10. SınıfBilgisayarla Devre Dizaynı
Bilgisayarla Devre Dizaynı · 10. Sınıf · Bilgisayarla Devre Çizimi ve Simülasyonu
Bu bölümde devre elemanlarının şema sembollerini, sembol kitaplığından parça çağırma yöntemini ve sembollerin üzerindeki bilgileri doğru okumayı öğreneceksiniz. Amaç, her elemanın çizimde nasıl gösterildiğini bilerek hatasız şema kurabilmek ve baskı aşamasında kullanılacak parça bilgisini eksiksiz hazırlamaktır.
Direnç, kondansatör, bobin, diyot ve transistör gibi temel elemanların işlevini biliyor olmanız yeterlidir. Ayrıca akım yönü ile gerilim kutupları arasındaki farkı hatırlamak sembollerin doğru yöne yerleştirilmesini kolaylaştırır.
Sembol; elemanın şema üzerindeki standart gösterimidir. Ayak; sembolün dış bağlantı yapılan çıkış noktasıdır ve numarası vardır. Kitaplık; sembollerin ve üretim bilgilerinin tutulduğu parça listesidir. Referans adı; elemanı şema içinde tekilleştiren kısadır. Değer; elemanın elektriksel büyüklüğüdür; dirençte ohm, kondansatörde farad cinsinden yazılır. Ayak izi; sembolün baskı kartı üzerindeki fiziksel yerleşim şeklidir.
Bir direnç sembolü dikdörtgen ya da zikzak çizgi hâlinde gösterilir, iki ucu bağlantı noktasıdır. Yanına yazılan bilgiler iki parçadır: birincisi referans adı, ikincisi değerdir. Örneğin R1 yanına yazılan değer, o parçanın kaç ohm olacağını belirtir.
Sembol ekleme adımları şunlardır. Birincisi, kitaplık paneli açılır ve aranan eleman türü seçilir. İkincisi, sembol çalışma sayfasına çağrılır. Üçüncüsü, sembol gerekiyorsa döndürülerek doğru yöne çevrilir. Dördüncüsü, referans adı ve değer yazılır. Beşincisi, sembolün ayak numaraları kontrol edilerek bağlantılar o numaralara göre kurulur.
Bir entegre devre sembolünü ele alalım. Entegre, ayak sayısı çok olduğund için gövde dikdörtgen biçiminde çizilir ve her ayak numaralandırılır. İçindeki işlev blokları ayrı kutularla gösterilebilir; güç ayakları ile sinyal ayaklarının karışmaması için numaralar mutlaka yazılır. Şemada sembolün yönü sabit kaldığında bağlantılar daha okunur olur.
| Eleman | Şema gösterimi | Değer birimi |
|---|---|---|
| Direnç | Dikdörtgen ya da zikzak çizgi | Ohm |
| Kondansatör | İki paralel düz plaka | Farad |
| Kondansatör (kutuplu) | Plakaları eşit değil, artı işaretli | Mikrofarad |
| Bobin | Yarım dairelerden oluşan yay | Henry |
| Diyot | Üçgen ve çizgiden oluşan ok | Birim yok |
| Işık diyodu | Diyot üzerine çıkış okları eklenmiş | Birim yok |
| Transistör | Üç ayaklı yay ve oklı kol | Birim yok |
| Entegre | Numaralı ayaklı dikdörtgen gövde | Birim yok |
Kutuplu elemanın yönünü ters takmak; kutuplu kondansatör ya da diyot şemada ters yerleştirilirse baskıda da aynı yönde çıkar ve parça montaj edilemez; hatta kutuplu kondansatör ters beslenince ısınarak zarar görebilir. Ayak numarasını dikkate almadan bağlantı kurmak; bağlantı sembolün görünür tarafına yapılmış olabilir, ancak ayak numarası farklıysa sinyal yanlış pine gider. Değer birimini yazmamak; büyüklüğün ohm mu mikrofarad mı olduğu anlaşılmaz. Kitaplıktan farklı sürüm sembol kullanmak; aynı eleman için iki farklı sembol şemada karışıklık yaratır.
Şema sembolleri elemanların işlevini standart çizgilerle gösterir; her sembolün ayak numaraları vardır ve bağlantılar bu numaralara göre kurulur. Referans adı elemanı tekilleştirir, değer ise elektriksel büyüklüğünü belirtir. Kutuplu elemanlarda yön, entegrelerde ayak numarası ve kitaplık seçimi en sık hata yapılan üç noktadır; bu üçü kontrol edilmeden baskı aşamasına geçilmemelidir.
