Presle Şekillendirme

Konu Anlatımı

Presle Şekillendirme

Presle Şekillendirme, Sac Metal İşlemleri dersi kapsamındaki Şekillendirme ünitesinin temel konularından biridir. Bu konu alanın gerektirdiği bilgi ve becerilerin kazandırılmasına temel oluşturur.

Temel Bilgiler

• Abkant pres sacı büker.
• Pres kalıpla şekil verir.
• Bükme payı hesaplanmalıdır.

Uygulama ve Dikkat Edilmesi Gerekenler

Bu konunun uygulamasında iş güvenliği kurallarına uyulmalı, kullanılan araç ve malzemeler amacına uygun seçilmeli ve yapılan işlemler standartlara göre kontrol edilmelidir. Öğrenilen bilgiler atölye ve iş yeri uygulamalarıyla pekiştirildiğinde kalıcılık artar.

1. Presle Şekillendirmenin Temel Kavramları

Presle şekillendirmede sac, alt kalıp üzerine itilerek ya da çekilerek üç boyutlu forma getirilir. Kalıp boşluğu (clearance), sac kalınlığından bir miktar fazladır; fazlalık, malzemenin kalınlaşarak sıkışmasını ve çekme çatlağını önler.

Çekme işleminde başarısızlığın en yaygın nedeni, flanşın merkezden çekilirken yeterince tutulmamasıdır: kenar burkulur ve dalgalanır. Bu yüzden baskı halkası ya da yay kuvveti uygulanır.

2. Adım Adım Uygulama

1. Sac yağlanır; sürtünme azaltılır ve kalıp ömrü uzar.
2. Parça merkezlenir, flanş tutma kuvveti ayarlanır.
3. Pres kuvveti ve strok kalıp dibine kadar uygulanır.
4. Parça çıkarılır, ölçü ve çatlak kontrol edilir; geri yaylanma varsa pay düzeltilir.

3. Kusurlar ve Giderme

Çekme çatlağı, kenarın aşırı gerilmesinden doğar; yağlama, boşluk artışı ve flanş tutma ile giderilir. Yüzey çizilmesi, kalıp yüzeyindeki aşınma ve kirlilikten; springback ise yetersiz dibin vurulmasından kaynaklanır.

4. Sınav ve Atölye Odaklı Notlar

Sınavda kalıp boşluğu, çekme oranı ve kusur nedenleri sorulur. Atölyede en sık hata, boşluğu sıfır almaktır: sac kalınlaşır, kuvvet yükselir ve çatlak oluşur.

Presle Şekillendirme İşlemlerinde Güvenlik Önlemleri

Presle şekillendirme işlemi sırasında iş güvenliği kurallarına uyulması, çalışanların güvenli bir ortamda çalışmasını sağlamak için kritik öneme sahiptir. Bu süreçte kullanılan araç ve malzemelerin amacına uygun seçilmesi, presin doğru ayarlanması ve işçilerin gerekli eğitim alması, iş güvenliği risklerini azaltma açısından önemlidir. Ayrıca, presle şekillendirme sırasında oluşan gerilimleri kontrol etmek ve malzemenin aşırı gerilime maruz kalmamasını önlemek için düzenli olarak kontrol edilmelidir.

İş güvenliği kurallarına uyulmadığında, işçilerin ciddi yaralanma riski oluşabilir. Bu nedenle, presle şekillendirme işlemlerinde kullanılan araçların ve malzemelerin güvenli kullanımını sağlamak için gerekli tedbirlerin alınması ve işçilerin doğru şekilde eğitim alması, iş yerindeki güvenliği korumak için vazgeçilmezdir. Ayrıca, presle şekillendirme sırasında oluşan çatlaklar ve diğer hasarlar, iş güvenliği risklerini artırabilir; bu nedenle, bu tür hasarların kontrol edilmesi ve giderilmesi önemlidir.

Presle Şekillendirme İşlemi Sonrası Kontroller

Presle şekillendirme işleminden sonra yapılan ölçümler ve kontrolü, malzemenin doğru şekillendirilip etkin bir şekilde işlenip olmadığına dair bilgi verir. Bu kontroller, parça üzerindeki çatlaklar, kenar burkulmaları ve diğer hasarları tespit etmek için yapılır. Ayrıca, ölçü payı ve geri yaylanma varsa, bu durumların düzeltilmesi için gerekli adımların belirlenmesi de önemlidir.

