10. SınıfMakine ve Tasarım Teknolojisi

Diş Metrikleri ve Diş Bilgileri — Çalışma Sayfası

Kazanımlar, önemli noktalar ve sık yapılan hatalar tek sayfada.

Bu konuda öğrenecekleriniz

Metrik diş açısını, profil biçimini ve adım kavramını tanımlayarak açıklar.
Standart adım tablosundan doğru adımı seçip çap bağıntılarıyla hesaplar.
Dış ve iç diş gövde çaplarını karşılaştırarak telafi payının rolünü belirtir.
Kaba ve ince diş seçimini uygulama gereksinimine göre yapar ve gerekçelendirir.
Somun ve cıvata diş uyumunu denetleyerek uygunsuzluğu üretim aşamasında yakalar.
Diş açısı, adım ve diş yüksekliği bağıntılarını saha hesabında uygular.

Metrik diş açısı 60 derecedir; diş kesiti V biçimindedir ve profil bu açıyla çizilir.
Adım, komşu iki dişin aynı hizadaki dış yüzeyleri arasındaki mesafedir ve bağlantının temel ölçüsüdür.
Bağlanacak iki parçanın diş adımı ve diş açısı birbirine eşit olmalıdır, aksi hâlde dişler tek tarafa yüklenir.
Diş açısı büyüdükçe diş sığlaşır ve kök tabanı genişleyerek güçlenir, adım küçüldükçe diş sayısı artar.
Gövde çapı dişin darbe dayanımını, diş orta çapı ise kuvvetin aktığı yüzeyi belirler.
Kaba geçmede dış diş 6g, iç diş 6H tolerans sınıfıyla üretilir ve aralarında telafi payı bırakılır.
Sol diş yalnız ters yönde sıkılabilir, titreşimli ortamlarda gevşemeyi önlemek için kullanılır.

p = (d - d1) / 1,0825: dış çap ile gövde çapı farkından adımı bulma bağıntısı.
d1 = d - 1,0825 x p: metrik dış dişin gövde (kok) çapı bağıntısı.
D1 = d - 1,2269 x p: metrik iç dişin gövde çapı bağıntısı.
d2 = d - 0,6495 x p: diş orta çapı bağıntısı.
H = p / (2 x tan(α/2)): diş yüksekliği ile adım ve diş açısı arasındaki genel bağıntı.
α = 60 derece için H = 0,8660 x p: metrik dişte temel üçgen yüksekliği.
n = (L - p) / p: L diş boyundaki tam diş adedini bulma bağıntısı.
h3 = H3 = 0,6134 x p: temel diş yüksekliği ve telafi payının kaynağı.

Adım ile diş yüksekliğini aynı ölçü sanmak: Adım yatay, diş yüksekliği dikey yönde ölçülür; ikisi arasındaki ilişki diş açısına bağlı sabit bir katsayıdır.
Cıvata ve somunda aynı diş yüksekliği bekleyerek ölçmek: Aralarında telafi payı bulunur; somunun dişi bir miktar daha geniştir ve aşınma cıvata dişinde görülür.
İnce diş seçip çap bağıntılarını güncellememek: Adım küçülünce gövde ve orta çap değişir; eski değerlerle yapılan kontrol parçayı sağlam gösterebilir.
Diş açısı büyüdükçe dişin güçsüzleştiğini düşünmek: Açı büyüyünce diş sığlaşır ama kök tabanı genişler, bu yüzden eğilme mukavemeti artar.
Tam diş adedini boyun adıma bölerek bulmak: İlk diş sıfır noktasından başladığı için tam sayımda bir adım geriye gidilir ve bağıntıda bu pay düşülür.

Adım değerini her seferinde hesaplamak yerine standart tabloya bakmak, hem zaman kazandırır hem hata önler.
Somun üzerindeki dişin cıvata dişinden daha derin işlenmesi normaldir, bu fark telafi payıdır.
Ölçümde diş kalıbı yerine macun tabakası izi yöntemi de kullanılabilir, izin genişliği adımı verir.
Sıkma sırasını doğru kurmak, diş üzerindeki yükün eşit dağılması için en az diş kontrolü kadar önemlidir.
Aynı dış çapta ince adım seçilebilir, bu durumda gövde ve orta çap bağıntıları yeniden hesaplanmalıdır.
Teknik resimde diş açısının yazılması, alet değişmeden farklı işletmelerde aynı parçayı üretmeyi mümkün kılar.

Bu sayfayı okuduktan sonra konu anlatımını tekrar oku ve kendi cümlelerinle özetle.