10. SınıfKimya
Polimerler ve Plastikler — Çalışma Sayfası
Kazanımlar, önemli noktalar ve sık yapılan hatalar tek sayfada.
Bu konuda öğrenecekleriniz
- Monoüne, polimer ve polimerleşme kavramlarını tanımlar.
- Ekleme ve kondenzasyon polimerleşmesini örneklerle ayırt eder.
- Termoplastik, termoset ve elastomer türlerini özelliklerle sınıflandırır.
- Yaygın plastikleri adı, hammaddelesi ve kullanım alanıyla eşleştirir.
- Polimer hesaplarında tekrar birim kütlelerini kullanır.
Önemli noktalar
- Polimer, çok sayıda monoünenin birleşmesiyle oluşan yüksek molekül ağırlıklı maddedir.
- Ekleme polimerleşmesinde yan ürün çıkmaz, kondenzasyonda su gibi küçük bir molekül açığa çıkar.
- Termoplastikler ısıyla şekil değiştirir, termosetler değiştirmez.
- Doğal polimerler arasında selüloz, protein ve kauçuk bulunur.
- PET şişeler 1 numaralı geri dönüşüm koduyla işaretlenir.
- PVC'nin monoünesi vinil klorür (CH₂=CHCl)'dir.
Formüller ve kurallar
- Ekleme polimerleşmesi: n CH₂=CH₂ → (−CH₂−CH₂−)ₙ
- Polietilen tekrar birimi: C₂H₄ (28 g/mol)
- Kondenzasyon: monoüne + monoüne → polimer + küçük molekül (su)
- Polimerin yaklaşık molar kütlesi = tekrar birimi kütlesi × n
- Termoplastik: ısı ile erir ve yeniden şekillenir
- Termoset: çapraz bağa sahiptir, ısı ile erimez
Sık yapılan hatalar
- Polieter ile polimeri karıştırmak: Polieter bir polimer değildir; polimer, monoüne tekrarından oluşan yapıdır.
- Kondenzasyonda yan ürün yok sanmak: Kondenzasyonda su veya HCl gibi küçük bir molekül mutlaka açığa çıkar.
- Termoset ile termoplastiği ters yorumlamak: Eriyen ve yeniden şekillenen termoplastiktir; erimeyen ve çapraz bağlı olan termosettir.
- Etilen ile polietilenin kütlelerini eşitlemek: Polimerde tekrar birimi n kez bulunur, kütle n ile çarpılır.
- Doğal polimer diye plastiği saymak: Plastikler çoğunlukla sentetiktir; doğal polimerler selüloz, protein ve kauçuktur.
Hızlı tekrar ipuçları
- Ekleme ile kondenzasyonu ayırmanın en hızlı yolu: su veya küçük molekül açıyorsa kondenzasyondur.
- Monoüne-polimer çiftlerini eşleştirerek ezberle: etilen-PE, propilen-PP, vinil klorür-PVC, stiren-PS.
- Isı davranışı sorularında tek cümlede düşün: eriyip şekil alıyorsa termoplastik.
- Hesap sorularında n'yi unutma: tekrar biriminin kütlesi daima n ile çarpılır.
- Geri dönüşüm kodlarında PET (1) ve HDPE (2) şişe-gruplarındaki en sık çıkanlardır.
Kendini dene
Bu sayfayı okuduktan sonra Polimerler ve Plastikler konusunun çözümlü sorularını çöz.