Devre Sembolleri

Konu Anlatımı

Devre Sembolleri

Devre Sembolleri, Pnömatik ve Hidrolik dersi kapsamındaki Devre Tasarımı ünitesinin temel konularından biridir. Bu konu alanın gerektirdiği bilgi ve becerilerin kazandırılmasına temel oluşturur.

Temel Bilgiler

• Semboller ISO 1219 standardındadır.
• Devre kurulumu şemaya göre yapılır.
• Kaçak testi basınçla yapılır.

Uygulama ve Dikkat Edilmesi Gerekenler

Bu konunun uygulamasında iş güvenliği kurallarına uyulmalı, kullanılan araç ve malzemeler amacına uygun seçilmeli ve yapılan işlemler standartlara göre kontrol edilmelidir. Öğrenilen bilgiler atölye ve iş yeri uygulamalarıyla pekiştirildiğinde kalıcılık artar.

1. ISO 1219 Sembol Sistemi

Pnömatik ve hidrolik devrelerde semboller ISO 1219 standardıyla çizilir. Standart sayesinde farklı ülke ve firmalar aynı şemayı aynı biçimde okur. Semboller dört grupta toplanır: boru ve bağlantılar, enerji kaynağı, kontrol elemanları (valfler) ve yürütücü elemanlar (silindirler).

Şemada akış yönü genellikle soldan sağa, kumanda tarafı ise alttan verilir. Kare içindeki oklar akış yönünü, kare dışındaki uçlar ise kumanda tipini (manuel, elektrik, pnömatik) gösterir. Sembolün her ayrıntısı bir bilgi taşır; çizimde yarım bırakılan bir sembol okunaksız devre demektir.

2. Port ve Konum Sayılarının Okunması

Valf sembollerinde kare, çalışma konumlarını; kare üzerindeki uçlar portları gösterir. Örneğin 5/2 vanada beş port ve iki konum vardır. Çek valf tek yönde geçiş, sınırlayıcı valf ise debi veya basıncı belirli değerde tutar. Sembol ile tanımın eşleşmesi, devre okumada ilk kontrol noktasıdır.

• Karelerdeki ok, akışkanın o konumda hangi porttan geçtiğini gösterir.
• Silindir sembolünde sayılar port, kareler ise konum sayısıdır.
• Kumanda sembolü, vananın elle mi elektrikle mi çalıştığını belirtir.

3. Şema Çizimi ve Kontrol

Şema çiziminde kaynak solda, yük sağda yer alır; hatlar dik ve kesişimsiz çizilir. Kesişen hatlar nokta ile işaretlenir. Şema tamamlandıktan sonra akış yolu tek tek izlenerek her portın nereye gittiği kontrol edilir; bu kontrol, montaj hatasını baştan önler.

4. Sınav ve Atölye Odaklı Değerlendirme

Sınavda sembolün hangi elemanı temsil ettiği ve port-konum okuması sorulur. Atölyede şemaya göre kurulumda en sık hata, silindir uçlarının vanayla ters bağlanmasıdır; bu yüzden akış yolu mutlaka şema üzerinden izlenir.

ISO 1219 Sembol Sistemi ve Uygulamaları

Devre sembolleri ISO 1219 standartına göre tasarlanır ve bu sistem, pnömatik ve hidrolik devrelerin tasarımında yaygın olarak kullanılır. Semboller dört ana grupta sınıflandırılır: boru ve bağlantılar, enerji kaynakları, kontrol elemanları (valfler) ve yürütücü elemanlar (silindirler). Bu sınıflandırma, sembollerin farklı işlevlerini anlatır ve devrelerin daha net bir şekilde anlaşılmasını sağlar. Standartın uygulanması, farklı ülkelerdeki firmaların aynı şemaları anlayarak çalışmasını kolaylaştırır. Sembollerin her ayrıntısı, devrenin çalışmasını anlatır; çizimde yarım bırakılan bir sembol, okunaksız devre demektir. Bu nedenle, sembollerin doğru şekilde çizilmesi ve okunması, devrelerin güvenli ve etkin çalışmasını sağlar.