İki direnç, iki kutuplu kondansatör, bir diyot ve bir entegreden oluşan basit bir şema çiz. Her elemana referans adı ve değer yaz, kutuplu elemanların yönünü işaretle ve entegrenin ayak numaralarını bağlantıların yanına not et.
Simülasyon kütüphanesinde bulunmayan AMS1117-5 ve XL4015 için sembol, pin ve kılıf tanımları oluşturulur. AMS1117-5 regülatörün çıkış akımı 0,8 A ve sabit çıkış gerilimi 5 V'tur. XL4015 ise 180 kHz anahtarlama frekanslı, 8-36 V girişli ve 1,25-32 V çıkışlı, 5 A'e kadar akım verebilen bir DC/DC dönüştürücüdür. Tanım hatası olursa kart beklenen gibi davranmaz; kontrol için üretici dokümanına bakılır.
Sınavda: yeni bir elemanın sembol-pin-kılıf adımları, AMS1117'nin kullanım amacı ve anahtarlamalı dönüştürücünün lineer regülatörden farkı sorulabilir.
| Kavram | Açıklama |
|---|---|
| Her sembolün ayak numaraları vardır ve b | Her sembolün ayak numaraları vardır ve bağlantı bu numaralara göre kurulur. |
| Kutuplu elemanların yeri şema aşamasında | Kutuplu elemanların yeri şema aşamasında işaretlenmezse baskıda ters takılır. |
| Referans adı ile değer bir arada yazılır | Referans adı ile değer bir arada yazılır; biri eksikse montaj yanılır. |
| Aynı eleman için farklı semboller kullan | Aynı eleman için farklı semboller kullanmak şemayı okunamaz kılar. |
| Kitaplıktan çağrılan parça, üretim dosya | Kitaplıktan çağrılan parça, üretim dosyasında ayak iziyle eşleşmelidir. |
Bu bölümde devre elemanlarının şema sembollerini, sembol kitaplığından parça çağırma yöntemini ve sembollerin üzerindeki bilgileri doğru okumayı öğreneceksiniz. Amaç, her elemanın çizimde nasıl gösterildiğini bilerek hatasız şema kurabilmek ve baskı aşamasında kullanılacak parça bilgisini eksiksiz hazırlamaktır…
Her sembolün ayak numaraları vardır ve bağlantı bu numaralara göre kurulur.
Kutuplu elemanın yönünü ters yerleştirmek: Kutuplu kondansatör ya da diyot şemada ters çizilirse baskıda da aynı yönde çıkar; parça montaj edilemez ve ters beslenen kutuplu kondansatör ısınarak zarar görebilir. Ayak numarasını dikkate almadan bağlantı kurmak: Bağlantı sembolün görünen tarafına yapılmışsa bile ayak…
Sembol = gövde + ayak numarası + referans adı · Değer = ön ek + sayı + birim (10k, 100n, 4,7u) · Kitaplık kaydı = sembol + ayak izi + üretici bilgisi · Ayak numarasi yazilmadan bağlanti kurulamaz
Temel elektronik elemanların şema sembollerini tanır Sembol kitaplığından parça çağırır ve yerleştirir Referans adı ve değer bilgisini doğru yazar
Şema üzerinde bir elemanın standart çizimine ne ad verilir?
Doğru cevap: A) Sembol
Sembol, elemanın şema üzerindeki standart çizimidir. Aynı eleman her projede aynı sembolle gösterilmiştir ki çizim karışmasın.
Sekiz ayaklı bir entegrede her bir ayak için hangi bilgi mutlaka yazılmalıdır?
Doğru cevap: D) Ayak numarası
Ayak numarası kavramı Komponent kitaplığı ve devre sembolleri konusunun temel bir kavramıdır. Detaylar konu anlatımında verilmiştir.
Ayak izi kavramı sembolden nasıl ayrılır?
Doğru cevap: C) Sembol şema bilgisi, ayak izi baskı üzerindeki fiziksel yerleşimdir
Sembol şema bilgisi, kavramı Komponent kitaplığı ve devre sembolleri konusunun temel bir kavramıdır. Detaylar konu anlatımında verilmiştir.
Konu anlatımları hesapsız okunur. Quiz, slayt ve deneme için hesap gerekir.
Bilgisayarla Devre Dizaynı için çalışma yolu
Konu anlatımları hesapsız okunur; quiz, slayt ve deneme için hesap gerekir.
Bu sayfa Komponent kitaplığı ve devre sembolleri konusunun anlatımını, kazanımlarını ve örnek sorularını içerir. Konuyla ilgili tüm sorular için testi çöz, diğer konular için DersTeders ana sayfasına geçebilirsin.
Bu konuyu çalış: hesap aç, ilerlemen kaydedilsin.
Hesap aç