10. SınıfKimya

Çözünürlüğe Etki Eden Faktörler (Sıcaklık, Basınç ve Madde Cinsi) — Çalışma Sayfası

Kazanımlar, önemli noktalar ve sık yapılan hatalar tek sayfada.

Bu konuda öğrenecekleriniz

Katı, sıvı ve gaz maddelerin çözünürlüğünün sıcaklığa bağlı değişimini karşılaştırmak
Basıncın yalnızca gazların çözünürlüğünü etkilediğini ve Henry yasasını açıklamak
Gazların farklı sıvılardaki çözünürlüklerini kutupluluk ve molekül ağırlığına bağlamak
Ortak iyon etkisini ve doygunluğun çözünürlükle ilişkisini örneklerle göstermek
Çözünürlükle çözünme hızını birbirinden ayırarak sıcaklık etkisinin ikisine etkisini karşılaştırmak

Katı maddelerin çözünmesi çoğunlukla endotermik olduğu için sıcaklık artışı çözünürlüklerini genellikle artırır.
Gazların çözünmesi ekzotermik olduğu için sıcaklık artışı gazların çözünürlüğünü azaltır, basınç artışı ise artırır.
Basınç değişimi yalnızca gazların çözünürlüğünde belirgindir; katı ve sıvılarda bu etki ölçülebilir düzeyde ihmal edilir.
Henry yasasına göre sabit sıcaklıkta gazın sıvıdaki çözünürlüğü, gazın kısmi basıncıyla doğru orantılıdır.
Aynı kutupluluktaki gazlarda molekül ağırlığı arttıkça suda çözünürlük azalır; metan propandan daha iyi çözünür.
Ortak iyon derişiminin artırılması, Le Châtelier ilkesine göre dengeyi katı ya da gaz fazına kaydırarak çözünürlüğü düşürür.
Doymuş bir çözeltiye aynı çözünenden eklemek çözünürlüğü artırmaz; çözünürlük sınırını genişletmek için çözücü eklemek gerekir.

Henry yasası: sabit sıcaklıkta gazın çözünürlüğü, gazın kısmi basıncıyla doğru orantılıdır
Henry bağıntısı: p = k_H · c; buradan c = p / k_H
Sıcaklık etkisi: katılarda çözünürlük artar, gazlarda azalır, sıvılarda değişkendir
Ortak iyon etkisi: ortak iyon derişimi artırıldığında çözünürlük azalır
Doygunluk sınırı: çözünen miktarı, o sıcaklıktaki çözünürlük değerine eşittir
Çözünürlük oranı: aynı türün farklı çözücülerdeki çözünürlükleri, çözücünün kutupluluğuna göre sıralanır

Basıncın her madde türünde çözünürlüğü artırdığını düşünmek: Basınç değişiminin belirgin etkisi yalnızca gazlar için geçerlidir; katı ve sıvılarda bu etki ölçülebilir düzeyde ihmal edilir.
Sıcaklığın gaz çözünürlüğünü artırdığını sanmak: Gazların çözünmesi ekzotermik olduğu için sıcaklık artışı onları çözeltiden uzaklaştırır ve çözünürlük azalır.
Doymuş çözeltiye çözünen ekleyerek derişimi artırmaya çalışmak: Doygunluk sınırı aşılamaz; eklenen fazladan madde katı ya da gaz fazında kalır.
Ortak iyon eklemek çözünürlüğü artırır diye düşünmek: Ortak iyon derişimi arttığında denge katı ya da gaz fazına kayar ve çözünürlük azalır.
Çözünme hızını artıran her etkeni çözünürlüğü de artıran etken sanmak: Kaba öğütme ve karıştırma yalnız hızı değiştirir; çözünürlük için madde cinsi ve sıcaklık belirleyicidir.

Çözünürlük sorusunda önce maddelerin fiziksel hâlini belirleyin; sıcaklık ve basıncün etkisi hâle göre değişir.
Gazların çözünürlüğünü etkileyen iki etkeni karıştırmamak için sıcaklığın azaltıcı, basıncın artırıcı etki yaptığını not etmek yeterlidir.
Sayısal çözünürlük hesaplarında değerin 100 g çözücü için verilip verilmediğini kontrol edin; gerekiyorsa oran kurun.
Ortak iyon etkisiyle ilgili sorularda eklenen maddenin hangi iyonu ortak taşıdığını bulmak, cevabı tek hamlede belirler.
Kutupluluk farkı kadar molekül ağırlığının da gaz çözünürlüğünü etkilediğini hatırlamak, karşılaştırmalı sorularda işe yarar.