Temaslı Sensörler

Konu Anlatımı

Temaslı Sensörler

Temaslı Sensörler, Algılayıcılar ve Transdüserler dersi kapsamındaki Algılayıcı Türleri ünitesinin temel konularından biridir. Bu konu alanın gerektirdiği bilgi ve becerilerin kazandırılmasına temel oluşturur.

Temel Bilgiler

• Endüktif, kapasitif ve optik sensörler temassız çalışır.
• Limit anahtarı mekanik temasla algılar.
• Sensör seçimi ortam ve mesafeye göre yapılır.

Uygulama ve Dikkat Edilmesi Gerekenler

Bu konunun uygulamasında iş güvenliği kurallarına uyulmalı, kullanılan araç ve malzemeler amacına uygun seçilmeli ve yapılan işlemler standartlara göre kontrol edilmelidir. Öğrenilen bilgiler atölye ve iş yeri uygulamalarıyla pekiştirildiğinde kalıcılık artar.

1. Temaslı Algılama ve Limit Anahtarı

Temaslı sensörler, hedefe mekanik olarak dokunarak konumunu belirler. En yaygın örneği limit anahtarıdır; makine aksamının gelip çarptığı anda mekanik bir kolu hareket geçirerek kontağı açar veya kapatır. Temassız sensöre göre daha ucuz ve sağlamdır, ancak darbe alır ve aşınır; bu yüzden bakım periyodu sık tutulur.

Limit anahtarı seçimi üç ölçüt ile yapılır: mekanik ömür (bilgisayarlı tiplerde yaklaşık bir milyon çevrim), temas kuvveti ve koruma sınıfı. Tozlu ortamlarda en az IP65, yağ ve talaşlı ortamlarda IP67 gövde gerekir. Kol tipi sabit kol, yuvarlanan başlıklı kol veya çekme-celik (çekiçli) başlık olarak seçilir.

2. Yaklaşma Sensörleri ve Mikro Anahtar

Mikro anahtar küçük bir kuvvetle çalışan, kısa mesafede çalışan temaslı bir elemandır; kapı kilitlenmesi, tepsi konumu ve emniyet kapısı gibi yerlerde kullanılır. Yaklaşma sensörü (yarı-iletken tip basınç anahtarı) hafif bir temasta çalışır ve pnömatik silindirin ucunda, hidrolik pres emniyetinde tercih edilir. Basınç eşiği genellikle birkaç newton ile yüz newton arasında ayarlanabilir.

3. Devreye Bağlama ve Kontrol

Limit anahtarı kontağı NO veya NC olabilir ve çoklu tiplerde birlikte kullanılır. Bağlantı yapılırken önce cihazın enerjisi kesilir, uç numaraları şemaya göre okunur ve kolun iki uç konumunda süreklilik multimetre ile kontrol edilir. Montajda kol, hedefe tam teğet gelecek biçimde ayarlanır; aşırı strok contayı ve gövdeyi bozar.

4. Sınav ve Atölye Odaklı Değerlendirme

Sınavda temaslı sensörün avantaj ve dezavantajı, limit anahtarı ile mikro anahtarın farkı ve koruma sınıfı sorulur. Atölyede en sık yapılan hata, kolu aşırı sıkıştırmaktır; kol hafif bir fazla strokla çalışır ve anahtar kısa sürede arızalanır. Bu yüzden montajdan sonra kol iki konumda da serbest hareket etmelidir.

Temaslı Sensörlerin Mekanik Özellikleri

Temaslı sensörler, hedefe mekanik olarak dokunarak konumunu belirleyen cihazlardır. Bu tür sensörlerin en yaygın örneği limit anahtarıdır; makine aksamının gelip çarptığı anda mekanik bir kolu hareket geçirerek kontağı açar veya kapatır. Temaslı sensörler, temassız sensörelere göre daha ucuz ve sağlamdır, ancak darbe alır ve aşınır; bu yüzden bakım periyodu sık tutulur. Limit anahtarı seçimi üç ölçüt ile yapılır: mekanik ömür, temas kuvveti ve koruma sınıfı.

Temaslı sensörlerin montajı sırasında kolun hedefe tam teğet gelecek biçimde ayarlanması kritik öneme sahiptir. Aşırı strok contayı ve gövdeyi bozar; bu nedenle montajdan sonra kol iki konumda da serbest hareket etmelidir. Ayrıca, limit anahtarı kontağı NO veya NC olabilir ve çoklu tiplerde birlikte kullanılır.

Yaklaşma Sensörleri ve Mikro Anahtarın Kullanım Alanları

Mikro anahtar, küçük bir kuvvetle çalışan, kısa mesafede çalışan temaslı bir elemandır; kapı kilitlenmesi, tepsi konumu ve emniyet kapısı gibi yerlerde kullanılır. Mikro anahtar genellikle kapak konumu ve buton kilidi gibi yerlerde kullanılır; bu nedenle kısa stroklu tuş tipi tercih edilir.

