Metin ve Yazı Tipi Dönüştürme

Konu Anlatımı

Metin ve Yazı Tipi Dönüştürme

Tasarım dosyalarının büyük bölümündeki içerik metindir. Metin, tasarımın en esnek ama aynı zamanda en kırılgan öğesidir: harflerin görünümü kullanılan yazı tipine bağlıdır ve bu yazı tipi olmayan bir bilgisayarda tasarımın görünüşü değişir. Bu konunun temel fikri şudur: metni canlı bırakmak düzenleme kolaylığı sağlar, metni yola dönüştürmek ise taşınabilirliği güvenceye alır.

Temel Bilgiler

• Metin nesnesi yazı tipi adına bağlanır, yollar ise kontur noktalarına.
• Yola dönüştürme işlemi harflerin görünümünü korur, içeriğini değiştirmez.
• Yazı tipi dosyaya gömülebiliyorsa gömme, dönüştürmeye göre daha küçük bir çözümdür.
• Satır aralığı taban çizgiler arası, karakter aralığı ise harfler arası ölçüdür.
• Kerning belirli harf çiftleri için ayrı ayrı boşluk ayarlar.
• Tabloda sayılar sola ya da sağa hizalanmalıdır.

Metni Yola Dönüştürme (Outline)

Yola dönüştürme komutu, metin nesnesindeki her harfi, o harfin kontur çizgilerine dönüştürür. Böylece harflerin konumu, boyutu ve hizalanması korunur, ancak harflerin yazı tipine bağlı olma özelliği kalkar. Bu işlem özellikle logo, amblem ve her türlü baskı işinde zorunludur; çünkü matbaa veya tabela üreticisi dosyayı açtığında sisteminde aynı yazı tipi bulunmayabilir.

Dönüştürmeden sonra harflerin içeriği değiştirilemez. Bir harfi düzeltmek için geri dönüp metni yeniden yazmak gerekir. Bu nedenle uygulama sırası önemlidir: önce yazım denetimi yapılır, cümle tamamlandıktan sonra dönüştürme uygulanır. Metin bloklarının hâlâ düzeltilmesi gereken bir aşama varsa dönüştürme ertelenmelidir.

Yazı Tipi Bağımlılığını Gidermek

Yazı tipi bağımlılığının üç yaygın çözümü vardır. Birincisi yazı tipini dosyanın içine gömmektir; bu yöntem dosyayı biraz büyütür ama metni düzenlenebilir bırakır. İkincisi yazı tipini kurulumla birlikte teslim etmektir; bu yöntem alıcının yazı tipini kurmasını gerektirir. Üçüncüsü ve en güvenilir olanı metni yola dönüştürmektir. Bu üç yöntemin seçimi, işin uzaktan mı yoksa yakından mı teslim edildiğine ve revizyon ihtiyacına göre yapılır.

Tipografik Hiyerarşi ve Hizalama

Bir sayfada başlık, ara başlık, gövde metni, dipnot ve etiket bulunur. Bu bileşenlerin sıralanması üç ölçüyle kurulur: punto, ağırlık ve hizalama. Aynı yazı tipi ailesi kullanıldığında bile punto farkı hiyerarşiyi tek başına kurabilir; buna karşılık renk ve kalınlık desteği verilmeli, sayfada ikiden fazla yazı tipi ailesi kullanılmamalıdır.

Hizalama seçenekleri sola, sağa, iki yana ve merkeze hizalama biçimlerinden oluşur. Uzun metinlerde sola hizalama en okunabilir seçenektir. İki yana hizalama satır sonlarını eşitletiği için dergi ve kitapta, merkez hizalama ise kısa başlık ve etiketlerde kullanılır. Merkez hizalamanın metin bloklarında kullanılması okunabilirliği düşürür.

