Veri Görselleştirme ve İnfo Grafik

Konu Anlatımı

Veri Görselleştirme ve İnfo Grafik

Veri görselleştirme, sayısal veriyi görsel bir araca dönüştürerek insanın hızlı okuyabileceği biçimde sunmaktır. İnfo grafik ise bu sunumun kısa, tasarlandığı yüzeyde tutulduğu biçimdir. Veri görselleştirmenin amacı sayıyı tekrarlamak değil, verinin ne söylediğini göstermektir.

Bu derste ne öğreneceğiz?

Verinin niteliğine göre uygun grafik türünü seçecek; eksen ve ölçek kurmanın kurallarını öğreneceksiniz; yüzde ve oran hesaplayarak veriyi normalize edeceksiniz; renk ve etiketle hiyerarşi kuracaksınız ve yanıltıcı tasarım hatalarını tanıyacaksınız.

Ön bilgi

Veri dört biçimde karşımıza çıkar: sayısal, kategorik, sıralı ve zaman serisi. Sayısal veri miktarı, kategorik veri ise adı olan grupları anlatır. Bu ayrım, kullanılacak grafik türünü belirler.

Eksen, verinin değer aralığını taşıyan çizgidir. Düşey eksen değerleri, yatay eksen ise genellikle kategorileri gösterir. Ölçek aralığı, eksenin başlangıç ve bitiş değerleridir ve verinin yayılımına göre seçilir.

Grafik Türleri ve Seçim Ölçütü

Çubuk grafik, kategorik verilerin karşılaştırılmasında kullanılır. Sütun uzunluğu ya da yatay çubuk genişliği değeri gösterir; uzunluk ortak bir başlangıç noktasından ölçüldüğü için yanıltması azdır.

Çizgi grafik, zaman serisi verilerinde kullanılır. Yatay eksende zaman bulunur ve çizgi noktaları arasındaki eğim değişimi gösterir. Süreksiz verilerde çizgi yanıltıcı olabilir; nokta grafiği daha uygundur.

Alan grafik, toplamı oluşturan bileşenleri göstermek için kullanılır. Alan grafiğinde toplam miktar görülür; tek tek değerleri karşılaştırmak zordur. Daire grafik ise parçaların bütüne oranını gösterir ve çok sayıda dilimde okunması zorlaşır.

Dağılım verileri için kutu grafiği ya da nokta grafiği kullanılır. Bu türler tek tek değerleri göstermek yerine yayılımı özetler.

Ölçek ve Eksen Kurma

Düşey eksen, verinin sıfırdan başlatılması gereken durumlarda sıfırdan başlatılmalıdır. Sütun uzunlukları sıfırdan başlamadığında aradaki fark, gerçekte olduğundan çok büyük görünür; bu, en sık yapılan yanıltıcı tasarım hatasıdır.

Yatay eksende kategoriler varsa aralıklar düzenli olmalıdır. Zaman ekseninde ise aralıklar eşit olmalı, hiçbir dönem atlanmamalıdır. Eksen başlığı mutlaka birim belirtmelidir.

Ölçek aralığı verinin tamamını sığdıracak biçimde seçilir. Veri aralığının çok dışına çıkılmazsa farklar görünmez olur; gereksiz dar aralık ise dalgalanmaları olduğundan büyük gösterir.

Yüzde ve Oran Hesabı

Yüzde, bir değerin toplam içindeki payıdır. Verilen değer 45, toplam 90 ise pay 45 / 90 = 0,5 yani yüzde 50 olur. Daire grafikte dilimlerin toplamı yüzde 100 olmalıdır.

Dört kalemli bir dağıtımda dilimler yüzde 30, 25, 20 ve 15 olmak üzere toplamı 90 eder. Kalan pay için ayrı bir kalem gerekir; parçaların toplamı 100 olmazsa grafik eksik kalır.

Oran karşılaştırmalarında taban değer seçimi sonucu değiştirir. Aynı veri farklı bir tabana göre yüzde olarak ifade edildiğinde farklı anlamlar taşıyabilir; bu yüzden taban açıkça belirtilmelidir.

Renk, Etiket ve Efsane

Renk, veri görselleştirmede iki işlev görür: kategorileri ayırt etmek ve dikkat yönlendirmek. Ancak her kategoride farklı renk kullanmak, çok sayıda kategori olduğunda okunması zorlaştırır. Çok kategoride tek renk tonu ve yoğunluk değişimi daha etkilidir.

Vurgulanmak istenen veri doygun renkle, diğerleri soluk tonda gösterilir. Bu, tek bir vurgu yapmanın en etkili yoludur. Renk körlüğü olan okurlar için renge ek olarak desen veya etiket de kullanılmalıdır.

Efsane, hangi simgenin hangi kategoriyi gösterdiğini açıklayan listedir. Doğrudan etiketleme mümkünse efsaneye ihtiyaç azalır; efsane yerine doğrudan isim yazmak genellikle daha hızlı okunur.