Parçanın son kontrolü, presle şekillendirme işleminden sonra yapılan ölçümler ve kontrolün doğru şekilde gerçekleştirilmesiyle sağlanır. Bu süreçte, parça üzerindeki çatlaklar ve diğer hasarlar tespit edilir ve gerekli düzeltme adımları uygulanır. Ayrıca, ölçü payı ve geri yaylanma durumları kontrol edilerek, malzemenin doğru şekillendirilmesi için gerekli adımlar belirlenir.

Ne Öğreneceğiz

Sac Metal İşlemleri dersi kapsamında Presle Şekillendirme konusu. Bu konuda ögrenme çıktıları:

• Presle Şekillendirme ile ilgili temel kavramları açıklar.
• Presle Şekillendirme konusunun Sac Metal İşlemleri dersi içindeki yerini ve önemini belirtir.
• Konuyla ilgili araç, gereç ve malzemeleri amacına uygun seçer.
• İş sağlığı ve güvenliği kurallarına uygun çalışır.
• Öğrendiği bilgi ve becerileri atölye/iş yeri uygulamalarında kullanır.

Ön Bilgi

Bu konuya başlamadan önce temel kavram ve ön koşulları kavramanız yardımcı olacaktır. Konunun çerçevesinde şu kavramlar dikkat ister:

• Abkant pres sacı büker.
• Pres kalıpla şekil verir.
• Bükme payı hesaplanmalıdır.
• Flanş yeterince tutulmazsa kenar burkulur; bu yüzden baskı halkası veya yay kuvveti uygulanır.
• Kalıp boşluğu sıfır alınırsa sac kalınlaşır, kuvvet artar ve çekme çatlağı oluşur.

Basit Örnek ve Günlük Yaşam

Günlük yaşamda ve mesleki bağlamda bir uygulama:

Soru: Abkant pres sacı büker.

1. Konuyu tanımla ve ilgili kavramları belirle.
2. Doğru yöntem veya hesaplamayı uygula.
3. Sonucu standartlara göre kontrol et.

Sonuç/cevap: Doğru uygulama sonucunda konuyla ilgili kazanım elde edilir.

İleri Örnek

Daha ileri bir uygulama:

Soru: Çekme sırasında flanş kenarında dalgalanma oluşuyor. Ne yapılır?

1. Adım 1: Dalgalanma, flanşın serbestçe bükülmesinden kaynaklanır.
2. Adım 2: Baskı halkası kuvveti artırılır ya da yay kuvveti eklenir.
3. Adım 3: Ayrıca yüzey yağlanır ve kalıp boşluğu kontrol edilir.

Sonuç/cevap: Flanş tutma kuvveti artırılır ve yüzey yağlanır.

Karşılaştırma Tablosu

Sık Yapılan Hatalar

Presle Şekillendirme ile ilgili kavramları birbirine karıştırmak: Temel kavramları tablo veya zihin haritasıyla ayırt et.

Uygulamada standartlara ve iş güvenliği kurallarına uymamak: Her adımda güvenlik ve kalite kurallarını uygula.

Kullanılan araç-gereci amacına uygun seçmemek ve bakımını ihmal etmek: Doğru ekipmanı seç, kullanım öncesi ve sonrası kontrol et.

Kalıp boşluğunu sac kalınlığına eşit almak: Deformasyon sırasında sac kalınlaşır, iki kalıp arasına sıkışır ve çatlak başlar.

Özet

Presle Şekillendirme, Sac Metal İşlemleri dersi kapsamında ele alınan temel konulardan biridir. Abkant pres sacı büker. Pres kalıpla şekil verir. Bükme payı hesaplanmalıdır. Bu bilgiler uygulama ve iş güvenliği kurallarıyla birlikte pekiştirilmelidir.

Kendini Dene

Soru: Yönerge: Pres kalıp ayar kartı hazırla. Kalıp boşluğunun sac kalınlığına göre nasıl seçileceğini (1,1-1,3), çekme oranının hesaplanışını, flanş baskısının görevini, yağlamanın kapsamını ve geri yaylanma payının neden bırakıldığını yaz; 3 mm sac için örnek değerler ver.

Örnek cevap: Puanlama anahtarı: boşluk kuralının ve 3 mm için 3,3-3,9 mm örneğinin yazılması 4 puan; çekme oranı formülünün yazılması 3 puan; flanş baskısının burkulmayı önlediğinin yazılması 3 puan; yağlamanın yazılması 2 puan; geri yaylanma payının (0,1-0,5 mm) yazılması 3 puan. Toplam 15 puan. Model cevap: 3 mm sacta boşluk 3,3-3,9 mm alınır; çap/kalınlık oranı düşükse çekme zorlaşır; flanş baskısı kenarın burkulmasını önler; yağlama sürtünmeyi azaltır; geri yaylanma için 0,1-0,5 mm pay bırakılır.