10. SınıfElektrik-Elektronik Teknolojisi
Elektrik-Elektronik Teknolojisi · 10. Sınıf · Lehimleme ve Montaj
Bir devre kartının lehimlenmesi bitmiş olabilir, ancak kart çalışmayabilir. Elektrik-elektronik atölyesinde en sık karşılaşılan durum budur. Lehim işlemi gözle denetlenemeyen bir işlemdir: nokta dışarıdan dolgun görünebilir, ancak temas yüzeyi küçük ya da yüzeye ıslak yapışmayan bir bağlantı oluşmuş olabilir. Lehimleme sonrası arıza tespiti, kartın çalışıp çalışmadığını ölçümle kanıtlayan ve hatayı en kısa adımda gideren süreçtir.
Bu konudaki temel düşence şudur: her arıza bir ölçümle ortaya çıkar ve arıza yeri ölçüm adımlarıyla daraltılır. Gözle görülen belirtiler ilk ipuçlarını verir, ancak kararı veren bilgi daima ölçüm sonucudur. Ön bilgi olarak lehimleme tekniği, ölçüm aleti kullanımı ve devre şeması okuma bilinmelidir.
Bu bölümde lehim kaynaklı hataların nasıl tanındığını, görsel incelemenin neden ilk adım olduğunu ve ölçümün hangi sırayla yapılacağını öğreneceksiniz. Kart üzerindeki her lehim noktası bir temastır ve bu temasın kalitesi kartın çalışıp çalışmadığını belirler. Bir noktadaki gereksiz yüzde bir ohm büyüklüğündeki direnç, yüksek akım çeken bir devrede elemanın ısınmasına yol açabilir.
Ayrıca kartın çalışma sırasında ısınan bölümlerini gözlemlemek de önemlidir. Bir bağlantı noktası çalışmadan önce sağlıklı görünebilir, ancak üzerinden akım geçer ve temas direnci yüzünden belirgin biçimde ısınır. Bu nedenle soğuk hâlde de, çalışma sırasında da denetim yapılır.
Lehimleme sonrası görülen hatalar üç grupta toplanır. Birinci grup yüzey hatalarıdır: soğuk lehim, çıplak bakır ve oksitlenmiş yüzey. İkinci grup bağlantı hatalarıdır: lehim köprüsü, ters bağlanmış eleman ve eksik bağlantı. Üçüncü grup ise işçilik hatalarıdır: aşırı ısıyla zayıflamış kabağın kırılması.
| Hata türü | Görünen belirti | Olası sonuç | Düzeltme yöntemi |
|---|---|---|---|
| Soğuk lehim | Mat ve granüllü yüzey | Yüksek temas direnci | Noktayı ısıtıp yeniden kayıt yapmak |
| Çıplak bakır | Lehimlenmemiş bakır uçlar | Açık devre | Teli temizleyip lehimlemek |
| Lehim köprüsü | Komşu bacakları birleştiren lehim | Kısa devre | Köprüyü sökerek uçları ayırmak |
| Ters bağlantı | Polaritesi ters takılmış eleman | Çalışmama veya yanma | Bağlantıyı düzeltmek |
| Aşırı ısı | Kabuk kararması | Kırılma | Kartın o bölümünü değiştirmek |
Arıza tespitinde iki temel test kullanılır. Soğuk çalıştırma testinde devre kapalıyken ölçüm aletiyle bağlantılar ölçülür; böylece kısa devre ve açık devre gibi hatalar güvenle saptanır. Sıcak çalıştırma testinde ise devre çalışırken ölçüm yapılır; yalnızca çalışma sırasında ortaya çıkan arızalar bu testte bulunur.
Bir kart üzerindeki LED'lerden yalnızca biri yanmıyor. Beklenen direnci 220 ohm olan bir hatta ölçüm aletiyle bakıldığında değer 550 ohm olarak okunmuştur. Arıza yerine ulaşmak için şu adımlar izlenir.
Bu ölçümlerde direnç sağlam, LED arızalı çıkarsa sönük LED değiştirilir ve hat normal değerine döner.
Atölyede kurulan bir kumanda kartında motor sürücüleri çalışmıyor, ancak kumanda tuşları çalışıyor. Bu tabloda devrenin iki bölümü vardır: kullanıcı arayüzü ve güç bölümü. Arıza araması bu iki bölüm ayrı ayrı ölçülerek başlatılır.
Bölüm bölüm ölçüm yöntemi büyük devrelerde de aynı mantıkla çalışır. Devre çok sayıda elemandan oluşuyorsa her adımda bölüm sayısı yarıya indirilir. Böylece çok sayıda ölçüm yapmadan arıza yeri birkaç adımda bulunur. Bu yöntemin en büyük avantajı, henüz şüpheli olunan parçaları rastgele değiştirmeden teşhis yapabilmesidir.
