 500 °C'nin üzerine çıkması gerekir.

Adım Adım Çözülmüş Örnek

Dört Zaman - Örnek 1 konusunun adımları:

1. Konuyu tanımla ve ilgili kavramları belirle.
2. Doğru yöntem veya hesaplamayı uygula.
3. Sonucu standartlara göre kontrol et.

Karşılaştırma Tablosu

Özet

Dört Zaman, Motor Sistemleri ve Bakımı dersi kapsamında ele alınan temel konulardan biridir. Dört zaman: emme, sıkıştırma, iş, egzoz. Benzinli motorda buji ile ateşleme olur. Dizel motorda yakıt yüksek basınçla püskürtülür. Bu bilgiler uygulama ve iş güvenliği kurallarıyla birlikte pekiştirilmelidir.

Kendini Dene

Soru: Dört zamanlı bir motorun bir tam çevrimini (emme, sıkıştırma, iş, egzoz) krankın 720 derecelik dönüşü üzerinden anlat. Her bir zamanda pistonun yönünü ve supapların durumunu ayrı ayrı yaz.

Örnek cevap: Puanlama anahtarı: dört zamanın doğru sırasıyla yazılması 3 puan; krankın iki devir yani 720 derece döndüğünün belirtilmesi 3 puan; her zaman için piston yönünün yazılması 2 puan; her zaman için supap durumunun (açık-kapalı) yazılması 2 puan; dört zamanın tek iş zamanına tamamlandığının 3 puan; düzenli ve okunaklı anlatım 2 puan.