Çok Sütunlu Yerleşim

Konu Anlatımı

Çok Sütunlu Yerleşim

Dergi, katalog ve broşür gibi işlerde tek sütun, okuma ritmini kırar ve sayfayı yorucu hâle getirir. Metni birbirine yakın duran birkaç dikey bloğa bölmek, hem satır uzunluğunu kısaltır hem de sayfada düzenli bir ritim kurar. Çok sütunlu yerleşimde ölçüler birbirine bağlıdır; birini değiştirmek diğerlerini değiştirir.

Temel Bilgiler

• Sütun genişliği, oluk sayısı sütun sayısından bir eksiktir.
• Toplam genişlik, kenar boşluğu, kolon ve olukların toplamıdır.
• Sütun yüksekliği metnin satırlarını doldurduğu ölçüdür.
• Sütunlar arası boşluk okunabilirliği doğrudan etkiler.
• Görsel, sütunların birleştiği yere yerleştirilebilir.
• Basılı işlerde bağlama payı sütun hesabına dahil edilmez.

Sütun Sayısı ve Oluk İlişkisi

Sütun sayısı arttıkça okunabilir satır uzunluğu korunabilir ancak oluk sayısı da artar. Dört sütunda üç oluk, altı sütunda beş oluk bulunur. Bu nedenle sütun sayısı bir kez belirlendikten sonra oluk değerleriyle birlikte ölçülmelidir. Çok sayıda sütun, olukları da daralttığı için iki sütun arasındaki boşluk yetersiz kaldığında göz metni takip etmekte zorlanır.

Sütun sayısı seçilirken içerik türü belirleyicidir. Uzun ve sürekli okunan metinlerde iki sütun, madde ve liste ağırlıklı içeriklerde üç sütun, görsel ağırlıklı sayfalarda daha az sütun tercih edilir. Haber metni gibi kısa bloklarda sütun sayısı artırılabilir, ancak her bloğun okunabilir genişliğe sahip olması gerekir.

Sütun Yüksekliği ve Metin Taşması

Sütun yüksekliği, sütunun sayfa üzerindeki uzunluğudur. Metin bu uzunluğu doldurduğunda alt sınıra ulaşır ve otomatik olarak sonraki sütuna geçer. Bu davranış, metin bloğunun sütun sayısı kadar kutusunun bulunmasını gerektirir. Sütun yüksekliği çok kısa tutulursa sayfada büyük boşluklar kalır; çok uzun tutulursa sütunlar arası geçişte okuma yeri bulmak zorlaşır.

Bir görsel yüksekliği, iki ya da daha çok sütunu birleştirerek yerleştirilebilir. Bu uygulamada görselin altında kalan alan sütunlara bölünür ve metin bu sütunlarda devam eder. Görselin üstünde kalan alanın ise ortalanması ya da üst kenara yaslanması gerekir; bu seçim, sayfanın genel ritmine göre yapılır.

Hizalama ve Bütünlük

Sütunlu düzende hizalama kuralları sıkıdır. Her sütunun üst kenarı aynı hizada başlamalı, oluklar eşit genişlikte olmalı ve sütun alt kenarları farklı yükseklikte bitebilmelidir. Alt kenarların eşitlenmesi, içerik miktarı eşit olmadığında yapay bir görüntü yaratır; bu nedenle çoğu işte alt kenarların farklı bitmesi tercih edilir.

Basılı ve Ekran Farkları

Basılı işlerde sütun genişliği milimetre, ekran işlerinde piksel üzerinden tanımlanır. Basılı işlerde sütun yüksekliği sayfa ölçüsüyle sınırlıyken ekranda içerik kaydırılabilir. Ayrıca basılı işlerde kağıt kenarından en az üç milimetre güvenlik payı bırakılması gerekir. Bu ölçü sütun hesabına dahil edilmez ve sayfa ölçüsüne eklenir.

Uygulama Adımları

1. Sayfa ölçüsü ve kenar boşlukları belirlenir.
2. İçerik türüne göre sütun sayısı seçilir.
3. Oluksuz alan değeri belirlenir.
4. Sütun genişlikleri eşit olacak biçimde hesaplanır.
5. Metin blokları sütun sayısı kadar kutuya yerleştirilir.
6. Görseller sütun birleşimlerine yerleştirilir.
7. Sayfa tekrar okunarak bütünlük denetlenir.

Özet

Sütun sayısı, oluk sayısından bir fazladır ve bu ilişki hesapta unutulmamalıdır. Toplam genişlik, iki kenar boşluğu ile sütun genişliklerinin ve olukların toplamıdır. Sütunlar arası boşluk, okunabilirliği doğrudan belirlediği için çok sayıda sütunda daralma eğilimi gösterir. Sütun yüksekliği, metnin alt sınıra ulaştığında sonraki sütuna geçmesini sağlar; bu yüzden metin bloğu yeterli sayıda kutu içermelidir. Görseller sütun birleşimlerine yerleştirilebilir ve altlarında kalan alan sütunlara ayrılabilir. Basılı işlerde ölçüler milimetre üzerinden verilir ve kağıt kenarı için güvenlik payı ayrıca eklenir.