Arıza tespitindeki denetim adımları ve kabul ölçütleri aşağıdaki tabloda toplanmıştır.
| Denetim adımı | Ölçüt | Kabul ölçüsü |
|---|---|---|
| Görsel inceleme | Soğuk lehim, çıplak bakır ve köprü aranır | Görünür hata kalmaz |
| Kısa devre ölçümü | Güç kesiliyken iki nokta arası direnç | Değer sıfıra yakın değildir |
| Hat direnci ölçümü | Ölçülen değer beklenen değerle karşılaştırılır | Değerler kabul bandı içindedir |
| Bölümlere ayırma | Her bölüm tek tek ölçülür | Arıza tek bölümde görünür |
| Çalıştırma testi | Beklenen çıkış değeri ve sıcaklık | Çıkış değerleri doğrudur |
| Koruma | Kart temizlenir ve muhafazaya alınır | Kart dış etkilerden korunmuştur |
Ölçümden önce kartın üzerinde hangi değerin beklendiği bilinmelidir. Beklenen değer bilinmeden alınan sayı yorumlanamaz. Bu nedenle ölçüm öncesinde ölçüm noktaları ve beklenen değerler kâğıda yazılır, sonuçlar bu listeye göre karşılaştırılır.
Ölçüm noktası seçimi de belirleyicidir. Bir dalı ölçmek için o dalın iki ucu seçilir, tüm kartı tek noktadan ölçmek yalnızca genel bir bilgi verir. Paralel bağlı dallarda tek bir dalı ölçmek için o dal geçici olarak sökülür ve ölçümden sonra yerine bağlanır.
Arıza tespitinde en sık yapılan hatalar şunlardır:
Özetle lehimleme sonrası arıza tespiti, görsel inceleme ve ölçüm adımlarından oluşan bir süreçtir. Soğuk lehim, çıplak bakır ve lehim köprüsü önce gözle aranır, ardından kart bölümlere ayrılarak ölçülür. Kısa devrede direnç çok küçük, açık devrede çok büyük çıkar. Sıcak çalıştırma testi yalnızca çalışırken görülen arızaları bulur. Kartın çalıştığı doğrulandıktan sonra koruyucu muhafaza takılır ve ölçüm kayıtları saklanır.
Kendini dene:
Bir devre kartının lehimlenmesi bitmiş olabilir, ancak kart çalışmayabilir. Elektrik-elektronik atölyesinde en sık karşılaşılan durum budur. Lehim işlemi gözle denetlenemeyen bir işlemdir: nokta dışarıdan dolgun görünebilir, ancak temas yüzeyi küçük ya da yüzeye ıslak yapışmayan bir bağlantı oluşmuş olabilir…
Lehimleme sonrası ilk kontrol görsel incelemedir; soğuk lehim, çıplak bakır ve ters bağlantı aranır.
Gücü kesmeden ölçüm yapmak: Ölçüm aleti devre kapalıyken kullanılmalıdır. Güç açıkken yapılan ölçüm aleti ve kart için tehlikeli olabilir, sonuç da güvenilmez çıkar. Soğuk lehimi sağlam saymak: Yapışmamış bir lehim noktesi dışarıdan dolgun görünür. Temas direnci yüksek olduğu için ısınma ve kopma belirtisi ancak…
Süreklilik ölçümü: güç kesiliyken iki nokta arasında direnç ölçülür. · Kısa devre göstergesi: ölçülen direnç sıfıra yakınsa hatta kısa devre vardır. · Açık devre göstergesi: ölçülen direnç çok büyükse hatta kopma vardır. · Direnç artışı: fark = R_olculen - R_beklenen
Kartı gözle inceleyerek soğuk lehim, çıplak bakır ve lehim köprüsü hatalarını ayırt eder. Güç kesiliyken ölçüm aletiyle kısa devre ve açık devre durumlarını saptar. Bölüm bölüm ölçüm yaparak arıza yerini adım adım daraltır.
Lehimleme sonrası ilk kontrol adımı nedir?
Doğru cevap: A) Kartın görsel incelemesidir
Lehimleme sonrası ilk kontrol adımı kartın görsel incelemesidir. Bu aşamada soğuk lehim, çıplak bakır ve ters bağlantı aranır.
Lehim köprüsü oluşmuş bir devrede ilk müdahale nedir?
Doğru cevap: A) Köprü lehimini sökerek iki bacağı ayırmak
Lehim köprüsü görüldüğünde ilk müdahale, köprü lehimini sökerek iki bacağı ayırmaktır. Bu işlem sıcak hava ya da emme yöntemiyle yapılabilir.
Beklenen 100 ohm, ölçülen 250 ohm çıkan bir hatta direnç ne kadar artmıştır?
Doğru cevap: A) 150 ohm artmıştır
150 ohm artmıştır kavramı Lehimleme Sonrası Arıza Tespiti konusunun temel bir kavramıdır. Detaylar konu anlatımında verilmiştir.
Konu anlatımları hesapsız okunur. Quiz, slayt ve deneme için hesap gerekir.
Elektrik-Elektronik Teknolojisi için çalışma yolu
Konu anlatımları hesapsız okunur; quiz, slayt ve deneme için hesap gerekir.
Bu sayfa Lehimleme Sonrası Arıza Tespiti konusunun anlatımını, kazanımlarını ve örnek sorularını içerir. Konuyla ilgili tüm sorular için testi çöz, diğer konular için DersTeders ana sayfasına geçebilirsin.
Bu konuyu çalış: hesap aç, ilerlemen kaydedilsin.
Hesap aç