Devre kurulumunda sembollerin doğru yerleştirilmesi, özellikle akış yönünü ve kumanda tipini belirlemek için kritik öneme sahiptir. Kare içindeki oklar akış yönünü, kare dışındaki uçlar ise kumanda tipini gösterir. Bu bilgi, devrelerin doğru çalışmasını sağlamak için vazgeçilmez bir parçadır. Ayrıca, sembollerin her ayrıntısı, devrenin çalışmasını anlatır; bu nedenle sembollerin eksik veya yanlış çizilmesi, devrenin çalışmasını bozabilir. Bu durumda, devre kurulumu sırasında dikkatli olunmalıdır.

Ne Öğreneceğiz

Pnömatik ve Hidrolik dersi kapsamında Devre Sembolleri konusu. Bu konuda ögrenme çıktıları:

• Devre Sembolleri ile ilgili temel kavramları açıklar.
• Devre Sembolleri konusunun Pnömatik ve Hidrolik dersi içindeki yerini ve önemini belirtir.
• Konuyla ilgili araç, gereç ve malzemeleri amacına uygun seçer.
• İş sağlığı ve güvenliği kurallarına uygun çalışır.
• Öğrendiği bilgi ve becerileri atölye/iş yeri uygulamalarında kullanır.

Ön Bilgi

Bu konuya başlamadan önce temel kavram ve ön koşulları kavramanız yardımcı olacaktır. Konunun çerçevesinde şu kavramlar dikkat ister:

• Semboller ISO 1219 standardındadır.
• Devre kurulumu şemaya göre yapılır.
• Kaçak testi basınçla yapılır.
• Sembol sistemi uluslararasıdır; aynı şema her ülkede aynı şekilde okunur.
• Port-konum sayısı, şemadaki kare ve uç sayısından doğrudan okunur.
• Şemada hat yerleşimi ve kesişim işareti, devrenin doğru anlaşılmasını sağlar.

Basit Örnek ve Günlük Yaşam

Günlük yaşamda ve mesleki bağlamda bir uygulama:

Soru: Semboller ISO 1219 standardındadır.

1. Konuyu tanımla ve ilgili kavramları belirle.
2. Doğru yöntem veya hesaplamayı uygula.
3. Sonucu standartlara göre kontrol et.

Sonuç/cevap: Doğru uygulama sonucunda konuyla ilgili kazanım elde edilir.

İleri Örnek

Daha ileri bir uygulama:

Soru: Şemada üst üste gelen iki hat için hangi çizim kuralı uygulanır?

1. Adım 1: Hatlar mümkün olduğunca dik ve kesişimsiz çizilir.
2. Adım 2: Birbirini gerçekten kesen iki hatın kesişim noktasına nokta konur.
3. Adım 3: Nokta bulunmayan kesişimde hatlar birbirinden bağımsızdır ve bağlantı yoktur.

Sonuç/cevap: Cevap: Kesişen hatlar nokta ile işaretlenir; nokta yoksa hatlar bağlantısızdır.

Adım Adım Çözülmüş Örnek

Devre Sembolleri - Örnek 1 konusunun adımları:

1. Konuyu tanımla ve ilgili kavramları belirle.
2. Doğru yöntem veya hesaplamayı uygula.
3. Sonucu standartlara göre kontrol et.

Karşılaştırma Tablosu

Özet

Devre Sembolleri, Pnömatik ve Hidrolik dersi kapsamında ele alınan temel konulardan biridir. Semboller ISO 1219 standardındadır. Devre kurulumu şemaya göre yapılır. Kaçak testi basınçla yapılır. Bu bilgiler uygulama ve iş güvenliği kurallarıyla birlikte pekiştirilmelidir.

Kendini Dene

Soru: Bir pnömatik şemayı okuyarak kaynak, kontrol elemanı ve yükü sırayla belirlemen; port-konum sayısını ve hat kesişimlerinin nasıl okunacağını adım adım anlatman isteniyor. Şema okuma yönteminizi yazılı olarak sun.

Örnek cevap: Puanlama anahtarı: önce kaynağın, sonra valfin, en sonda yükün bulunmasının 4 puan; kare sayısının çalışma konumu, uç sayısının port sayısını verdiğinin yazılması 3 puan; 5/2 vanada iki kare ile beş ucun birlikte okunmasının 3 puan; kesişen hatların nokta, kesişmeyen hatların köprü ile gösterildiğinin belirtilmesi 3 puan; ISO 1219'un kaynak olarak yazılması 2 puan.