Ne Öğreneceğiz

Sütun sayısı, sütun genişliği, oluk ve sütun yüksekliği değerleriyle dergi, broşür ve katalog gibi çok sayfalı işlerin sayfa planlamasını yapar. Bu konuda ögrenme çıktıları:

• Sütun sayısı, sütun genişliği ve oluk arasındaki ilişkiyi açıklar.
• İçerik genişliğini sütunlara bölerken doğru formülü uygular.
• Sütun yüksekliğinin metin taşmasını nasıl etkilediğini belirtir.
• Görselleri sütunlara yerleştirirken hizalama kurallarını uygular.
• Sütunlar arası geçişi bozan etkenleri tanır.
• Basılı ve ekran düzeninde sütun farklarını karşılaştırır.

Ön Bilgi

Bu konuya başlamadan önce temel kavram ve ön koşulları kavramanız yardımcı olacaktır. Konunun çerçevesinde şu kavramlar dikkat ister:

• Oluk sayısı her zaman sütun sayısından bir azdır; bu kural karıştırılmamalıdır.
• Sütun genişliği, içerik genişliğinden olukların toplamı çıkarılıp sütun sayısına bölünerek bulunur.
• Çok sayıda sütun, oluk genişliğini daraltarak metin ve sütun arasındaki ayrımı zayıflatabilir.
• Metin, sütun yüksekliği dolduğunda otomatik olarak sonraki sütuna taşar.
• Görseller birden çok sütunu birleştirerek yerleştirilebilir ve altlarındaki alan sütunlara bölünebilir.
• Basılı işlerde kenar boşluğu ile güvenlik payı aynı ölçü değildir ve güvenlik payı sütun hesabına dahil edilmez.

Basit Örnek ve Günlük Yaşam

Günlük yaşamda ve mesleki bağlamda bir uygulama:

Soru: 210 mm genişliğinde, kenarlardan 15 mm boşluk bırakılan bir sayfanın içerik genişliği kaç mm'dir?

1. Sayfa genişliğinin yazılması.
2. İki kenar boşluğunun toplanması.
3. Sayfa genişliğinden bu toplamın çıkarılması.

Sonuç/cevap: İçerik genişliği 180 mm olur.

İleri Örnek

Daha ileri bir uygulama:

Soru: Sütunlu bir sayfada iki sütunu birleştiren bir görsel yerleştirilmiştir.

1. Görselin iki sütunu birleştirdiğinin denetlenmesi.
2. Görsel altında kalan alanın sütunlara ayrılması.
3. Görsel üstünde kalan alanın hizalanması.
4. Metnin alt sütuna doğru akışının izlenmesi.

Sonuç/cevap: Görselin altındaki alan sütunlara bölünür ve metin akışı korunur.

Adım Adım Çözülmüş Örnek

İçerik genişliği hesabı konusunun adımları:

1. Sayfa genişliğinin yazılması.
2. İki kenar boşluğunun toplanması.
3. Sayfa genişliğinden bu toplamın çıkarılması.

Karşılaştırma Tablosu

Sık Yapılan Hatalar

Hata: Oluk sayısını sütun sayısına eşitlemek. Her sütun arasında bir oluk bulunduğu için oluk sayısı sütun sayısından bir azdır.

Hata: Oluk genişliğini hesaba katmadan sütun genişliği bulmaya çalışmak. Toplam oluk payı çıkarılmadığında sütunlar taşar.

Hata: Sütun yüksekliğini sayfa yüksekliğine eşitlemek. Kenar boşlukları ve varsa görsel yükseklikleri bu alandan düşülmelidir.

Hata: Beş sütundan geniş bir sütun bırakmak. Geniş sütun, diğer sütunlarla arasındaki ritmi bozar.

Hata: Güvenlik payını içerik genişliği hesabına katmak. Güvenlik payı, içerik genişliğinden ayrı tutulan ek bir ölçüdür.

Kendini Dene

Soru: 210 mm genişliğinde, kenar boşluğu 15 mm olan bir broşür sayfasında üç sütunlu bir düzen kurulacaktır. Sütun genişliğini ve oluk değerini hesaplayarak yerleşimi anlat.

Örnek cevap: Puanlama anahtarı: İçerik genişliğinin 180 mm olduğu hesaplanır (4 puan); üç sütunda iki oluk bulunduğu belirtilir (3 puan); oluk için makul bir değer seçilir ve oluk toplamının çıkarıldığı yazılır (5 puan); sütun genişliğinin bölümle bulunduğu ve yaklaşık değerinin belirtildiği görülür (5 puan); kenar boşluğunun güvenlik payından ayrı tutulduğu eklenir (3 puan).