10. SınıfKimya

Atmosferdeki Tepkimeler ve Küresel Sorunlar — Çalışma Sayfası

Kazanımlar, önemli noktalar ve sık yapılan hatalar tek sayfada.

Bu konuda öğrenecekleriniz

Fosil yakıt yanmasıyla atmosfere salınan sülfür ve azot oksitlerinin su ve oksijenle tepkimeye girerek sülfürik asit ve nitrik aside dönüşmesini açıklar.
Asit yağmurlarının kireç taşı, mermer, beton ve metal yüzeyler üzerindeki etkilerini denklemler yoluyla yorumlar.
Ozon tabakasının görevini, CFC'lerin ozonu katalitik olarak yok etme mekanizmasını ve UV ışınımının canlılar üzerindeki etkisini açıklar.
Karbon monoksit, metan ve partikül madde gibi çevre sağlığı sorunlarının kaynaklarını ve etkilerini belirtir.
Ozonik bulut dezenoksitasyonunda kullanılan maddelerin seçilme ölçütlerini karşılaştırır.
Fosil yakıtların yerine yenilenebilir enerji kaynaklarının yeşil kimya ilkeleriyle ilişkisini yorumlar.

Atmosferde sülfür dioksit ve azot oksitleri su buharı ve oksijenle tepkimeye girerek sülfürik asit ve nitrik asit oluşturur.
Asit yağmuru; kireç taşı, mermer ve beton gibi karbonatlı yüzeyleri aşındırır, metallerde korozyonu hızlandırır.
Stratosferdeki CFC'ler ultraviyole ışınımıyla katalitik olarak parçalanır ve açığa çıkan klor atomu ozonu yok eder.
Ozon tabakası, güneşten gelen zararlı UV-B ışınımını soğurarak canlı hücrelerinin DNA'sını korur.
Karbon monoksit, eksik oksijenle yanma sonucu oluşan kokusuz ve renksiz bir gazdır; kapalı ortamda ölümcül zehirlenmelere yol açar.
Metan, doğal süreçlerin de katkı verdiği güçlü ve kısa ömürlü bir sera gazıdır; birim kütle başına etkisi yüksektir.
Partikül madde kirliliği solunum yollarını tıkayıcı biçimde etkiler ve renkli ölümcül hücrelere yapışarak taşınabilir.
Ozon, stratosferde koruyucu iken yeryüzüne yakın troposferde zehirli bir kirletici olarak değerlendirilir.
Ozonik bulut dezenoksitasyonunda, atmosferde parçalanabilen ve klor içermeyen ya da az klorlu maddeler tercih edilir.

Ozon tabakası ile yeryüzü ozonunu karıştırmak: Stratosferdeki ozon canlıları ultraviyole ışınımdan koruyan bir kalkan görevi görür; yeryüzüne yakın katmandaki ozon ise zehirli bir kirleticidir. Aynı madde olmalarına rağmen işlevleri zıttır.
Asit yağmurunu yalnızca yağan suyla sınırlamak: Asidik çamur ve aerosol parçacıklarının çökelmesi de taş, toprak ve bitki örtüsüne zarar verir; olay yalnızca yağışın ölçülen pH değeriyle açıklanamaz.
CFC'lerin doğrudan ozonla tepkimeye girdiğini düşünmek: Asıl mekanizma, CFC'lerin stratosferde ultraviyole ışınımıyla kırılması ve açığa çıkan klor atomlarının ozonu katalitik olarak parçalamasıdır.
Karbon monoksiti kokusuz olduğu için tehlikesiz saymak: Zehirli bir gazın kokusuz ve renksiz olması onu güvenli yapmaz; fark edilemediği için kapalı ortamdaki zehirlenmeler geç saptanır.
Su buharını kirletici gibi göstermek: Su buharı doğal bir sera gazı olsa da çevre sorunu, insan faaliyetlerinin sera etkisini artıran gaz emisyonlarından kaynaklanır.
Hidrojeni sorunsuz bir enerji kaynağı saymak: Hidrojen yanıcı bir gazdır ve büyük ölçüde fosil yakıtlardan elde edilir; temiz sayılabilmesi için yenilenebilir kaynaklarla üretilmesi gerekir.

Asit yağmuru zincirini üç adımda yaz: fosil yakıt yanması, oksit oluşumu ve su ile asit oluşumu. Böylece kaynak ile sonuç netleşir.
Ozon sorularında iki katmanı ayır: stratosfer koruyucu ve üstte, troposfer zehirli ve altta görev yapar.
Küresel ısınma ile ozon kaybını ayırt etmek için sorunun hangi ışınım bandını etkilediğini sor; ısı tutma ile ışınım emme farklı süreçlerdir.
Molar hesaplama yaparken gaz moleküllerinin çoğu zaman iki atoma sahip olduğunu (CO₂, H₂O, SO₂) ve tek atomlu gazlarla (CO, CH₄) karıştırılmaması gerektiğini unutma.
Yeşil kimya sorularında anahtar ifadeleri ara: kaynakta önleme, katalizör, enerji tasarrufu, yenilenebilir kaynak ve atık azaltma.