Lehimleme Tekniği

Konu Anlatımı

Lehimleme Tekniği

Lehimleme Tekniği, Elektronik Atölyesi dersi kapsamındaki Lehimleme ve Montaj ünitesinin temel konularından biridir. Bu konu alanın gerektirdiği bilgi ve becerilerin kazandırılmasına temel oluşturur.

Temel Bilgiler

• İyi lehim parlak ve pürüzsüz olmalıdır.
• Aşırı ısı devre elemanına zarar verir.
• Serigrafi PCB üzerinde eleman yerleşimini gösterir.

Uygulama ve Dikkat Edilmesi Gerekenler

Bu konunun uygulamasında iş güvenliği kurallarına uyulmalı, kullanılan araç ve malzemeler amacına uygun seçilmeli ve yapılan işlemler standartlara göre kontrol edilmelidir. Öğrenilen bilgiler atölye ve iş yeri uygulamalarıyla pekiştirildiğinde kalıcılık artar.

Lehimlemenin Temel Ilkesi

Lehimleme, iki metalin ara malzeme ile birleştirilmesidir; ana metal erimez, yalnızca ara metal (lehim) akışkan hâle gelerek ek yüzeyler arasına nüfuz eder. Başarılı bir ek için üç koşul birlikte sağlanmalıdır: temiz yüzey, doğru sıcaklık ve uygun lehim malzemesi. Yüzeydeki oksit, yağ ve kirlilik lehimin akmasını engeller; bu yüzden yüzey zımparalanır, pasta sürülür ve temiz bezle silinir. Lehim, kaynakla karıştırılmamalıdır: kaynakta ana metal erir, lehimde ise ana metal katı kalır.

Yumuşak ve Sert Lehim

Tesisat uygulamasında bakır boru ekleri çoğunlukla sert lehim ile yapılır; elektronik devre kartlarında ise yüzey sıcaklığı düşük tutulduğundan yumuşak lehim tercih edilir. Lehim çubuğu seçimi, birleştirilen metalin türüne ve servis sıcaklığına göre yapılır.

Sıcaklık ve Süre Kontrolü

Lehimleme sıcaklığı el yakma veya yüzey kararması ile anlaşılmaz; ayarlı havya veya ısı kontrolü ile belirlenir. Isıtma, ek çevresinde eşit dağılmalıdır; tek taraflı ısıtma lehimin yalnız bir yana akmasına yol açar. Sıcaklık yetersizse lehim akışkanlaşmaz, yüzeye tutunamaz; aşırı yüksekse lehim oksitlenir, parlaklığı kaybeder ve mekanik dayanımı düşer. Isıtma süresi de çapa göre uzar; küçük çapta kısa, büyük çapta uzun ısıtma gerekir.

Temizlik, Akışkan (Flux) ve Kontrol

Akışkan (flux), ısı sırasında yüzeydeki oksidi alarak lehimin metal ile ıslanmasını sağlar. İşlem bitiminde kalan akışkan kalıntısı zamanla korozyona yol açtığı için temizlenir; özellikle elektronik devrelerde iletken kalıntı kısa devreye neden olabilir. Bitmiş ek görsel olarak parlak, pürüzsüz ve halka biçiminde dolu olmalıdır; mat, topaklı ve delikli yüzey yetersiz ısı veya temizlik demektir.

Sınav Odaklı Notlar

Sınavda en çok çıkan noktalar sınır sıcaklığı, üç temel koşul, akışkanın görevi ve yetersiz lehimin belirtileridir. Sınır değeri ezberlendiğinde yumuşak-sert ayrımı sorularının çoğu doğrudan çözülür.

Ne Öğreneceğiz

Elektronik Atölyesi dersi kapsamında Lehimleme Tekniği konusu. Bu konuda ögrenme çıktıları:

• Lehimleme Tekniği ile ilgili temel kavramları açıklar.
• Lehimleme Tekniği konusunun Elektronik Atölyesi dersi içindeki yerini ve önemini belirtir.
• Konuyla ilgili araç, gereç ve malzemeleri amacına uygun seçer.
• İş sağlığı ve güvenliği kurallarına uygun çalışır.
• Öğrendiği bilgi ve becerileri atölye/iş yeri uygulamalarında kullanır.

Ön Bilgi

Bu konuya başlamadan önce temel kavram ve ön koşulları kavramanız yardımcı olacaktır. Konunun çerçevesinde şu kavramlar dikkat ister:

• İyi lehim parlak ve pürüzsüz olmalıdır.
• Aşırı ısı devre elemanına zarar verir.
• Serigrafi PCB üzerinde eleman yerleşimini gösterir.
• Lehimde ana metal erimez, yalnız ara metal akışkan hâle gelir; kaynakla karıştırılmamalıdır.
• Yüzeydeki yağ, oksit ve kirlilik lehimin akmasını engeller; işlem öncesi zımpara ve temizlik şarttır.
• Kalan akışkan kalıntısı temizlenmezse korozyona ve elektronikte kısa devreye yol açar.

Basit Örnek ve Günlük Yaşam

Günlük yaşamda ve mesleki bağlamda bir uygulama:

Soru: İyi lehim parlak ve pürüzsüz olmalıdır.

1. Konuyu tanımla ve ilgili kavramları belirle.
2. Doğru yöntem veya hesaplamayı uygula.
3. Sonucu standartlara göre kontrol et.

Sonuç/cevap: Doğru uygulama sonucunda konuyla ilgili kazanım elde edilir.

Adım Adım Çözülmüş Örnek

Lehimleme Tekniği - Örnek 1 konusunun adımları:

1. Konuyu tanımla ve ilgili kavramları belirle.
2. Doğru yöntem veya hesaplamayı uygula.
3. Sonucu standartlara göre kontrol et.

Karşılaştırma Tablosu

Özet

Lehimleme Tekniği, Elektronik Atölyesi dersi kapsamında ele alınan temel konulardan biridir. İyi lehim parlak ve pürüzsüz olmalıdır. Aşırı ısı devre elemanına zarar verir. Serigrafi PCB üzerinde eleman yerleşimini gösterir. Bu bilgiler uygulama ve iş güvenliği kurallarıyla birlikte pekiştirilmelidir.

Kendini Dene

Soru: Bir PCB üzerindeki lehim ekinin kalitesini değerlendir: iyi bir ek hangi özelliklere sahiptir, yetersiz ısı ile aşırı ısı hâllerinde ne görülür ve 450 °C sınırı neyi ayırır?

Örnek cevap: Puanlama anahtarı: İyi ekin parlak, pürüzsüz, pad ile bacağı örten koni veya yastık biçiminde olduğu yazılır (5 puan); Yetersiz ısıda mat, topaklı ve boşluklu yüzey oluştuğu belirtilir (4 puan); Aşırı ısıda devre elemanının zarar görebileceği açıklanır (3 puan); 450 °C sınırının yumuşak lehim ile sert lehimi ayırdığı eklenir (3 puan).