10. SınıfKimya
Çevre Kimyası ve Yeşil Kimya — Çalışma Sayfası
Kazanımlar, önemli noktalar ve sık yapılan hatalar tek sayfada.
Bu konuda öğrenecekleriniz
- Asit yağmurlarının oluşum tepkimelerini yazar.
- Ozon tabakasını bozan maddeleri ve mekanizmayı açıklar.
- Sera etkisi yapan gazları ve kaynaklarını ayırt eder.
- Ağır metal kirliliğinin kaynaklarını ve etkilerini belirtir.
- Yeşil kimyanın ilkelerini örnek vererek yorumlar.
Önemli noktalar
- Asit yağmurlarının nedeni atmosfere salınan SO₂ ve NOₓ gazlarıdır.
- Ozon tabakasını CFC'ler parçalar; bu maddeler soğutucularda kullanılmıştır.
- Sera etkisine en çok insan kaynaklı CO₂ katkı sağlar; ayrıca CH₄ ve N₂O rol alır.
- Ağır metaller (kurşun, cıva, kadmiyum) canlılarda birikerek zehirlenmeye yol açar.
- Yeşil kimyanın önceliği atığı sonradan yönetmek değil, oluşumunu önlemektir.
- Atom ekonomisi yüksek tepkimelerde giren maddelerin çoğu ürüne dönüşür ve atık azdır.
Formüller ve kurallar
- S + O₂ → SO₂ ve 2SO₂ + O₂ → 2SO₃
- SO₃ + H₂O → H₂SO₄ (sülfürik asit)
- 3NO₂ + H₂O → 2HNO₃ + NO (nitrik asit)
- CH₄ + 2O₂ → CO₂ + 2H₂O (metan yanması)
- Atom ekonomisi = (ürün kütlesi / giren maddelerin kütlesi) × 100
- Asit yağmurunun belirtisi: pH değeri 5,6'nın altına düşer
Sık yapılan hatalar
- Asit yağmurunu yalnızca sanayi atığı sanmak: NOₓ büyük ölçüde araç egzozlarından, SO₂ ise fosil yakıt yanmasından kaynaklanır.
- Ozon deliği ile sera etkisini karıştırmak: Ozon deliği CFC'lerden, sera etkisi ısı tutan gazlardan kaynaklanır.
- Su buharını kirlilik saymak: Sera etkisine katkı doğal olarak da vardır; sorularda insan kaynaklı CO₂ öne çıkar.
- Atom ekonomisini yüzde verimle karıştırmak: Atom ekonomisi tasarımın verimliliğini, yüzde verim ise gerçek ürün miktarını gösterir.
- Yeşil kimyayı yalnızca geri dönüşüm sanmak: Yeşil kimyanın ilk adımı atığın hiç oluşmasını önlemektir.
Hızlı tekrar ipuçları
- Madde-sorun eşleştirmesini ezberle: SO₂-NOₓ asit yağmuru, CFC ozon, CO₂-CH₄ sera, Pb-Hg ağır metal.
- Asit yağmuru tepkimesini iki aşamada yaz: oksit oluşumu, ardından su ile asit oluşumu.
- Sera gazı sorularında molekül başına karbon sayısına bak; metan ve CO₂ en sık çıkanlardır.
- Yeşil kimya sorularında anahtar kelimelere odaklan: önleme, katalizör, yenilenebilir, azaltılmış atık.
- Atom ekonomisi hesabında payda ürün, payda ise giren maddelerin toplamıdır; yan ürün yoksa sonuç %100'dür.
Kendini dene
Bu sayfayı okuduktan sonra Çevre Kimyası ve Yeşil Kimya konusunun çözümlü sorularını çöz.