Komponent kitaplığı ve devre sembolleri

Konu Anlatımı

Bu derste ne öğreneceğiz

Bu bölümde devre elemanlarının şema sembollerini, sembol kitaplığından parça çağırma yöntemini ve sembollerin üzerindeki bilgileri doğru okumayı öğreneceksiniz. Amaç, her elemanın çizimde nasıl gösterildiğini bilerek hatasız şema kurabilmek ve baskı aşamasında kullanılacak parça bilgisini eksiksiz hazırlamaktır.

Ön bilgi

Direnç, kondansatör, bobin, diyot ve transistör gibi temel elemanların işlevini biliyor olmanız yeterlidir. Ayrıca akım yönü ile gerilim kutupları arasındaki farkı hatırlamak sembollerin doğru yöne yerleştirilmesini kolaylaştırır.

• Sembol, elemanın işlevini gösteren standart çizimdir.
• Kitaplık, kullanılabilir sembollerin ve ayak izlerinin tutulduğu listedir.
• Referans adı ile değer, her sembolün yanına yazılan iki temel bilgidir.

Kavramlar ve Temel Tanımlar

Sembol; elemanın şema üzerindeki standart gösterimidir. Ayak; sembolün dış bağlantı yapılan çıkış noktasıdır ve numarası vardır. Kitaplık; sembollerin ve üretim bilgilerinin tutulduğu parça listesidir. Referans adı; elemanı şema içinde tekilleştiren kısadır. Değer; elemanın elektriksel büyüklüğüdür; dirençte ohm, kondansatörde farad cinsinden yazılır. Ayak izi; sembolün baskı kartı üzerindeki fiziksel yerleşim şeklidir.

Basit örnek

Bir direnç sembolü dikdörtgen ya da zikzak çizgi hâlinde gösterilir, iki ucu bağlantı noktasıdır. Yanına yazılan bilgiler iki parçadır: birincisi referans adı, ikincisi değerdir. Örneğin R1 yanına yazılan değer, o parçanın kaç ohm olacağını belirtir.

Adım adım çözüm

Sembol ekleme adımları şunlardır. Birincisi, kitaplık paneli açılır ve aranan eleman türü seçilir. İkincisi, sembol çalışma sayfasına çağrılır. Üçüncüsü, sembol gerekiyorsa döndürülerek doğru yöne çevrilir. Dördüncüsü, referans adı ve değer yazılır. Beşincisi, sembolün ayak numaraları kontrol edilerek bağlantılar o numaralara göre kurulur.

İleri örnek

Bir entegre devre sembolünü ele alalım. Entegre, ayak sayısı çok olduğund için gövde dikdörtgen biçiminde çizilir ve her ayak numaralandırılır. İçindeki işlev blokları ayrı kutularla gösterilebilir; güç ayakları ile sinyal ayaklarının karışmaması için numaralar mutlaka yazılır. Şemada sembolün yönü sabit kaldığında bağlantılar daha okunur olur.

Kavram karşıilaştirma tablosu

Sık yapılan hatalar

Kutuplu elemanın yönünü ters takmak; kutuplu kondansatör ya da diyot şemada ters yerleştirilirse baskıda da aynı yönde çıkar ve parça montaj edilemez; hatta kutuplu kondansatör ters beslenince ısınarak zarar görebilir. Ayak numarasını dikkate almadan bağlantı kurmak; bağlantı sembolün görünür tarafına yapılmış olabilir, ancak ayak numarası farklıysa sinyal yanlış pine gider. Değer birimini yazmamak; büyüklüğün ohm mu mikrofarad mı olduğu anlaşılmaz. Kitaplıktan farklı sürüm sembol kullanmak; aynı eleman için iki farklı sembol şemada karışıklık yaratır.

Özet

Şema sembolleri elemanların işlevini standart çizgilerle gösterir; her sembolün ayak numaraları vardır ve bağlantılar bu numaralara göre kurulur. Referans adı elemanı tekilleştirir, değer ise elektriksel büyüklüğünü belirtir. Kutuplu elemanlarda yön, entegrelerde ayak numarası ve kitaplık seçimi en sık hata yapılan üç noktadır; bu üçü kontrol edilmeden baskı aşamasına geçilmemelidir.

Kendini dene

İki direnç, iki kutuplu kondansatör, bir diyot ve bir entegreden oluşan basit bir şema çiz. Her elemana referans adı ve değer yaz, kutuplu elemanların yönünü işaretle ve entegrenin ayak numaralarını bağlantıların yanına not et.

Temrin ve Uygulama Notları

1.13 AMS1117-5 ve XL4015 Elemanlarının Kütüphaneye Eklenmesi

Simülasyon kütüphanesinde bulunmayan AMS1117-5 ve XL4015 için sembol, pin ve kılıf tanımları oluşturulur. AMS1117-5 regülatörün çıkış akımı 0,8 A ve sabit çıkış gerilimi 5 V'tur. XL4015 ise 180 kHz anahtarlama frekanslı, 8-36 V girişli ve 1,25-32 V çıkışlı, 5 A'e kadar akım verebilen bir DC/DC dönüştürücüdür. Tanım hatası olursa kart beklenen gibi davranmaz; kontrol için üretici dokümanına bakılır.

Sınavda: yeni bir elemanın sembol-pin-kılıf adımları, AMS1117'nin kullanım amacı ve anahtarlamalı dönüştürücünün lineer regülatörden farkı sorulabilir.

Karşılaştırma Tablosu