10. SınıfGıda Teknolojisi
Spektrofotometrik Ölçümler — Çalışma Sayfası
Kazanımlar, önemli noktalar ve sık yapılan hatalar tek sayfada.
Bu konuda öğrenecekleriniz
- Spektrofotometrik ölçümün ışık soğurma ilkesini açıklar.
- Absorbans ile transmitans arasındaki bağıntıyı hesaplar.
- Beer yasasındaki değişkenleri numune verisine uygular.
- Ölçüm için uygun dalga boyunu ve küvet tipini seçer.
- Kalibrasyon eğrisinden bileşik derişimini belirler.
- Küvet ve ışık kaynağı kaynaklı sapmaları ayıklar.
Önemli noktalar
- Şeffaflık arttıkça geçirilen ışık artar, okunan absorbans küçülür.
- Ölçüm dalga boyu, bileşiğin en güçlü soğurduğu noktadan seçilir.
- Cam küvet görünür bölgede, kuartz küvet kısa ultraviyolede kullanılır.
- Bulanıklık ışığı saçtığı için ayrıca ölçülmesi gereken bir özelliktir.
- Kalibrasyon eğrisi doğrusal olmayan bölgede okuma için kullanılamaz.
- Ölçüm sonuçları parti numarası ve tarih ile birlikte kayıt altına alınır.
- Işık kaynağı zayıfladıkça referans okumasıyla cihaz tazelenir.
Formüller ve kurallar
- Absorbans ile transmitans bağıntısı: A = eksi log T ve T = I0 / I
- Yüzde transmitans bağıntısı: A = 2 - log yüzde T
- Beer yasası: A = k b c; k soğurma katsayısı, b ışık yolu, c derişim
- Kalibrasyon kuralı: absorbans ile derişim doğrusal bölgede orantılıdır.
- Seyreltme kuralı: sonuç, okunan değer seyreltme katsayısıyla çarpılarak bulunur.
- Ölçüm aralığı kuralı: absorbansın 0,2 ile 0,8 arasındaki bölümü güvenilir sayılır.
- Referans kuralı: ölçümden önce yalnızca çözücü ile kör okuması alınır.
- Belirsizlik kuralı: tekrar ölçümlerin ortalaması standart sapmayla birlikte raporlanır.
Sık yapılan hatalar
- Küveti temizlemeden ölçüme geçmek: Optik yüzeyde kalan önceki numune kalıntısı yeni okumayı kendiliğinden yükseltir. Küvet her ölçüm öncesinde iki kez ölçülecek çözeltiyle çalkalanmalıdır.
- Dalga boyunu rastgele seçmek: Ölçüm, analiz edilen bileşiğin en güçlü soğurduğu dalga boyunda yapılmalıdır. Bu noktadaki küçük derişim değişimi bile belirgin okuma farkı üretir.
- Seyreltmeyi hesaba katmamak: Seyreltilerek ölçülen numunede bulunan değer özgün derişimi göstermez. Sonuç, alınan seyreltme katsayısıyla çarpılarak gerçek değere ulaşılır.
- Bulanıklığı şeffaflık sanmak: Bulanık numunede ışık saçılır ve dedektöre beklenenden fazla ışık ulaşabilir. Bu nedenle şeffaflık ile bulanıklık ayrı ayrı değerlendirilmelidir.
- Kalibrasyon eğrisini doğrusal olmayan bölgede kullanmak: Eğrinin kırıldığı aralıktan okunan değer güvenilmezdir. Ölçüm aralığı eğrinin doğrusal olduğu bölgeye çekilmelidir.
- Lamba zayıflamasını görmezden gelmek: Işık kaynağı yaşlandıkça verilen şiddet azalır ve tüm okumalar düşer. Referans ölçümlerle kalibrasyon periyodik olarak yenilenmelidir.
Hızlı tekrar ipuçları
- Ölçüme başlamadan önce küvetleri iki kez çözeltiyle çalkalayın.
- Sayısal sonuçlarda birimi şıkkın birimiyle aynı yazın.
- Aynı numuneyi en az üç kez okuyup ortalamayı kaydedin.
- Dalga boyu değiştirdiğinizde ölçümü baştan tekrarlayın.
- Optik yüzeyleri yumuşak ıslak bezle silin, kuru bezle silmeyin.
- Seyreltme oranını hesap defterine ayrıca not edin.
Kendini dene
Bu sayfayı okuduktan sonra konu anlatımını tekrar oku ve kendi cümlelerinle özetle.