10. SınıfCoğrafya

Türk Kültürünün Mekânsal Özellikleri — Çalışma Sayfası

Kazanımlar, önemli noktalar ve sık yapılan hatalar tek sayfada.

Bu konuda öğrenecekleriniz

Kültürün mekâna yansıması kavramını açıklar ve örneklerle gösterir.
Su, tarım, hayvancılık, orman ve yol güzergâhlarının yerleşme biçimine etkisini karşılaştırır.
Türk kültürünün Anadolu, Kafkasya, Balkanlar, Türkistan ve Orta Doğu eksenlerindeki izlerini örnekler.
Göçle taşınan kültür öğelerinin yerleşim üzerindeki etkisini analiz eder.
Mimari, mutfak, halı ve kilim ile sözlü gelenek gibi kültür öğelerinin haritada nasıl gösterilebileceğini açıklar.

Kültürün mekâna yansıması hem insanın çevreyi biçimlendirmesi hem de mekânın kültürü etkilemesiyle olur.
Su, tarım, hayvancılık, orman ve yol güzergâhı yerleşme yerini belirleyen başlıca etkenlerdir.
Türk kültürü Anadolu, Türkistan, Kafkasya, Balkanlar ve Orta Doğu eksenlerinde ortak bir katman oluşturur.
Göç, kültür öğelerini yeni coğrafyaya taşır ve oradaki doğal koşullara göre yeniden biçimlendirir.
Mimari, mutfak, halı ve kilim, sözlü gelenek ile kervansaraylar kültürel pekiz sayılır.
Kültürel pekizler harita üzerinde nokta, çizgi ya da poligon olarak işaretlenebilir.

Yerleşimi tek etkenle açıklamak: Bir köyü yalnızca su kaynağına ya da yalnızca toprağa bağlamak eksiktir; su, tarım, hayvancılık, orman, savunma ve yol güzergâhı birlikte etkilidir.
Göçün kültürü sadece taşıdığını düşünmek: Göçle gelen topluluk yeni doğal koşullara uyum sağlamak zorunda kaldığı için kültür öğeleri de dönüşür; hiç değişmeyen bir kültürden söz etmek doğru değildir.
Mimariyi tek başına yeterli görmek: Bir bölgenin kültürel kimliği yalnızca yapılardan okunamaz; mutfak, halı ve kilim, sözlü gelenek ile ziyaret yerleri de kültürel pekizdir ve birlikte değerlendirilmelidir.
Türk kültürünü tek bir coğrafyaya sabitlemek: Anadolu dışında Türkistan, Kafkasya, Balkanlar ve Orta Doğu eksenlerinde de ortak izler bulunduğu göz ardı edilmemelidir.
Kültür bölgesini kesin bir çizgiyle sınırlı göstermek: Kültür alanları genellikle birbirine geçen kuşaklardır; haritada geçiş bölgesi olarak gösterilmesi daha doğrudur.

Bir yerleşimi açıklamak için tek bir etken yerine doğal ve beşerî etkenleri birlikte sırala.
Bir yapının kültürel değerini anlarken malzemesini, planını ve bulunduğu doğal çevreyi birlikte incele.
Kültür bölgesi çizilirken sınırı kesin değil bir geçiş alanı olarak düşünmeye çalış.
Göç örneklerinde kültürün hem taşındığını hem de değiştiğini birlikte söyle.