Eksen etiketleri kısaltılmış ama anlaşılır olmalıdır. Hem kısaltma kullanılmamalı hem de eksen başlığıyla çelişen birim gösterilmemelidir.

Yanıltıcı Tasarım Hataları

En yaygın hata, sütun grafiğinde düşey ekseni sıfırdan başlatmamaktır. İkinci yaygın hata, eksen aralığını verinin çok ötesine açmaktır. Üçüncü hata, karşılaştırılamayacak ölçekleri aynı grafikte yan yana koymaktır.

Daire grafikte dilimlerin çok fazla olması da bir hatadır; okuyucu dilimleri doğrudan karşılaştıramaz. Üç boyutlu efekt ve gölgeler veri okunurluğunu bozar, bilgi taşımadığı hâlde yer kaplar.

Grafiğin yalanı söylememesi için eksen başlığı, birim, veri kaynağı ve tarih bulunmalıdır. Bu bilgiler olmadan grafik kendi başına yorumlanamaz.

Basit örnek

Değeri 45 olan bir kalemin toplam 90 içindeki payı 45 / 90 = 0,5 yani yüzde 50 olur. Daire grafikte bu dilim toplamın yarısını kaplar.

İleri örnek

Dört kalemli bir dağıtımda yüzde 30, 25, 20 ve 15 değerleri toplamı 90 eder. Dağıtımın tamamlanması için yüzde 10 değerinde beşinci bir kalem eklenmelidir. Eksik bırakılan dilim, okuyucuya eksik veri olduğunu düşündürür.

Adım adım çözülmüş örnek

Adım 1: Verinin niteliğini belirle: sayısal, kategorik, sıralı ya da zaman serisi.

Adım 2: Karşılaştırma amacını yaz: sıralama, pay dağılımı, değişim ya da yayılım.

Adım 3: Grafik türünü seç: amaca uygun en sade biçim seçilir.

Adım 4: Eksenleri kur: düşey eksende değer aralığı, yatayda kategori veya zaman.

Adım 5: Ölçeği denetle: eksen gerekirse sıfırdan başlamalıdır.

Adım 6: Etiket ve efsaneyi ekle: birim, kaynak ve tarih yazılır.

Adım 7: Yanıltıcı unsurları temizle: üç boyut, gölge ve gereksiz çerçeve kaldırılır.

Kavram karşılaştırma tablosu

Sık Yapılan Hatalar

• Hata: Sütun grafiğinde düşey ekseni sıfırdan başlatmamak. Doğrusu: Sütun uzunluğu ortak başlangıçtan ölçülmeli, eksen sıfırdan başlamalıdır.
• Hata: Eksen aralığını verinin çok ötesine açmak. Doğrusu: Ölçek aralığı verinin yayılımına göre seçilmelidir.
• Hata: Çok kategoride her birine farklı renk vermek. Doğrusu: Tek renk tonu ve yoğunluk değişimi daha okunur.
• Hata: Daire grafikte dilim sayısını çok fazla tutmak. Doğrusu: Dilimler azaltılmalı, yüzde çubuğu tercih edilebilir.
• Hata: Üç boyutlu efekt ve gölge kullanmak. Doğrusu: Efektler bilgi taşımaz, okunurluğu düşürür.
• Hata: Veri kaynağı ve tarihi yazmamak. Doğrusu: Grafiğin kendi başına yorumlanabilmesi için kaynak ve tarih gereklidir.

Özet

Veri görselleştirme, sayısal veriyi insanın hızlı okuyabileceği görsel bir araca dönüştürür. Veri sayısal, kategorik, sıralı ya da zaman serisi olabilir ve bu nitelik grafik türünü belirler. Kategorik karşılaştırmada çubuk, zaman serisinde çizgi, toplam bileşenlerde alan, pay dağılımında daire ya da yüzde çubuğu kullanılır. Yüzde, değerin toplam içindeki payıdır; dağılımların dilim toplamı yüzde 100 olmalıdır. Düşey eksen sütun grafiklerinde sıfırdan başlatılmalıdır; aksi hâlde fark olduğundan büyük görünür. Ölçek aralığı verinin yayılımına göre seçilir. Renkler iki işlev görür: kategorileri ayırt etmek ve dikkat yönlendirmek. Çok kategoride tek ton ve yoğunluk değişimi kullanılır; renk körlüğü için etiket ve desen de eklenmelidir. Üç boyutlu efekt, gölge, birim, kaynak ve tarih bulunmayan grafikler güvenilmezdir.

Kendini dene

Üç açık uçlu görev ile ölçülür: birincisinde veri niteliğine uygun grafik türü seçilecek, ikincisinde yüzde hesabı yapılacak, üçüncüsünde yanıltıcı tasarım hataları bulunacak. Her görevde puanlama anahtarı açıkça yazılıdır.