Harf Aralığı, Kerning ve Satır Aralığı

Karakter aralığı, harfler arasına eklenen boşluğun punto cinsinden değeridir. Pozitif değer harfleri birbirinden ayırır, negatif değer harfleri birbirine yaklaştırır. Bazı yazı tiplerinde büyük puntoda aralık çok dar göründüğü için negatif değerle dengelenir. Kerning ise harf çiftlerine özel ince ayardır; A ve V, T ve o gibi çiftlerde doğal boşluk çok dar olduğu için elle ayrılır.

Satır aralığı, taban çizgiler arasındaki mesafeyi belirler ve gövde yüksekliğine yakın ya da biraz büyük tutulmalıdır. Çok dar aralıkta satırlar birbirine girer, çok geniş aralıkta ise metin blokları birbirinden kopuk görünür. Daralan harf aralığında ilk ve son harf kutu kenarına yapışabildiği için satır sonuna konumlandırma komutu verilir.

Metin ve Tablo Düzeninde Tutarlılık

Çok sayfalı belgelerde her başlığın ayrı ayrı biçimlendirilmesi tutarsızlık doğurur. Bunun yerine başlık, ara başlık, gövde, tablo başlığı ve etiket için birer karakter stili tanımlanır ve bütün sayfalarda yalnızca bu stiller kullanılır. Böylece sonradan punto değişikliği gerektiğinde tek bir yerden tüm belge güncellenebilir.

Uygulama Adımları

1. Metin bloklarının içeriği yazım denetiminden geçirilir.
2. Gereken yazı tipleri belirlenir ve Türkçe karakter desteği denetlenir.
3. Karakter stilleri tanımlanır, tasarımın tamamı bu stillerle kurulur.
4. Satır uzunluğu 45 ile 75 karakter aralığında tutulur.
5. Logo ve amblem yazıları satır sonlarını koruyacak biçimde yola dönüştürülür.
6. Teslimde kaynak dosya ile birlikte yazı tipleri de eklenir.

Özet

Metni yola dönüştürmek, harflerin yazı tipi bağımlılığını kaldırarak dosyayı taşınabilir ve baskıda güvenilir hâle getirir; buna karşılık düzenleme kolaylığını ortadan kaldırır. Bu nedenle dönüştürme işlemi yazım denetimi tamamlandıktan sonra yapılmalıdır. Satır aralığı, karakter aralığı, kerning, punto ve hizalama değerleri tipografik hiyerarşiyi oluşturan temel araçlardır. Çok sayfalı belgelerde karakter stilleriyle çalışmak, bütün metinlerde tek bir düzenin korunmasını sağlar. Tablolarda sayısal değerler hizalı hizalanmalı, Türkçe karakter desteği ise yazı tipi seçiminde mutlaka denetlenmelidir.

Ne Öğreneceğiz

Canlı metni vektörel yola dönüştürme, yazı tipi bağımlılığını giderme ve tipografik düzeni ölçülebilir hâle getirme becerilerini kazandırır. Bu konuda ögrenme çıktıları:

• Metin nesnesini yola dönüştürme işlemini açıklar ve gerekçesini söyler.
• Yazı tipi bulunamadığında ortaya çıkan hatayı tanır ve önlem alır.
• Satır aralığı, karakter aralığı ve kerning değerlerini anlamına göre ayarlar.
• Tipografik hiyerarşiyi punto, ağırlık ve hizayla kurar.
• Uzun metinlerde satır uzunluğunu okunabilir aralıkta tutar.
• Tablo ve çok sayfalı belgelerde metin tutarlılığını stil listeleriyle sağlar.

Ön Bilgi

Bu konuya başlamadan önce temel kavram ve ön koşulları kavramanız yardımcı olacaktır. Konunun çerçevesinde şu kavramlar dikkat ister:

• Metin nesnesi yazı tipi adına bağlıdır; yola çevrilince harflerin görünümü korunur ama içerik değiştirilemez.
• Yazım denetimi tamamlanmadan yola dönüştürme yapılmamalı, aksi hâlde her düzeltmede metin yeniden kurulmak zorunda kalır.
• Yazı tipi dosyanın içine gömüldüğünde metin düzenlenebilir kalır ve dosya boyutu yalnızca bir miktar artar.
• Satır uzunluğu 45 ile 75 karakter aralığında tutulmadığında okuma hızı düşer.
• Tablo hücrelerindeki sayılar sola ya da sağa hizalanarak ondalık basamakların alt alta gelmesi sağlanır.
• Ç, ğ, ı, İ, ö, ş ve ü harflerini içermeyen yazı tipleri Türkçe metinlerde kullanılamaz.

