İdealizm

Konu Anlatımı

Bu derste ne öğreneceğiz?

Bu derste İdealizm konusunu argüman mantığıyla okuyacağız. Bir iddianın neden savunulduğunu, hangi varsayıma dayandığını ve neye itiraz edebileceğimizi göreceğiz.

Dersten sonra şunları yapabiliyor olmanız gerekiyor:

• Kazanım 1: İdealizmin temel iddiasını açıklar.
• Kazanım 2: Platon, Berkeley ve Hegel'in idealizmlerini karşılaştırır.
• Kazanım 3: İdealar dünyası görüşünü yorumlar.
• Kazanım 4: İdealizmin güçlü ve zayıf yönlerini değerlendirir.
• Kazanım 5: İdealizm ile materyalizmi karşılaştırır.

Ön bilgi: bundan önce gördüğümüz

Bu konuya geçmeden önce Varlık Felsefesi ve Varlığın Yapısı konusunu bilmemiz gerekiyor. Varlık Felsefesi ve Varlığın Yapısı içindeki kavramlar bu derste doğrudan kullanılacak; aradaki bağı kurmadan sayısal işleme geçmek en sık yapılan hatadır.

• Varlık Felsefesi ve Varlığın Yapısı — bu derste kullandığımız temel kavram buradan geliyor.
• Sezgicilik ve Şüphecilik — bu derste kullandığımız temel kavram buradan geliyor.

İdealizm Nedir?

İdealizm, varlığın özünün idea ya da zihin olduğunu savunan görüştür. İdealistlere göre maddi dünya, gerçek olanın bir yansıması, görünüşü ya da zihinsel bir kurgusudur. Gerçek varlık düşünceye, bilince veya idealara aittir. İdealizm, Platon'dan Hegel'e uzanan geniş bir gelenek oluşturur.

Platon'un İdealizmi (Objektif İdealizm)

Platon (M.Ö. 427-347), iki dünya kabul eder: İdealar Dünyası ve Görünüşler (fiziksel) Dünyası. İdealar Dünyası, değişmez, ebedî ve gerçek varlıkların bulunduğu dünyadır. Güzellik, adalet, iyilik gibi kavramlar orada tam ve mükemmel biçimde vardır. Fiziksel dünya ise ideaların soluk bir kopyası, bir gölgeler dünyasıdır. Platon'un ünlü Mağara Alegorisi, duyularla algılanan dünyanın gerçekliğin yalnızca gölgesi olduğunu anlatır.

Berkeley'in Subjektif İdealizmi

George Berkeley (1685-1753), "Var olmak algılanmaktır" (esse est percipi) diyerek maddeyi algıya indirger. Ona göre nesneler algılandıkları sürece vardır; algılanmadıklarında Tanrı'nın zihnindedirler. Böylece maddenin zihinden bağımsız varlığını reddeder.

Hegel'in Nesnel/Diyalektik İdealizmi

G.W.F. Hegel (1770-1831), gerçekliği Mutlak Tin (Geist) kavramıyla açıklar. Tarih, Mutlak Tin'in kendini gerçekleştirme sürecidir. Gerçeklik, tez-antitez-sentez diyalektiğiyle ilerleyen dinamik bir bütündür.

Değerlendirme

İdealizm, bilincin ve anlamın önemini vurgular; soyut düşünceyi ve değerleri merkeze alır. Bilimsel materyalizme güçlü bir alternatif sunar. Ancak maddenin bağımsız varlığını küçümsediği ve deneyle sınanmasının zor olduğu için eleştirilir. Yine de sanat, ahlak ve din felsefesinde etkili olmuştur.

İdealizmin Alt Türleri

İdealizm tek bir görüş değildir. Platon'da idea, nesnelerden bağımsızdır ve nesneler onların kopyasıdır; Berkeley'de ise ideasız bir nesne düşünülemez, çünkü var olmak algılanmaktır. Hegel'de zihin ile gerçeklik aynı süreçtin farklı anları olarak ele alınır.

Bu ayrım sınava doğrudan yansır: bir düşünür adı verildiğinde önce idealizmin hangi türüyle anıldığı, sonra nesnelerin zihinden bağımsız olup olmadığının nasıl yanıtlandığı kontrol edilir. Berkeley'de maddenin kendisi reddedilir, Platon'da ise yalnızca ikinci dereceden bir varlık statüsüne indirgenir.

İdealizm ile Materyalizmin Karşılaştırılması

Materyalizm her şeyin madde ile açıklanabileceğini, idealizm ise gerçek olanın düşünce veya idea ile açıklanabileceğini savunur. İkisi de varlığın tek bir temel ilkeye dayandığını iddia eder; yani monisttir. Aralarındaki fark, bu ilkenin ne olduğudur.

Karşılaştırmada sık yapılan hata, idealizmi "her şey zihindedir" diye özetlemektir. İdealizm, maddenin varlığını bütünüyle yok saymak zorunda değildir; savunduğu şey varlığın temelinin zihin veya idea olduğudur. Bu yüzden idealizm, deney ve bilimin sonuçlarıyla doğrudan çelişmek zorunda kalmaz.

Günlük hayattan bir uygulama

Konuyu pekiştirmek için günlük hayattan bir uygulamaya bakmak gerekir. Aşağıdaki görev, İdealizm bilgisini gerçek bir işin içinde kullandırmak için hazırlandı; çözerken hangi adımı nerede kullandığımızı not etmek faydalıdır.

Uygulama sorusu: Platon, Berkeley ve Hegel'in idealizmlerini karşılaştıran bir tablo hazırla: her birinde "gerçek" nedir, düşünce varlığa nasıl üstün ya da eşittir? Ardından ortak noktayı yaz.

Bu görev için 15 puan dağıtılmıştır; puanlama anahtarı, cevabın hangi adımlarla gösterilmesi gerektiğini ayrıntılı biçimde söyler. Puanlamada işlem sırasının ve sonuç cümlenin ayrı ayrı sayıldığına dikkat et.

Sınıfta işe yarayan pratik notlar

• İdealizmin anahtar cümlesi: "Varlığın özü ideadır."
• Platon'u Mağara Alegorisi, Berkeley'i "algılanmak", Hegel'i "Mutlak Tin" ile kodla.
• Objektif-subjektif-mutlak idealizm ayrımını temsilcileriyle eşleştir.
• İdealizmi materyalizmin karşı kutbu olarak düşün.

Adım adım çözülmüş örnekler

İki örnek üzerinde çalışacağız. İlk örnek kuralın temel kullanımını, ikinci örnek ise kuralın zorlayıcı bir durumunu gösterir. Adımları kendin yazmayı dene; ikinci adımda nerede durduğunu görmek, sınavda zaman kazanır.