Yaklaşma sensörleri, silindir ucu ve silindir son konum gibi yerlerde kullanılır; bu nedenle hafif bastırma özelliği ile çalışırlar. Ayrıca, yaklaşma sensörlerinin koruma sınıfı seçimi önemlidir; tozlu ortamlarda IP65, yağ ve talaşlı ortamlarda IP67 gövde gerekir. Bu tür sensörlerin doğru seçimi, uygulama alanına ve ortama göre yapılır.

Ne Öğreneceğiz

Algılayıcılar ve Transdüserler dersi kapsamında Temaslı Sensörler konusu. Bu konuda ögrenme çıktıları:

• Temaslı Sensörler ile ilgili temel kavramları açıklar.
• Temaslı Sensörler konusunun Algılayıcılar ve Transdüserler dersi içindeki yerini ve önemini belirtir.
• Konuyla ilgili araç, gereç ve malzemeleri amacına uygun seçer.
• İş sağlığı ve güvenliği kurallarına uygun çalışır.
• Öğrendiği bilgi ve becerileri atölye/iş yeri uygulamalarında kullanır.

Ön Bilgi

Bu konuya başlamadan önce temel kavram ve ön koşulları kavramanız yardımcı olacaktır. Konunun çerçevesinde şu kavramlar dikkat ister:

• Endüktif, kapasitif ve optik sensörler temassız çalışır.
• Limit anahtarı mekanik temasla algılar.
• Sensör seçimi ortam ve mesafeye göre yapılır.
• Temaslı sensörün en büyük dezavantajı mekanik aşınma ve darbedir; ömür bilgisayarlı tiplerde yaklaşık bir milyon çevrimdir.
• Kol tipi seçiminde hedefin geliş yönü ve strok mesafesi gözetilir; çekme-celik başlıklar ters yönlü temaslarda kullanılır.
• Koruma sınıfı ortam koşuluyla belirlenir: tozlu ortamda en az IP65, yağ ve su altında IP67 gerekir.

Basit Örnek ve Günlük Yaşam

Günlük yaşamda ve mesleki bağlamda bir uygulama:

Soru: Endüktif, kapasitif ve optik sensörler temassız çalışır.

1. Konuyu tanımla ve ilgili kavramları belirle.
2. Doğru yöntem veya hesaplamayı uygula.
3. Sonucu standartlara göre kontrol et.

Sonuç/cevap: Doğru uygulama sonucunda konuyla ilgili kazanım elde edilir.

İleri Örnek

Daha ileri bir uygulama:

Soru: Dış ortamda, toz ve su sıçramasına maruz kalan bir limit anahtarı için asgari koruma sınıfı nedir?

1. Adım 1: Toz geçirmezlik için birinci rakam 6, su sıçramasına dayanım için ikinci rakam en az 5 alınır.
2. Adım 2: Sonuç IP65 olarak belirlenir; sürekli su altında kalan noktalar için IP67 tercih edilir.
3. Adım 3: Gövde ve kablo girişi conta kontrolü yapılarak montaj tamamlanır.

Sonuç/cevap: Cevap: Asgari IP65, sürekli su temasında IP67 olmalıdır.

Adım Adım Çözülmüş Örnek

Temaslı Sensörler - Örnek 1 konusunun adımları:

1. Konuyu tanımla ve ilgili kavramları belirle.
2. Doğru yöntem veya hesaplamayı uygula.
3. Sonucu standartlara göre kontrol et.

Karşılaştırma Tablosu

Özet

Temaslı Sensörler, Algılayıcılar ve Transdüserler dersi kapsamında ele alınan temel konulardan biridir. Endüktif, kapasitif ve optik sensörler temassız çalışır. Limit anahtarı mekanik temasla algılar. Sensör seçimi ortam ve mesafeye göre yapılır. Bu bilgiler uygulama ve iş güvenliği kurallarıyla birlikte pekiştirilmelidir.

Kendini Dene

Soru: Kapısı bulunan bir makinede limit anahtarı seçimi ve montajı yapman isteniyor. Kol tipi ile çekme-celik tip arasındaki farkı, kontak seçimi (NO/NC), strok ayarını ve koruma sınıfını karar gerekçeleriyle açıklayarak sıralı bir montaj planı yaz.

Örnek cevap: Puanlama anahtarı: hedefin geliş yönüne göre kol veya çekme-celik tipin seçimi 3 puan; NO/NC seçiminin devre ihtiyacına bağlanması 3 puan; strok ayarında iki uçta serbest hareketin sağlanması 3 puan; ortam koşuluna uygun IP sınıfının gerekçelenmesi 2 puan; mekanik ömür ve temas kuvvetinin değerlendirilmesi 2 puan; planın düzenli yazılışı 2 puan.