Basit Örnek ve Günlük Yaşam

Günlük yaşamda ve mesleki bağlamda bir uygulama:

Soru: Kartvizit ve tabelada kullanılacak bir logo yazısı, matbaada yazı tipi bulunmayabilir diye düşünülüyor.

1. Yazının metin olarak tasarlanması ve yazım denetiminin yapılması.
2. Harflerin mantıklı satır sonlarıyla dizilmesi.
3. Satır sonlarına konumlandırma komutlarının eklenmesi.
4. Metnin seçilip yola dönüştürülmesi.
5. Dosyanın açılıp kontrol edilerek teslim edilmesi.

Sonuç/cevap: Yazı, yazım denetiminden sonra yola dönüştürülür; böylece alıcı sistemde yazı tipi bulunmasa da aynı biçimde basılır.

İleri Örnek

Daha ileri bir uygulama:

Soru: On sayfalık bir katalog dosyası uzaktan e-posta ile gönderilecektir.

1. Alıcının yazı tiplerini kurup kuramayacağı belirlenir.
2. Gömme ile dönüştürme arasında karar verilir.
3. Gömme seçilirse dosya boyutundaki artış kabul edilir.
4. Kaynak dosya ayrıca saklanarak revizyonlara hazırlanır.

Sonuç/cevap: Düzenleme gerekmeyecek işlerde metin yola dönüştürülür, düzenleme gerekecekse yazı tipi gömülür.

Adım Adım Çözülmüş Örnek

Baskı için logo yazısını hazırlama konusunun adımları:

1. Yazının metin olarak tasarlanması ve yazım denetiminin yapılması.
2. Harflerin mantıklı satır sonlarıyla dizilmesi.
3. Satır sonlarına konumlandırma komutlarının eklenmesi.
4. Metnin seçilip yola dönüştürülmesi.
5. Dosyanın açılıp kontrol edilerek teslim edilmesi.

Karşılaştırma Tablosu

Sık Yapılan Hatalar

Hata: Yazım denetimi yapılmadan metni yola dönüştürmek. Düzeltme gerektiğinde tüm metni yeniden kurmak zorunda kalınır.

Hata: Satır aralığını gövde yüksekliğinden belirgin biçimde dar tutmak. Harflerin alt ve üst kısımları birbirine girer.

Hata: Tablo hücrelerindeki sayıları ortalamak. Ondalık basamaklar alt alta gelmediği için veri taranamaz olur.

Hata: Sayfada dörtten fazla yazı tipi ailesi kullanmak. Hiyerarşi kurulamaz ve tasarım dağılganlaşır.

Hata: Daraltılmış harf aralıklı bir başlıkta ilk harfin kenara yapışmasına izin vermek. Başlık bölünmüş gibi görünür.

Kendini Dene

Soru: Bir kurumsal broşürde kullanılacak yazı tipinin Türkçe karakter desteği yeterli değilse hangi adımları izler, bu durumun tasarım üzerindeki etkisini açıkla.

Örnek cevap: Puanlama anahtarı: Önce eksik karakterlerin tespit edilmesi yazılır (4 puan); yazı tipinin değiştirilmesi ya da eksik harflerin başka bir yazı tipiyle değiştirilmesi seçenekleri açıklanır (4 puan); karakter kutucuklarının tasarımda ortaya çıkmasının okunabilirliği bozduğu belirtilir (4 puan); denetimden sonra tüm sayfalarda aynı yazı tipinin kullanıldığının doğrulanması istenir (3 puan).